Björn Leví segir stjórnvöld ætla að „steypa“ Ísland úr vandanum

„Kerfin eiga að geta brugð­ist við ófyr­ir­séðum atburðum, sér í lagi óvæntum atburðum sem þó ger­ast reglu­lega eins og óveður og smit­sjúk­dómar. Það á að hanna þau á þann hátt að þau þoli álagið og geti brugð­ist við. Þess vegna er sér­stakt tæki­færi til þess að breyta og bæta þegar áföll ger­ast.“ Þetta kemur fram í minni­hluta­á­liti Björns Levís Gunn­ars­sonar, þing­manns Pírata, við fjár­fest­ing­ar­á­tak rík­is­stjórn­ar­innar, sem nú er til umræðu á Alþingi.

Stjórn­ar­and­stöðu­flokk­arnir hafa saman lagt fram til­lögur um efna­hags­að­gerðir til við­bótar við þær sem rík­is­stjórnin hefur þegar lagt fram og kynnt. Samtals hljóða til­lögur Mið­flokks­ins, Sam­fylk­ing­ar­innar, Pírata, Við­reisnar og Flokks fólks­ins upp á 30 millj­arða króna á þessu ári. „Flokk­arnir eru sam­mála um að til­lögur rík­is­stjórn­ar­innar gangi of skammt hvað varðar aukna opin­bera fjár­fest­ingu, stuðn­ing við nýsköpun og nauð­syn­lega styrk­ingu vel­ferð­ar­kerf­is­ins vegna Kór­óna­veirunnar,“ segir í til­kynn­ingu frá flokk­unum. „Aðrir hags­muna­að­ilar hafa sömu­leiðis bent á nauð­syn­ina að meira sé gert. Flokk­arnir árétta að þeir munu, eftir sem áður, styðja aðgerðir rík­is­stjórn­ar­innar er miða í rétta átt en telja brýnt að nú sé meira að gert.

Flokk­arnir leggja til að 9 millj­örðum til við­bótar verði beint inn í tækni, sprota- og skap­andi verk­efni, við­bót­ar­fjár­fest­ingar í vega­kerf­inu verði upp á 9 millj­arða króna, tæpum 5 millj­örðum verði varið í fjár­fest­ingar í hjúkr­un­ar­heim­ilum og öðrum fast­eignum hins opin­bera, og rúmum 7 millj­örðum króna verði varið til vel­ferð­ar­mála. Segja flokk­arnir það von­brigði að ekki hafi náðst þverpóli­tísk sam­staða með rík­is­stjórn­ar­flokk­unum um efna­hags­að­gerðir.

Líkir stöðunni við ónýtan sprengihreyfil

Í minni­hluta­á­lit­inu segir Björn Leví verk­efnin sem njóta stuðn­ings í átak­inu vera þörf. „Lengi hefur verið kallað eftir flug­hlaði á Akureyri, akbraut á Egils­staða­flug­velli, breikkun brúa, fram­kvæmdum við tengi­vegi, göngu­stígum á frið­löndum sem hafa verið undir síauknu álagi und­an­far­inn ára­tug, ofan­flóða­vörnum og staf­rænu Íslandi. Hingað til hafa þessi mik­il­vægu verk­efni síend­ur­tekið endað neð­ar­lega á for­gangs­röð­un­ar­lista. Það þurfti neyð­ar­á­stand til þess að þau hlytu loks með­byr. Hver veit hversu mörg ár í við­bót hefðu liðið þangað til mörg þess­ara verk­efna hefðu kom­ist á kopp­inn ef allt hefði gengið sinn vana­gang?“

„Það þurfti neyð­ar­á­stand til þess að þau hlytu loks með­byr“

Hann segir kerfið þjóna „ímynd­uðum stöð­ug­leika“, en búa ekki í hag­inn fyrir tíma ójafn­vægis eins og nú séu gengnir í garð. „Í stað orku­skipta yfir í sjálf­bærni eru við­brögð rík­is­stjórn­ar­innar að senda ónýtan sprengi­hreyfil­inn á verk­stæði og von­ast til þess að hann skrölti áfram í nokkur ár í við­bót,“ skrifar Björn Leví. „Fjár­fest­ing­ar­átaki rík­is­stjórn­ar­innar er ætlað að „steypa“ okkur út úr aðsteðj­andi vanda og þó það sé gott að fá breið­ari brýr og göngu­stíga inn á þjóð­lendur þá er steypa mjög tíma­bundin lausn til þess að mæta því atvinnu­leysi sem nú er spáð. Meiri steypa og mal­bik reddar bygg­ing­ar­iðn­að­inum til skamms tíma en það áfall sem íslenskt efna­hags­líf gengur nú í gegnum á eftir að valda atvinnu­leysi víðar en bara í bygg­ing­ar­iðn­að­inum. Það þarf að huga betur að orku­skiptum, bæði eig­in­legum og hag­fræði­legum. Viðbrögð við yfir­vof­andi vanda verða að byggj­ast á góðum grunni til fram­tíðar í stað þess að senda vél­ina bara í við­gerð. Það þarf bæði að gera við og að upp­færa.“

