Utan­rík­is­ráðu­neytið hefur loks svarað beiðni stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar um upp­lýs­ingar varð­andi verk­lag í kringum skipan sendi­herra í Róm og Washington D. C. Nefndin óskaði eftir upp­lýs­ing­unum í júní síð­ast­lið­inn og hefur því beðið svara í rúm­lega fimm mán­uði.

Í minn­is­blaði utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins kemur fram að tíma­bundin skipun Svan­hildar Hólm Vald­óttur til sendi­herra í Banda­ríkj­unum væri talin í sam­ræmi við ákvæði í lögum um utan­rík­is­þjón­ustu Íslands sem snúa að tíma­bundnum skip­unum.

„Þegar skipun er ráð­gerð á grund­velli 2. mgr. 9. gr. UTL eru kröfur um reynslu af alþjóða- og utan­rík­is­málum væg­ari og því rétt að líta fremur til Stjórn­enda­stefn­unnar ásamt drögum að erind­is­bréfi sendi­herra á þeirri til­teknu starfs­stöð sem til stendur að sendi­herra­efnið veiti for­stöðu,“ segir í minn­is­blaði ráðu­neyt­is­ins.

Í svari ráðu­neyt­is­ins er einnig vísað í grein­ar­gerð sér­stakrar hæfn­is­nefndar sem var falið að leggja mat á hæfni Svan­hildar til að gegna emb­ætt­inu. Heim­ildin hafði áður fengið þessi gögn afhent en þar kom meðal ann­ars fram að það tók hæfn­is­nefnd ein­ungis fimm daga að skera úr um hæfi Svan­hildar.

Stjórnendastefna ríkisins og erindisbréf sendiherraefnis

Í hæfn­is­nefnd­inni sátu Einar Gunn­ars­son, sendi­herra og fasta­full­trúi, Anna Jóhanns­dóttir, skrif­stofu­stjóri laga- og stjórn­sýslu­skrif­stofu, og Hreinn Pálsson mannauðs­stjóri.

Í grein­ar­gerð þeirra kemur fram að mat nefnd­ar­innar hafi að mestu leyti verið hug­lægt og byggt á ein­földum svörum Svan­hildar um aðra þætti en mat á reynslu. Ásamt þessu taldi nefndin ráð­legt að líta til Stjórn­enda­stefnu rík­is­ins í erind­is­bréfi sendi­herra.

„Í Stjórn­enda­stefnu rík­is­ins er kjör­mynd stjórn­enda sam­an­sett af fjórum lyk­il­þáttum, leið­toga­hæfni, sam­skipta­hæfni, árang­ursmið­aðri stjórnun og heil­indum. Þessir fjórir þættir eiga allir fullum fetum við um emb­ætti sendi­herra og end­ur­spegl­ast í með­fylgj­andi drögum að erind­is­bréfi sendi­herra Íslands í Washington,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Lofsamlegar umsagnir og viðtal við sendiherraefnið

Þá ákvað nefndin sömu­leiðis að óska eftir við­tali við Svan­hildi og leita eftir umsögnum frá öðrum aðilum til þess að fá skýr­ari sýn á fyrr­nefnda mats­þætti. Í umsögn nefnd­ar­innar kemur fram að Svan­hildur hafi á ferli sínum getið af sér gott orð sem stjórn­andi, leið­togi og hug­mynda­smiður.

Umsögnum sem nefndin tók við um Svan­hildi er lýst sem lof­sam­legum í grein­ar­gerð­inni. Þó nefndu umsagn­ar­að­ilar tvö atriði sem töld­ust ekki til styrk­leika hjá Svan­hildi.   

„[E]r annað það að við­halda ein­beit­ingu/áhuga á hæg­fara rútínu­verk­efnum og hitt að hún geti átt til að klára verk­efni á síð­ustu stundu án þess að það hafi þó komið niður á gæðum.“

Í við­tali við hæfn­is­nefnd­ina setti Svan­hildur fram sýn sína um hvernig sendi­ráðið gæti stutt við íslenskt við­skipta­líf í Banda­ríkj­unum og komið að kynn­ingu á íslenskri menn­ingu. 

„Svan­hildur kveðst líta á starf sendi­herra sem þjón­ustu- og málsvara­hlut­verk öðru fremur og kveðst hafa brenn­andi áhuga fyrir að láta gott af sér leiða. Hún sér fyrir að hún geti nýtt þekk­ingu sína og reynslu af vett­vangi stjórn­mála, við­skipta, fjöl­miðla og menn­ingar til að styðja og verja íslenska hags­muni í Banda­ríkj­unum og öðrum umdæm­is­ríkjum sendi­ráðs­ins í Washington.“

Komst nefndin að þeirri nið­ur­stöðu að Svan­hildur teld­ist vera hæf til að gegna emb­ætt­inu sam­kvæmt þeim skil­yrðum sem nefndin lagði upp með.

Svörin sýna hroðvirknisleg vinnubrögð

Þór­hildur Sunna Ævars­dóttir, þing­flokks­for­maður Pírata, lagði fram til­lög­una hjá stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd að hefja frum­kvæð­is­at­hugun á verk­lagi Bjarna við skipun sendi­herra­efn­anna. 

Í sam­tali við Heim­ild­ina segir hún að svör ráðu­neyt­is­ins sýni glöggt að skip­unin hafi ekki verið unnin með vand­virkum hætti gagn­vart stjórn­sýsl­unni. 

„Mér finnst líka áhuga­vert það sem fram kemur að það hafi ekki farið fram sér­stakt mat á hæfi sendi­herra til Ítalíu og set ákveðið spurn­inga­merki með það. Það sést auð­vitað á þessu hversu hroð­virkn­is­lega var unnið að þessum skip­unum.“ segir Þór­hildur og bætir við að hún hafi fyrir skömmu sent inn fjórar spurn­ingar í við­bót til utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins svara við.

„Mér finnst merki­legt að það hafi tekið ráðu­neytið fimm mán­uði að setja þetta svar saman og auð­vitað vand­ræða­legt fyrir utan­rík­is­ráðu­neytið að koma svona fram við stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd.“

Frjálsleg túlkun á umdeildu ákvæði

Eins og áður hefur komið fram voru skip­anir Bjarna gerðar í krafti laga­breyt­inga sem gerðar voru árið 2020 sem heim­ila ráð­herra að skipa sendi­herra án þess að aug­lýsa stöð­una. Þá þurfa sendi­herra­efnin ekki að upp­fylla sömu skil­yrði og fast­skip­aðir sendi­herrar. 

Þór­hildur segir að ráðu­neytið fari ansi frjáls­lega með túlkun á umræddu í svari sínu til nefnd­ar­innar. 

„Hvaða aðra sér­staka hæfni er verið að tala um í til­felli Svan­hildar? Maður hefði haldið að það væri eitt­hvað sem ætti þá nákvæm­lega við emb­ættið sem slíkt. Þannig var það kynnt af Guðlaugi Þór á sínum tíma. Þetta ákvæði var ætlað til þess að skipa fólk sem eru sér­fræð­ingar á ein­hverju ákveðnu sviði eða hafa sér­stök tengsl eða áherslur sem er ástæða til að taka við þessu emb­ætti,“ segir Þór­hildur.