ÍÍ stjórn­ar­skránni íslensku er sér­stak­lega fjallað um sjálf­stæði dóm­stóla. Í 61. grein er svo áréttað að dóm­arar skuli ein­ungis dæma eftir lögum, óháð afskiptum stjórn­valda til dæmis. Þeir eru til að mynda varðir því að verða ekki reknir nema með dómi. Síðan segir í loka­máls­grein: „Þó má veita þeim dóm­ara, sem orð­inn er fullra 65 ára gam­all, lausn frá emb­ætti, en hæsta­rétt­ar­dóm­arar skulu eigi missa neins í af launum sínum.“

Síðasta setn­ingin í þess­ari grein hefur verið nær óbreytt frá því Íslend­ingar fengu fyrst stjórn­ar­skrá úr hendi Dana­kon­ungs á seinni hluta 19. aldar. Ein breyt­ing var þó gerð á orða­lagi þess­arar greinar árið 1991, þegar stjórn­ar­skrá var breytt. Áður var þar vísað til dóm­ara, en sér­stak­lega talað um hæsta­rétt­ar­dóm­ara, eftir breyt­ing­una.

Áður og eftir hafa dóm­arar við Hæsta­rétt – og stjórn­völd – ákveðið að túlka þetta orða­lag stjórn­ar­skrár þannig, að ef hæsta­rétt­ar­dóm­arar bæðu um að vera leystir frá störfum 65 ára væri það sam­þykkt. Dómarar fengju þannig áfram full laun. Ekki bara út starfsæv­ina, heldur ævina á enda.

Þetta kemur fram í for­síðu­um­fjöllun nýjasta tölu­blaðs Heim­ild­ar­innar.

Heim­ildin ræddi við nokkra af þeim mörgu hæsta­rétt­ar­dóm­urum sem hafa nýtt sér þetta ákvæði á und­an­förnum árum. Margir voru þeir ill­fá­an­legir til að tjá sig um málið opin­ber­lega en við­ur­kenndu þó sumir að lík­lega væri þetta ákvæði úrelt og þörf á að breyta. Hvatinn til að hætta fyrr en ella væri aug­ljós og orðin regla frekar en hitt. Á meðan sögðu aðrir ekk­ert óeðli­legt við þessi kjör.

 „Ég hefði setið lengur ef ekki hefði verið fyrir þetta ákvæði, það er bara ein­fald­lega þannig,“ sagði Jón Steinar Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi dóm­ari við rétt­inn, sem hætti þar árið 2012, eftir átta ára setu. „Ég tel að þetta sé óeðli­legur arfur ein­hverra gam­alla tíma, þar sem aðstæður voru allt öðru­vísi og til­gang­ur­inn annar en þessi.“

„Í fljótu bragði finnst mér ekki ósann­gjarnt að taka full laun svona lengi,“ sagði Hjördís Hákon­ar­dóttir, sem sat í Hæsta­rétti í fjögur, frá 2006 til 2010.

„Það er eðli­lega mis­jafnt hvað fólk er lang­líft svo það er ekk­ert hægt að ganga út frá því sem vísu að þetta þýði að launin séu greidd til ára­tuga. Ég er þeirrar skoð­unar að kjör dóm­ara séu ekki svo góð að það sé ástæða til að breyta þessu.“

Margir dóm­arar hafa feng­ist við önnur störf eftir að hafa stigið upp úr dóm­ara­sæt­inu. Farið í aftur í lög­mennsku eða ráð­gjöf eins og til að mynda Jón Steinar og Eiríkur Tómasson. Aðrir hafa tekið að sér kennslu eða stöður pró­fess­ora við háskóla, eins og Viðar Már Matth­í­as­son, enn aðrir svo jafn­vel sinnt  nefnd­ar­störfum fyrir ríkið.

Þessi störf og laun fyrir þau eða önnur, skerða þó í engu þann launatékka sem þeim berst um hver mán­aða­mót frá rík­is­sjóði, í formi dóm­ara­launa við Hæsta­rétt.

Hér má lesa grein­ina í heild sinni: