„Sé hægt að fram­leiða vöru á Íslandi er almennt séð nei­kvætt að flytja sam­bæri­lega vöru inn til lands­ins því þá er flutn­ing­ur­inn hrein við­bót í kolefn­is­fótspori vör­unnar.“ Þetta segir Stefán Gíslason umhverf­is­stjórn­un­ar­fræð­ingur um fyr­ir­hug­aðan inn­flutn­ing á lamba­hryggjum til lands­ins. Hann segir jafn­framt að neyt­endur verði að gera breyt­ingar á neyslu­mynstri sínu til að bregð­ast við lofts­lags­vánni, meðal ann­ars þurfi fólk að sætta sig við að óeðli­legt sé að gera kröfu um að hægt sé að kaupa hvaða vöru sem er, hvaðan sem er og hvenær sem er.

Slátrun að hefj­astHaust­slátrun mun hefj­ast 15. ágúst næst­kom­andi og því verða lamba­hryggir af nýslátr­uðu fáan­legir í síð­asta lagi 19. ágúst næst­kom­andi.

Mynd: lamba­kjot.is

Skortur hefur verið sagður á íslenskum lamba­hryggjum síð­ustu vikur eða mán­uði og gerði ráð­gjaf­ar­nefnd um inn- og útflutn­ing land­bún­að­ar­vara það að til­lögu sinni við land­bún­að­ar­ráð­herra í síð­ustu viku að gef­inn verði út tíma­bund­inn inn­flutn­ings­kvóti, á lækk­uðum tollum, svo hægt sé að bregð­ast við þeim skorti. Tillaga nefnd­ar­innar var sú að flytja mætti inn lamba­hryggi á tíma­bil­inu 29. júlí til 30. ágúst. Lands­sam­tök sauð­fjár­bænda hafa gert alvar­legar athuga­semdir við til­lög­una, meðal ann­ars á þeim nótum að ekki liggi fyrir hver meintur skortur sé og einnig að sam­kvæmt til­lög­unni séu engin tak­mörk á því hversu mikið megi flytja inn. Kristján Þór Júl­í­us­son land­bún­að­ar­ráð­herra hefur farið fram á það við ráð­gjaf­ar­nefnd­ina að hún end­ur­meti þörf á því að gef­inn verði út inn­flutn­ings­kvóti, í ljósi nýrra upp­lýs­inga um birgða­stöðu.

Samkvæmt áætl­unum hefst sauð­fjár­slátrun 15. ágúst næst­kom­andi, sem þýðir að lamba­hryggir úr þeirri slátrun ættu að verða komnir í hillur versl­ana 19. ágúst. Samkvæmt upp­lýs­ingum frá Lands­sam­tökum sauð­fjár­bænda er einnig til umræðu að flýta slátrun frekar þó ekki hafi verið teknar ákvarð­anir þar um.

Óeðlileg tilætlunarsemi

Stefán GíslasonTelur að neyt­endur verði að breyta neyslu­mynstri sínu. Ekki sé hægt að krefj­ast þess að fá hvaða vöru sem er, hvenær sem er og hvaðan að úr heim­inum.

Stefán segir það vera óeðli­lega til­ætl­un­ar­semi hjá fólki að ætl­ast til að það geti fengið hvaða vöru sem er keypta hvenær sem er. Líta eigi á lamba­kjöt sem árs­tíða­bundna vöru, slátrað sé einu sinni á ári, að hausti, og ekki sé óeðli­legt að ein­hverjir bitar klárist þegar líða taki að næsta hausti. „Þá ætti bara að segja: Því miður, það eru ekki til lamba­hryggir núna því þeir eru bara búnir en þeir verða aftur á boðstólum eftir mánuð. Fólk hins vegar sættir sig ekki við það því það vill fá lamba­hryggi núna, eða hvenær sem því þókn­ast. Fólk vill líka fá fersk jarð­ar­ber á gamlárs­kvöld en allir vita að þá er ekki upp­skeru­tími jarð­ar­berja. Þessi krafa um að árs­tíða­bundnar vörur séu fáan­legar allt árið, hún er ekki umhverf­is­væn. Hún er nei­kvæð vegna þess að það er kallað á að verið sé að flytja vörur um hnött­inn þveran og endi­langan sem ekki eru nauð­syn­legar. Fólk þarf ekki að borða lamba­hryggi ef þeir eru búnir, það getur bara borðað annað kjöt, fisk eða annan mat þar til þeir fást aftur. Það er fásinna að flytja þá inn til að bregð­ast við nokk­urra vikna skorti.“

„Fólk þarf ekki að borða lamba­hryggi ef þeir eru búnir, það getur bara borðað annað kjöt, fisk eða annan mat þar til þeir fást aftur“

Spurður hvort hann haldi að þessi hegðun sé Íslend­ingum tamari en öðrum þjóðum, að krefj­ast þess að geta fengið mat­vöru hvenær sem er óháð upp­skeru­tíma hennar, seg­ist Stefán telja að sama hegðun sé ein­kenn­andi fyrir fólk í vest­rænum sam­fé­lögum. „Þessi hegðun er hluti af alþjóða­væð­ing­unni. Alþjóða­væð­ingin hefur marga kosti en hluti af henni er þó þessi, að fólk hættir að hugsa um það sem vanda­mál að flytja þurfi vörur hring­inn í kringum hnött­inn. Það sé bara hluti af hinum frjálsa mark­aði og svo fram­vegis. Menn hafa gleymt sér í þess­ari kröfu um að fólk eigi alltaf rétt á að fá hverja þá vöru sem það vill, hvenær sem er. Fólk er ein­fald­lega orðið of góðu vant. Ég hugsa að Íslend­ingar séu ekki öðru vísi en aðrir íbúar á Vest­ur­löndum hvað það varðar.

Maður hefur auð­vitað hitt fyrir fólk, til dæmis á Norð­ur­lönd­unum, sem ekki hugsar svona. Það hugsar kannski sem svo að það fari nú ekki að kaupa inn­flutt jarð­ar­ber frá Spáni þegar jarð­ar­ber séu ræktuð á næstu jörð við það og ef þau eru ekki til þá vantar ekki jarð­ar­ber. Sama er með epla­upp­sker­una, fólk bíður þá bara eftir eplunum frá Claus nágranna. Meðal­jón­inn hins vegar, hvort heldur sem hann býr á Íslandi, í Danmörku eða í Þýska­landi, hann er kannski slíkt neyslu­barn nútím­ans að hann vill fá hvað sem hann vill, hvenær sem hann vill.“

Verðum að breyta neyslumynstrinu

Stefán segir að breyt­ing þurfi að verða á þessu neyslu­mynstri, ein­fald­lega vegna þess að slíkt sé hluti af bar­átt­unni gegn lofts­lags­breyt­ingum. „Í sumum til­vikum er varan sem fram­leidd er úti með minna kolefn­is­spor heldur en sú sem við getum fram­leitt hér heima, en í aðal­at­riðum er þetta jú rétt, þetta er hluti af þeirri breyt­ingu sem þarf að verða. Við verðum að hætta þess­ari heimtu­frekju og sætta okkur við það að það er ekk­ert vit í því að flytja inn vörur sem þarf ekki að nota og það þarf að setja við­mið um hvað það er sem maður raun­veru­lega þarf að nota. Ef ekki er hægt að fram­leiða það hér á landi, þá getur verið betra að vera án þess, sér­stak­lega með til­liti til þess að Ísland er eyja. Í Evrópu má flytja vörur hingað og þangað með lestum en hingað flytjum við enga ferskvöru nema með flugi.“

„Ef ekki er hægt að fram­leiða það hér á landi, þá getur verið betra að vera án þess“

Stefán bendir á að mögu­lega geti það verið umhverf­is­vænna að flytja inn ákveðnar vörur til lands­ins frekar en að fram­leiða þær hér. Það þurfi hins vegar að gera á því úttekt hverjar þær vörur séu áður en full­yrt sé um slíkt. „Það væri mjög gagn­legt því í fram­hald­inu gæti fólk tekið upp­lýsta ákvörðun um hvort eðli­legt sé að halda úti þeirri fram­leiðslu. Mestu lík­urnar á því er að finna í rauðu kjöti, hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Það má hugsa sér að í Ástralíu til dæmis sé að finna búfjár­kyn sem eru það miklu „effek­tí­vari“, eins og maður segir á vondri íslensku, við að fram­leiða kjöt að þau fram­leiði þar af leið­andi minna af met­ani í melt­ing­ar­vegi. Í jórt­ur­dýrum er metan í melt­ing­ar­vegi langstærsti hluti kolefn­is­fótspors­ins og útblástur vegna flutn­ings er þá hugs­an­lega hverf­andi sem áhrifa­þáttur.“ Stefán bendir þó á að ekki sé hægt að nota slíkar rök­semdir um hugs­an­legan inn­flutn­ing á lamba­hryggjum nú þar eð engin slík úttekt liggi fyrir og aug­ljóst sé að ekki sé hægt að nota þau rök fyrir inn­flutn­ingi um mán­að­ar­skeið, þau hljóti þá að gilda fyrir allt árið.

Horfa þarf líka til fæðuöryggis og byggðasjónarmiða

Í ofan­a­á­lag þurfi að horfa til þátta eins og fæðu­ör­yggis og byggða­sjón­ar­miða, í sam­hengi við umhverf­is­mál. „Ég held að Íslend­ingar þurfi að hugsa aðeins meira um að vera sjálfum sér nægir. Það er ekki ein­hver þjóð­ern­is­hyggja eða sjálf­birg­ings­háttur vegna þess að það þarf ekki svo mikið að ger­ast til að flutn­ingar til lands­ins legg­ist af um stund, svo dögum eða jafn­vel vikum skiptir. Það gæti orðið ef Öræfa­jök­ull færi að gjósa til að mynda. Um leið og hætt er að fram­leiða hér vöru og hún þess í stað flutt inn til lands­ins, er verið að draga úr fæðu­ör­yggi. Ef eitt­hvað kemur fyrir og flutn­ingar til lands­ins lok­ast getur fólk ekki brugð­ist við, það er kannski ekki lengur kunn­átta til að fram­leiða vöru, það er eng­inn grunnur til staðar, eng­inn akur til að sá kart­öflum í, til dæmis. Við erum háð inn­flutn­ingi og ættum að gera sem mest til þess að draga úr því. Svo er það byggða­þátt­ur­inn. Hvort er mik­il­væg­ara að halda Mel­rakka­sléttu í byggð eða að minnka kolefn­is­fót­spor sem nemur því sauðfé sem þar gengur, sér­stak­lega vegna þess að það eru líka aðrar leiðir færar til að vinna gegn lofts­lags­breyt­ingum.“