Íbúar í yfir 700 leigu­í­búðum á Ásbrú í Reykja­nesbæ eiga von á hækkun húsa­leigu núna um mán­að­ar­mótin. Tæpar þrjár vikur eru síðan að leigu­fé­lagið Ásabyggð, sem á og rak umræddar leigu­í­búðir, sam­ein­að­ist langstærsta leigu­fé­lagi lands­ins, Heima­völlum.

Þetta er annað leigu­fé­lagið sem Heima­vellir tryggir sér á Suð­ur­nesjum en fyrr á þessu ári keypti félagið Tjarn­ar­verk en það átti yfir hund­rað íbúðir á svæð­inu. Mikil fákeppni ríkir á leigu­mark­aði á Suð­ur­nesjum á sama tíma og nán­ast engar eignir eru lausar til leigu. Þetta getur leitt til hækk­andi húsa­leigu sem virð­ist raunin ef marka má bréf sem íbúar á Ásbrú fengu fyrir helgi.

Bréfið er und­ir­ritað af Guð­brandi Sig­urðs­syni, fram­kvæmda­stjóra Heima­valla, en þar segir að sam­ein­ing Heima­valla og Ása­byggðar, sem á og rekur eign­irnar sem Keilir leigir á Ásbrú, er mik­il­vægt skref sem tryggir félög­unum stærð­ar­hag­kvæmni til fram­tíðar „...og gefur okkur betri mögu­leika til að veita leigj­endum góða og sann­gjarna þjón­ustu.“

Þá segir einnig:

„Leigu­verð mun ekki taka neinum breyt­ingum umfram hóf­lega verð­hækkun sem núver­andi stjórn­endur Ása­byggðar voru búnir að ráð­gera þann 1. des­em­ber næst­kom­andi.“

Vissu ekki af hækkuninni

Stundin ræddi við nokkra íbúa á Ásbrú en þeir sögð­ust aldrei hafa heyrt af umræddri verð­hækkun fyrr en eftir að fréttir bár­ust af sam­ein­ingu Heima­valla og Ása­byggðar. Þá er ekki til­greint í bréf­inu hversu mikið leigan mun hækka. Íbúar hafa miklar áhyggjur og segja að með þessu sé stefnt að gríð­ar­legri ein­okun á leigu­mark­aði á suð­vest­ur­horni lands­ins.

Stundin hefur áður fjallað um mál­efni Heima­valla en eig­endur félags­ins eru sagðir yfir fimm­tíu tals­ins en tveir af stærstu eig­endum félags­ins eiga það sam­eig­in­legt að hafa hagn­ast á sölu fisk­veiði­kvóta og notið rík­is­að­stoðar í land­bún­aði. Þá á félag í skatta­skjóli um 6,9% hlut í Heima­völlum og einn eig­and­inn spil­aði lyk­il­hlut­verk í „Stím-mál­inu“ svo­kall­aða þar sem fyrr­ver­andi for­stjóri Glitnis, Lárus Welding, var dæmdur í fimm ára fang­elsi.

Fjöl­margir hafa lýst yfir áhyggjum sínum af þróun leigu­verðs hér á landi en kaup fast­eigna­fé­laga á gríð­ar­stórum eigna­söfnum Íbúða­lána­sjóðs hafa ekki verið til þess fallin að sefa þær. Þannig hafa hund­ruð eigna færst á hendur örfárra fyr­ir­tækja sem stjórna leigu­verði á stórum svæðum og í raun á öllu land­inu. Heima­vellir er eitt þess­ara leigu­fé­laga sem nú stjórna leigu­verði en það á eignir á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, Vest­fjörðum, Vest­ur­landi og heilu fjöl­býl­is­húsin í Borg­ar­nesi, á Akranesi, í Þor­láks­höfn, Selfossi og nú í Reykja­nesbæ. Markmið Heima­valla er að fara með fyr­ir­tækið á opinn hluta­bréfa­markað og er búist við því að það verði að veru­leika á næsta ári.

Milljarðar í boði kvótakerfisins

Blaða­maður Stund­ar­innar kaf­aði ofan í eign­ar­hald Heima­valla en þar kom ýmis­legt áhuga­vert í ljós. Ekki liggur fyrir að eig­end­urnir séu nákvæm­lega fimm­tíu og tveir en félagið sem heldur utan um starf­sem­ina hefur ekki skilað árs­reikn­ingi, en það var stofnað á síð­asta ári. Stærstu eig­end­urnir eru Stálskip ehf. með 14,30 pró­senta hlut, Sjóvá Almennar trygg­ingar hf. með 9,10% hlut, Túnfljót ehf. með 8,60% hlut, Brim­garðar ehf. með 6,90% hlut, Söfn­un­ar­sjóður líf­eyr­is­rétt­inda með 5,40% hlut og síðan eiga óþekktir hlut­hafar 55,70% hlut.

Eigendur Stál­skips ehf., sem fara með 14,30 pró­senta hlut í Heima­völlum, eru kvóta­hjónin Guðrún Lár­us­dóttir og Ágúst Sig­urðs­son, ásamt þremur dætrum sínum, þeim Jenný, Ólafíu Láru og Helgu. Hjónin hafa hagn­ast gríð­ar­lega á íslenska kvóta­kerf­inu frá því fyr­ir­tækið var stofnað árið 1970 en þau ákváðu að selja veiði­heim­ildir sínar í árs­byrjun 2014. Veiði­heim­ildir í íslenskri lög­sögu voru seldar til Síld­ar­vinnsl­unnar og Gjögurs en úthafs­heim­ildir til Útgerð­ar­fé­lags Akur­eyr­inga. Togarinn Þór HF var seldur til Rúss­lands.

Stálskip ehf. var skuld­laust þegar kvót­inn og tog­ar­inn Þór HF var seldur en ekki liggur fyrir hvað fyr­ir­tækið fékk fyrir söl­una. Við­skipta­blaðið greindi frá því að árið 2013 hefði fyr­ir­tækið átt 2,5 millj­arða á banka­bók. Heim­ildir fjöl­miðla á tíma söl­unnar voru á þann veg að hjónin hefðu staðið uppi með þrettán millj­arða króna eftir söl­una og að kvót­inn hefði verið seldur á átta millj­arða.

Ríkisaðstoð, lykilvitni og huldufélag

Eigandi Brim­garða, sem fer með 6,90 pró­senta hlut í Heima­völlum, er Langisjór ehf., en eig­endur þess félags eru systk­inin Halldór Páll, Gunnar Þór, Guðný Edda og Eggert Árni Gísla­börn. Þau eiga hvert 10 pró­sent í Langasjó ehf. en hin sex­tíu pró­sentin á félagið Coldrock Invest­ments Limited. Systk­inin hafa við­ur­kennt í fjöl­miðlum að eiga erlenda félagið sem er skráð í skatta­skjóli á Möltu. Þau eru umsvifa­mikil í íslensku við­skipta­lífi og land­bún­aði og hafa hagn­ast vel á stuðn­ingi rík­is­ins vegna kjúklinga­ræktar og sölu svína­kjöts en Langisjór er eig­andi Matfugls, græn­met­is­sölu­fyr­ir­tæk­is­ins Mata, Síldar og fisks og Sal­at­húss­ins.

Gunnar Smári Egilsson, rit­stjóri Frétta­tím­ans, greindi frá því fyrr á þessu ári að Langisjór hafi árið 2014 greitt rúm­lega 800 millj­ónir króna til hlut­hafa og því hafi erlenda félagið á Möltu fengið um það bil 485 millj­ónir króna í sinn hlut. Þá segir einnig að Langisjór sé stærsti kjúklinga­bóndi lands­ins og fær því ríku­legan stuðn­ing stjórn­valda. Ekki sé um að ræða beina styrki úr rík­is­sjóði heldur fær atvinnu­greinin stuðn­ing af toll­vernd. Gunnari Smára reikn­að­ist þannig til að sam­an­lagður stuðn­ingur neyt­enda við fyr­ir­tæki Langa­sjávar, í gegnum toll­vernd og hátt verð, væri í kringum 2,5 til 2,9 millj­arðar króna árlega.

Eigandi Tún­fljóts, sem fer með 8,60 pró­senta hlut í Heima­völlum, er vel þekktur í við­skipta­heim­inum en hann var lyk­il­vitni sér­staks sak­sókn­ara í hinu fræga „Stím-máli“ eins og það var kallað. Hann heitir Magnús Pálmi Örn­ólfs­son og bar vitni gegn sínum gömlu vinnu­fé­lögum gegn því að fá frið­helgi. Magnús Pálmi var for­stöðu­maður gjald­eyr­is­miðl­unar Glitnis fyrir banka­hrun. Hann hafði stöðu grun­aðs manns í rann­sókn­inni á sínum tíma sem sner­ist um tug­millj­arða króna lán bank­ans til eign­ar­halds­fé­lags­ins Stím. Það var gert svo félagið gæti sjálft keypt hluta­bréf í bank­anum og FL Group, sem bank­inn átti.