Amnesty International hefur sam­þykkt að beita sér fyrir afglæpa­væð­ingu vændis. Tillagan var sam­þykkt á fundi alþjóða­hreyf­ing­ar­innar í Dublin í dag. Þar var sam­þykkt að fela stjórn sam­tak­anna að móta stefnu í þessum málum til að styðja við afglæpa­væð­ingu vændis og tryggja að fólk í kyn­lífs­iðn­aði njóti fullrar og jafnrar verndar gagn­vart mis­notkun, man­sali og ofbeldi.

Í til­kynn­ingu Amnesty International segir að fólk sem starfar við kyn­lífs­iðn­að­inn sé jað­ar­hópur sem stendur stöðugt frammi fyrir hættu á mis­munun, ofbeldi og mis­noktun. Það sé nið­ur­staða tveggja ára rann­sókn­ar­vinnu að þessi leið sé best til þess fallin að tryggja mann­rétt­indi þessa hóps og draga úr hætt­unni á ofbeldi og mis­notkun sem þeir standa frammi fyrir. 

Íslands­deild Amnesty International tók afstöðu gegn afglæpa­væð­ingu vændis í breyt­ing­ar­til­lögu sem deildin lagði fram með Svíum. Breyt­ing­ar­til­lagan fékk ekki hljóm­grunn á fund­inum. Þegar til atkvæða­greiðslu kom sátu full­trúar Íslands­deild­ar­innar hins vegar hjá. 

Hörður Helgason, for­maður Íslands­deildar Amnesty International, segir að alþjóða­sam­tökin hafi farið fram á að trún­aður myndi ríkja um afstöðu deild­ar­innar þar til til­lagan hefði verið afgreidd og nið­ur­staðan kynnt. Starfs­menn­irnir gátu því ekki rætt afstöðu deild­ar­innar opin­ber­lega á síð­ustu dögum, þegar mikil umræða hefur verið um málið. „Okkur voru frekar þröngar skorður settar um það hvernig við gátum svarað fjöl­miðlum varð­andi okkar afstöðu gagn­vart þess­ari til­lögu og þurftum að reiða okkur á óform­leg sam­töl. Sú ákvörðun var tekin á fundi stjórn­ar­innar 30. júlí síð­ast­lið­inn, þar sem það var ein­róma sam­þykkt að það væri ekki hægt að styðja þessa til­lögu vegna þess að göngin sem lágu fyrir væru ekki nægi­lega traust.“

Vont að geta ekki leiðrétt ráðherra

Hörður segir baga­legt hvernig brugð­ist var við til­lög­unni á Íslandi, í ljósi þess að Íslands­deildin hafi ávallt verið andsnúin henni. „Við gátum ekki komið á fram­færi leið­rétt­ingum við umræð­unni sem spannst í kjöl­farið. Sér­stak­lega þótti okkur baga­legt að geta ekki leið­rétt utan­rík­is­ráð­herra rík­is­stjórnar Íslands sem gagn­rýndi okkur sér­stak­lega fyrir þessar til­lögur um afglæpa­væð­ingu eða aflétt­ingu refs­ingu vænd­is­fólks og vitn­aði máli sínu til stuðn­ings í átakið HeForShe sem UN Women stendur að. Í ljósi þess að sam­tökin eru ekki ein­ungis hlynnt aflétt­ingu refs­inga, eins og Amnesty, heldur ganga lengra og við­ur­kenna þessa iðju sem atvinnu­grein,“ segir Hörður.

 „Sér­stak­lega þótti okkur baga­legt að geta ekki leið­rétt utan­rík­is­ráð­herra rík­is­stjórnar Íslands sem gagn­rýndi okkur sér­stak­lega fyrir þessar til­lögur.“

Hann segir að full­trúar Íslands­deild­ar­innar hafi fljót­lega fundið sam­herja í öðrum deildum þegar þeir mættu til þings­ins og reynt að ná sam­stöðu um breyt­ing­ar­til­lögu við fyr­ir­liggj­andi til­lögu. „Eina deildin sem ég veit um sem ætlar að upp­ljóstra að hún hafi tekið þátt í því er sænska deildin.

Breyt­ing­ar­til­lagan var tekin fyrir í dag og felld. Nið­ur­staðan var engu að síður sú að upp­runa­lega til­lagan sem var til afgreiðslu á þing­inu var í með­ferðum þings­ins stór­lega breytt. Svo mikið að hún var lögð til hliðar og ný til­laga samin í staðin. Þessi nýja til­laga, þar sem efn­is­lega var kom­ist að sömu nið­ur­stöðu, var sam­þykkt,“ útskýrir Hörður.

