Dularfull matsskýrsla United Silicon

Bygging kís­il­verk­smiðju United Silicon í Helguvík er í fullum gangi en sam­kvæmt mats­skýrslu sem skilað var inn til Umhverf­is­stofn­unar var áætlað að gang­setja fyrsta ofn­inn á öðrum árs­fjórð­ungi 2015. Það er því ljóst að verk­efnið hefur taf­ist tölu­vert og er það meðal ann­ars vegna deilna eig­enda United Silicon við ÍAV sem sáu um bygg­ingu verk­smiðj­unnar. ÍAV ásakar United Silicon um að hafa ekki greitt reikn­inga upp á tæpar þús­und millj­ónir og sögðu þeir sig frá verk­efn­inu í sumar.

Þetta er önnur kís­il­verk­smiðjan sem Magnús Ólafur Garð­ars­son reynir að koma á fót í Helguvík. Fyrsta verk­smiðjan bar nafnið Icelandic Silicon Corporation, eða Íslenska kís­il­fé­lagið, en það verk­efni rann út í sand­inn þegar banda­rískur sam­starfs­að­ili og einn af eig­endum kís­il­fé­lags­ins, Globe Speciality Metals, dró sig út úr verk­efn­inu. Íslenska kís­il­fé­lagið hafði þá gert samn­ing við Lands­virkjun um raf­orku en sá samn­ing­ur­inn fór sömu leið og fyrsta verk­smiðjan vegna van­efnda kaup­enda og var ekki fram­lengdur. Íslenska kís­il­fé­lagið var þá í 80% eigu Tomahawk Develop­ment á Íslandi og 20% í eigu banda­ríska félags­ins Globe Speciality Metals. En verk­efnið gekk ekki upp og sagði Magnús meðal ann­ars í hádeg­is­við­tali á RÚV þann 18. mars árið 2012 að hann von­að­ist til þess að klára verk­efnið með umræddu banda­rísku fyr­ir­tæki „... og ef þeir draga lapp­irnar sem­sagt, þá klárum við það sjálfir eða með ein­hverjum öðrum“.

Magnús Ólafur Garð­ars­son Eigandi United Silicon ásamt dönskum lög­reglu­manni við vinnu­svæði þar sem hann byggði íbúðir í Lyngby.

Við það stóð Magnús sem þá stofn­aði annað félag og fór af stað að nýju. Nýja félagið heitir Sameinað Sílikon hf. (United Silicon) og er í 99,9 pró­sent eigu Kísill Ísland hf. og 0,1 pró­sent eigu huldu­fé­lags sem heitir USI Holding B.V. Félagið er skráð erlendis, nánar til­tekið í Amster­dam, en ekki liggja fyrir hverjir eig­endur þess eru. Þegar eig­enda­slóð Kísill Ísland hf. er rakin þá kemur í ljós að eig­andi þess félags er annað erlent félag, United Silicon Holding B.V. sem einnig er skráð í  Amster­dam. Eigandi þess félags er síðan Silicon Mineral Ventures BV sem er síðan í eigu Fondel Holding BV. Það fyr­ir­tæki er skráð í Hollandi og sér­hæfir sig í að útvega hrá­efni fyrir alls kyns fram­leiðslu á Evr­ópu­mark­aði. 

„Magnús Ólafur var sagður hafa notað nafn fyr­ir­tæk­is­ins í leyf­is­leysi og þannig mis­notað aðstöðu sína sem starfs­maður COWI“

Eig­enda­slóðin er flókin og ekki liggja fyrir upp­lýs­ingar um raun­veru­lega eig­endur þeirra. Þó er ljóst að Magnús Ólafur Garð­ars­son er einn eig­enda verk­efn­is­ins í Helguvík og hefur einnig verið sá eini sem komið hefur fram í fjöl­miðlum vegna þess.

Gert að segja upp ella verða rekinn

Magnús Ólafur starf­aði hjá ráð­gjafar- og verk­fræði­stof­unni COWI en fyr­ir­tækið er danskt og starfa hjá því um sex þús­und manns. COWI var skrifuð fyrir meng­un­ar­spá sem bæði fyrsta verk­efnið, Iceland Silicon Corporation, og það síð­ara, United Silicon, skil­aði inn til Umhverf­is­stofn­unar sem hluta af mati á umhverf­is­á­hrifum við fram­leiðslu kís­ils í Helguvík. COWI sver hins vegar af sér umrædda spá og krafð­ist þess við Umhverf­is­stofnun að nafn fyr­ir­tæk­is­ins væri afmáð af fylgi­gögnum sem fylgdu mats­skýrsl­unni sem Magnús Ólafur bjó til í tengslum við verk­efnin tvö. Í dag, á vef­síðu Umhverf­is­stofn­unar, er hægt að sjá umrædda mats­skýrslu og er þar búið að taka út nafn COWI við svo­kall­aða AIRMOD-loft­dreif­ing­ar­út­reikn­inga á fylgi­skjölum. Þrátt fyrir kröfu COWI um að nafn fyr­ir­tæk­is­ins verði afmáð þá var það aðeins gert að hluta til. Enn stendur í skýrsl­unni: „Alþjóð­lega verk­fræði­stofan COWI í Danmörku gerði árið 2008 loft­dreifi­líkan fyrir Helgu­vík­ur­svæðið ...“ Samt vill eng­inn kann­ast við það hjá fyr­ir­tæk­inu að hafa unnið umrætt líkan.

„Magnús Garð­ars­son full­yrðir enn í dag að COWI hafi gert umrædda útreikn­inga“

Mynd úr skýrslu

Raun­veru­leik­inn Kís­il­verið í Helguvík er tölu­vert hærra en gefið er í skyn í skýrslu vegna mats á umhverf­is­á­hrifum. Magnús bjó sjálfur til skýrsl­una en stórir turnar og vinnslurör eru ekki á þeirri mynd sem fylgdi skýrsl­unni.

Magnús Ólafur starf­aði hjá COWI eins og áður segir en árið 2009 var honum gert að segja upp ella verða rek­inn. Það kom í kjöl­far hneyksl­is­máls í Danmörku þar sem Magnús Ólafur var sagður hafa notað nafn fyr­ir­tæk­is­ins í leyf­is­leysi og þannig mis­notað aðstöðu sína sem starfs­maður COWI. Nafnið COWI not­aði hann meðal ann­ars við bygg­ing­ar­verk­efni í Valby í Danmörku. Verk­efnið vakti gríð­ar­lega athygli ytra þar sem fyr­ir­tæki Magnúsar var sakað um að greiða pólskum verka­mönnum of lág laun miðað við danska kjara­samn­inga en verka­menn­irnir, meðal ann­ars smiðir, unnu við íbúðir við Trekronergade í Valby. Verka­menn­irnir komu frá pólsku starfs­manna­leig­unni Tomis Construction en danska stétt­ar­fé­lagið BJMF taldi þá félaga Magnús og Thomas standa að baki starfs­manna­leig­unni.

Þrátt fyrir þær upp­lýs­ingar sem lágu fyrir frá COWI, um að þeir hafi ekki komið nálægt umræddri meng­un­ar­spá, var United Silicon gefið starfs­leyfi fyrir rekstr­inum í júlí 2014. Magnús Garð­ars­son full­yrðir enn í dag að COWI hafi gert umrædda útreikn­inga en í við­tali við DV sagði hann: „Við skiljum ekki af hverju COWI sendi þetta bréf enda gerði fyrr­ver­andi starfs­maður þess útreikn­ing­ana.“ Heim­ild­ar­maður Stund­ar­innar full­yrðir að Magnús sé þessi „fyrr­ver­andi starfs­maður“ sem hann benti á í umræddu við­tali og hafi því sjálfur búið til meng­un­ar­spá fyrir sína eigin verk­smiðju.

Neitar að gera sérkjarasamninga

En það er ekki það eina sem stingur í stúf í mats­skýrsl­unni sem skilað var til Umhverf­is­stofn­unar. Þar er einnig rætt um laun til­von­andi starfs­manna fyr­ir­tæk­is­ins. Í skýrsl­unni segir að stór hluti starfs­manna verði sér­mennt­aður „... auk þess sem margir háskóla- og iðn­mennt­aðir munu starfa hjá fyr­ir­tæk­inu og munu þeir fá hærri laun en í sam­bæri­legum atvinnu­greinum“.

Þetta kemur ekki heim og saman við yfir­lýs­ingar Krist­jáns Gunn­ars­sonar, for­manns Verka­lýðs- og sjó­manna­fé­lags Kefla­víkur, sem sagði það í við­tali við Vík­ur­fréttir á dög­unum að það væru mikil von­brigði að United Silicon og Samtök atvinnu­lífs­ins ætl­uðu ekki að gera sér­kjara­samn­ing við starfs­menn kís­il­verk­smiðj­unnar. Fyrir vikið verði verk­smiðjan eina stór­iðjan á Íslandi sem ekki gerir slíka samn­inga við starfs­fólk sitt. Hann gerir því ráð fyrir að erfitt verði að manna verk­smiðj­una nema með erlendu vinnu­afli.

„Engar skýr­ingar fást á því hvers vegna verk­smiðjan er tölu­vert stærri en gert var ráð fyrir.“

Árni Sig­fús­son Fyrr­ver­andi bæj­ar­stjóri Reykja­nes­bæjar og núver­andi bæj­ar­full­trúi segir það alvar­legt ef Magnús ætli að svíkja lof­orð um hálauna­störf.

„Ef nið­ur­staðan verður sú að þessi verk­smiðja verður mönnuð meira og minna með inn­fluttu vinnu­afli, þá er til lít­ils barist að fá þetta hingað í Helgu­vík­ina. Þá er alveg óþarfi að fara bæði splitt og spíkat til þess að fá hér atvinnu ef menn vilja ekki standa við fögur fyr­ir­heit um að þetta séu vel launuð störf. Hvar eru þau störf? Þau virð­ast ekki vera fyrir hendi,“ sagði Kristján við Vík­ur­fréttir. Þetta þýðir ein­fald­lega að verk­smiðjan verður keyrð áfram á lág­launa­stefnu en ekki verði um há laun og jafn­vel „hærri laun en í sam­bæri­legum atvinnu­greinum“ eins og fram kom í mats­skýrsl­unni sem Magnús Ólafur bjó til. „Það eru mér von­brigði að þeir ætli að tækla málin svona miðað við fyrri yfir­lýs­ingar um að þarna eigi að vera vel launuð störf,“ sagði Kristján og bætti við að þetta væri þar með eina stór­iðjan á land­inu sem væri ekki með slíka samn­inga.

Einn úr bæj­ar­stjórn Reykja­nes­bæjar hefur tjáð sig um launa­mál vænt­an­legra starfs­manna kís­il­vers­ins en það er Árni Sig­fús­son. Hann var bæj­ar­stjóri á þeim tíma sem verk­efn­inu var siglt í höfn og greindi hann frá því í fjöl­miðlum að hann væri stoltur yfir því að hafa fengið verk­efnið í bæj­ar­fé­lagið og þau hálauna­störf sem því kæmu til með að fylgja. Í aðsendri grein á vef Stund­ar­innar segir hann það alvar­legt ef Magnús ætlar að svíkja lof­orðið sem jákvæðni bæj­ar­yf­ir­valda byggði á gagn­vart kís­il­ver­inu „... það er að verið væri að skapa störf sem skil­uðu álíka launum og í álverum“. Þá sagði hann einnig að mjög lágt verð á kís­il­mörk­uðum afsök­uðu það ekki að hans mati „... og um margt mætti því kalla það for­sendu­brest. Við skulum fá þetta skýrar fram áður en dæmt er.“

Matsskýrslan og raunveruleikinn fara ekki saman

En þá að öðru í mats­skýrsl­unni, sem lítið hefur verið rætt um í fjöl­miðlum en íbúar í Reykja­nesbæ hafa kvartað sáran yfir, en það er sjón­meng­unin af völdum verk­smiðj­unnar. Í mats­skýrsl­unni kemur fram að sjón­mengun frá kís­il­verk­smiðj­unni í Helguvík verði „mjög lítil þar sem flest hærri mann­virki verk­smiðj­unnar verða byggð á neðra svæði lóð­ar­innar. Þá segir einnig að verk­smiðjan „muni varla verða sjá­an­leg frá Keflavík“ og fylgja myndir með mats­skýrsl­unni þar sem búið er að teikna umfang hennar inn á ljós­myndir. Blaða­maður Stund­ar­innar tók ljós­myndir á sömu stöðum og eru sýndar í umræddri mats­skýrslu og við sam­an­burð kemur ber­sýni­lega í ljós að frá­vik frá skýrsl­unni þar sem verk­smiðjan er teiknuð inn á ljós­myndir og því sem í raun og veru ber fyrir augum eru tölu­verð.

Engar skýr­ingar fást á því hvers vegna verk­smiðjan er tölu­vert stærri en gert var ráð fyrir. Í nokkrar vikur hefur Stundin reynt að ná tali af Magnúsi Ólafi en án árang­urs. Vildi blaða­maður meðal ann­ars spyrja hann um lág­launa­stefnu fyr­ir­tæk­is­ins, stærð verk­smiðj­unnar, mats­skýrsl­una á umhverf­is­á­hrifum sem hann bjó til og þá stað­reynd að fyr­ir­tækið hefur ekki greitt að fullu lóð­ar­gjöld til Reykja­nes­bæjar. Þeim spurn­ingum hefur ekki verið svarað.