Líklegt er að mögulegir uppljóstrarar um glæpi á borð við peningaþvætti veigri sér við að stíga fram af ótta við rannsókn og ákæru undir núgildandi lögum, jafnvel þó þeirra þáttur í glæpnum sé léttvægur. Þetta skrifar Friðrik Árni Friðriksson Hirst, framkvæmdastjóri Lagastofnunar, í grein í Morgunblaðinu í dag.

„Upplýsingar frá þeim sem sjálfir eru flæktir í brot geta þó skipt sköpum fyrir rannsókn flókinna og umfangsmikilla brota,“ skrifar Friðrik. „Því er rökrétt að lagareglum á þessu sviði sé þannig háttað að þær ýti undir að hlutaðeigandi veiti lögregluyfirvöldum liðsinni sitt við að upplýsa slík brot, að viðeigandi lagaskilyrðum uppfylltum.“

Í greininni fjallar Friðrik um frumvarp til laga um vernd uppljóstrara sem liggur fyrir Alþingi. Samkvæmt frumvarpinu verður starfsmanni heimilt að miðla upplýsingum um lögbrot eða ámælisverða háttsemi án þess að það verði virt sem brot á þagnar- og trúnaðarskyldu starfsmannsins. Slík miðlun geti því ekki varðað viðkomandi refsi- og skaðabótaábyrgð eða því að starfsmaðurinn sæti óréttlátri meðferð. Gildir þetta bæði um starfsmenn hjá hinu opinbera og einkamarkaði.

Í frumvarpinu er fjallað um svokallaða „innri uppljóstrun“, þar sem upplýsingunum er miðlað til yfirmanna á vinnustað eða eftir atvikum til lögreglu eða opinberra eftirlitsaðila. Svokölluð „ytri uppljóstrun“, sem varðar að koma upplýsingum til fjölmiðla eða með öðrum hætti til almennings, er hins vegar ekki heimil nema í undantekningartilvikum þar sem að hagsmunir vinnuveitanda eða annarra verða að víkja fyrir hagsmunum af því að upplýsingum sé miðlað til utanaðkomandi aðila, svo sem til að vernda öryggi ríkisins, hagsmuni þess á sviði varnarmála, efnahagslega mikilvæga hagsmuni ríkisins, heilsu manna eða umhverfið. Ekki er tekin afstaða til þess í frumvarpinu hvort uppljóstra megi um upplýsingar sem koma til fyrir gildistöku laganna.

Friðrik bendir hins vegar á að frumvarpið feli ekki í sér heimild fyrir lögreglu og ákærendur til þess að veita uppljóstrara friðhelgi frá saksókn ef hann hefur sjálfur gerst sekur um refsivert brot. Tilefni sé til að ræða slíka lagasetningu, að mati hans.

„Slík umræða er enn fremur tímabær í ljósi þess að þeir einstaklingar sem á annað borð búa yfir vitneskju um flókin og skipulögð afbrot í atvinnurekstri, svo sem peningaþvætti, geta oft á tíðum sjálfir átt aðild að viðkomandi brotum, hvort heldur sem aðal- eða hlutdeildarmenn,“ skrifar Friðrik. „Við þær aðstæður er líklegt að viðkomandi starfsmaður veigri sér við því að veita yfirvöldum upplýsingar um brot ef hann getur sjálfur átt von á því að sæta rannsókn og ákæru og það jafnvel þegar þáttur hans er e.t.v. mun léttvægari en annarra.“