Hann getur ekki tjáð blaða­manni hvernig deild­irnar kusu eftir löndum, en segir að mik­ill meiri­hluti hafi verið fyrir til­lög­unni. Líkt og fyrr segir sat Íslands­deildin hjá þegar atkvæði voru greidd um til­lög­una umdeildu, þar sem lagt var til að vændi yrði afglæpa­vætt. „Við sátum hjá við loka­af­greiðslu máls­ins í sam­ræmi við stjórn­ar­á­lyktun þann 30. júlí, þar sem við komumst að þeirri nið­ur­stöðu að það væru ekki fyr­ir­liggj­andi gögn til að styðja þetta en við gætum ekki tekið afstöðu til þess hvað gerð­ist ef alþjóða­sam­tökin myndu leggja gögnin fram síðar.“ 

„Við sátum hjá við loka­af­greiðslu máls­ins í sam­ræmi við stjórn­ar­á­lyktun þann 30. júlí.“ 

Vændiskonur mótmæltu tillögunni

Í sam­eig­in­legri yfir­lýs­ingu sjö kvenna­sam­taka á Íslandi var til­lagan um afglæpa­væð­ingu vændis gagn­rýnd harð­lega. „Ef Amnesty International mælir með að því að vændi verði gefið frjálst, er dólgum og vændis­kaup­endum þar með gefin frið­helgi og mann­rétt­indi kvenna í vændi fótum troðin. Slík stefna myndi skaða þann mik­il­væga trú­verð­ug­leika og það traust sem Amnesty nýtur í dag. Það má ekki ger­ast,“ segir í yfir­lýs­ingu þeirra.

Sam­bæri­legar yfir­lýs­ingar bár­ust frá ýmsum kvenna­hreyf­ingum erlendis. Auk þess tjáði Gunnar Bragi Sveins­son utan­rík­is­ráð­herra sig um málið, sagði vændi ekki vera atvinnu­grein og ekki eiga að fá að þríf­ast sem slík. „Mér finnst hryggi­legt til þess að hugsa að á sama tíma og við hvetjum karla um allan heim til að leggja sitt af mörkum til #heforshe og koma í veg fyrir ofbeldi gegn konum og tryggja kynja­jafn­rétti þá skulu ein stærstu og virt­ustu mann­rétt­inda­sam­tök heims leggja þessar til­lögur fram,“ skrif­aði hann á Facebook.

Þá skrif­aði íslensk kona sem hefur verið í vændi bréf til Íslands­deild­ar­innar sem birt var á Stund­inni þar sem hún biðl­aði til þeirra að berj­ast gegn til­lög­unni. Í sama streng tóku fyrr­ver­andi vænd­is­konur sem útskýra hér af hverju þær lögð­ust gegn til­lög­unni. 

„Getum ekki gefist upp“

„Við getum ekki gef­ist upp. Það er rignir inn á netið yfir­lýs­ingum frá sam­starfs­konum okkar um allan heim. Amnesty hefur misst trú­verð­ug­leika og traust,“ skrif­aði Guðrún Jóns­dóttir, tals­kona Stíga­móta, á Facebook eftir að til­laga Amnesty var sam­þykkt á alþjóða­þing­inu.

Fyrr í dag var hún til við­tals í þætti um vændi á BBC, rík­is­út­varpi Bret­lands. Þar vitn­aði hún í skýrslu um hvernig sænska mód­elið hefði gef­ist í Noregi og sagði þar vændi hafa minnkað um 25 pró­sent og lögin stuðlað að vit­und­ar­vakn­ingu um vændi. „Auk þess teljum við mik­il­vægt að bent sé á að þeir sem kaupa vændi geta aldrei vitað hvort kon­urnar eru þar af fúsum og frjálsum vilja eða hvort þær eru fórn­ar­lömb mansals. Ef okkur er alvara með bar­átt­unni gegn man­sali þá getum við ekki annað en reynt að draga úr eft­ir­spurn eftir vændi, því man­sal þrífst nær ein­vörð­ungu þar sem vændi blómstrar.

Í umræðum um jað­ar­settar fátækar konur sagði Guðrún óþol­an­legt að slíkar konur stæðu eftir án nokk­urra val­kosta og yrðu að hafa lifi­brauð af því að selja lík­ama sinn. „Við skil­greinum þetta ekki sem atvinnu­grein og óháð því hvaða lög gilda verður að efla félags­leg aðstoð og tryggja konum útgöngu­leið. Konur þurfa á slíkum kostum að halda til að þær neyð­ist ekki til að halda áfram í vænd­is­iðn­að­inum.“