Stjórn­ar­and­staðan leggur því til að 9,1 millj­arður verði lagður í nýsköpun og sprota­fyr­ir­tæki. „Hækka verður þak á end­ur­greiðslum rann­sóknar- og þró­un­ar­kostn­aðar (1,5 millj­arðar kr.) en það mun flytja fjöl­mörg verk­efni til lands­ins. Settur verði 1 millj­arður kr. í Tækni­þró­un­ar­sjóð en það myndi næstum tvö­falda þennan lyk­il­sjóð. Annar millj­arður fari í Rann­sókn­ar­sjóð og Inn­viða­sjóð. Þá renni hálfur millj­arður króna til menn­ingar, íþrótta og lista þar sem veru­legt tekju­tap hefur orðið vegna far­ald­urs­ins. Keilir og Miðstöð símennt­unar á Suð­ur­nesjum fái 100 millj. kr. og Lofts­lags­sjóður, þar með talið skóg­rækt, fá hálfan millj­arð króna. Þá fái fram­lög til rann­sókna og nýsköp­unar í land­búnað (svo sem græn­met­is­rækt) hálfan millj­arð króna. Jafn­framt leggur stjórn­ar­and­staðan til tíma­bundna nið­ur­fell­ingu eða lækkun trygg­inga­gjalds upp á 4 millj­arða kr. fyrir fyr­ir­tæki með sjö eða færri starfs­menn.“

9 millj­arðar færu í vega­fram­kvæmdir og við­hald. „Lagt er til að ráð­ist verði í mann­afls­frekar fram­kvæmdir sem hægt er að ráð­ast í á þessu ári,“ segir í til­kynn­ing­unni. „Verður Vega­gerð­inni falið að meta hvaða verk­efni (5 makr) gætu bæst við en þar má nefna t.d. flýt­ingu á fram­kvæmdum við Reykja­nes­braut, Suð­ur­lands­veg og Vest­ur­lands­veg sé þess kostur. Þá er lagt til að 3 makr verði ráð­ist í við­hald og tengi­vegi vega­kerf­is­ins þar sem Vega­gerð­inni verði falið að meta brýn­ustu verk­efnin í hverjum lands­hluta. Millj­arði kr. verður varið í flýt­ingu fram­kvæmda vegna skipu­lags­mála á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og í göngu- og hjóla­stíga.“

200 þúsund króna eingreiðsla til COVID heilbrigðisstarfsfólks

Þá er lagt til að 4,6 millj­arðar fari í fast­eignir og aðrar fjár­fest­ingar. „Ráðist verður í átak í upp­bygg­ingu hjúkr­un­ar­heim­ila á Suð­vest­ur­horni lands­ins fyrir 2 millj­arða kr. Einnig verða opnuð ný rými sem nú þegar eru til en vantar rekstr­ar­fjár­magn upp á 1 millj­arð kr. Þetta mun leysa bráða­vanda, fjölga störfum og létta álagi af sjúkra­stofn­unum lands­ins. Ráðist verði í önnur minni verk­efni sem eru start­hol­unum og má þar nefna stuðn­ing við fram­kvæmdir sveit­ar­fé­laga t.d. sem varðar frá­veitu­mál (300 mkr), 300 mkr. í sókn­ar­á­ætlun lands­hluta, fram­kvæmdir við flug­hlað á Akureyri og á Egils­staða­flug­velli (300 mkr), 100 mkr í flug­stöð­ina á Akureyri, 200 mkr. í Tækni­skól­ann, end­ur­gerð sögu­legra inn­rétt­inga Bessa­staða­kirkju (100 mkr), við­halds­verk­efni við Hóla í Hjalta­dal (100 mkr.), fram­kvæmdir við íþrótta­hús VMA (100 mkr), og Húsasafn Þjóð­minja­safns­ins (100 mkr.).“

Loks leggja flokk­arnir til 7,3 millj­arða króna fram­lag til vel­ferð­ar­mála. „Vegna ótrú­legs álags er lagt til að greidd verði sér­stök 200.000 kr. ein­greiðsla til þess starfs­fólks í heil­brigðis- og félags­þjón­ustu sem hefur unnið við umönnun Covid smit­aðra sjúk­linga. Samhliða þess­ari greiðslu er sér­stak­lega hvatt til að rík­is­valdið gangi frá kjara­samn­ingum við þær heil­brigð­is­stéttir sem ósamið er við. Þá er lagt til aukið fram­lag til vaxta- og hús­næð­is­bóta til að mæta fyr­ir­sjá­an­legri kaup­mátt­ar­skerð­ingu (3 makr.) en það nær til tekju­lágra ein­stak­linga. Stjórn­ar­and­staðan leggur til að eldri borg­arar fái sam­bæri­lega ein­greiðslu og öryrkjar fá, upp á 20.000 kr. Framlög við­fyr­ir­sjá­an­legan kostnað heil­brigð­is­kerfis vegna far­ald­urs­ins verða aukin um millj­arð kr og 200 mkr. verða lagðar til að fjölgun NPA samn­inga. Loks verða 200 mkr. lagðar til við SÁÁ m.a. vegna minnk­andi sjálfa­fla­fjár í kjöl­far far­ald­urs­ins og 100 mkr. renna til auk­ins stuðn­ings til fjöl­skyldna lang­veikra barna sem hafa orðið fyrir tals­verðu tekju­tapi vegna far­ald­urs­ins.“