Biðlistar eftir hljóð­bókum hjá Raf­bóka­safn­inu hafa talið allt að sex­tíu manns en fjár­skortur safns­ins veldur því að velja þarf á milli hvort kaupa eigi fleiri „ein­tök“ af vin­sælum bókum eða bæta úrvalið.

Einn not­andi sam­fé­lags­mið­ils­ins X, Glytta, birti færslu í gær um að hán hefði beðið í ár eftir hljóð­bók­inni „The Body Keeps the Score“. Aðeins eitt „ein­tak“ af bók­inni er hjá safn­inu og er hán nú númer 2 á biðlista eftir að hafa byrjað í 32. sæti fyrir ári. Í augna­blik­inu eru 39 manns á biðlist­anum eftir þessum titli.

Úlf­hildur Dags­dóttir, verk­efn­is­stýra Raf­bóka­safns­ins, segir að miklar umræður hafi verið um hvernig bóka­söfn geti gefið aðgang að efni á net­inu án þessa að brjóta á rétti höf­unda og útgef­enda. „Þetta er bara eins og við vitum með tón­list­ina sem missti þetta allt úr hönd­unum í streym­isveitur,“ segir hún. „En í bóka­safna­heim­inum var lögð áhersla á að gera þetta þannig að þetta kæmi sem best við höf­unda og útgef­endur. Þá var fundin þessi aðferð að hvert ein­tak af raf­bók er með­höndlað eins og prentað ein­tak af bók.“

„Okkur hefur ekki tek­ist að koma Raf­bóka­safn­inu í eins mikla umferð og vonir stóðu til“

Raf­bóka­safnið er sam­starfs­verk­efni Borg­ar­bóka­safns Reykja­víkur og Lands­kerfis bóka­safna og er með samn­ing við banda­rísku raf­bóka­veit­unni Over­drive.

„Raf­bóka­safnið er ekki stórt og það eru ekki mjög margir les­endur,“ segir Úlf­hildur. „Fólk sækir meira í Storytel sem er eðli­legt því við höfum ekki fengið íslenskar bækur inn á raf­bóka­safnið. Útgef­endur og höf­undar hafa almennt ekki viljað selja okkur íslenskar bækur. Okkur hefur ekki tek­ist að koma Raf­bóka­safn­inu í eins mikla umferð og vonir stóðu til og þar af leið­andi höfum við tak­markað fé.“

Stöðug jafnvægislist

Úlf­hildur segir aftur á móti að þeir les­endur sem á annað borð nota Raf­bóka­safnið noti það mjög mikið. „Þess vegna er þessi stöðuga jafn­væg­is­list,“ segir hún. „Annars vegar óskir um titla frá lán­þegum sem eru að með­al­tali 100 óskir á viku og síðan óskir lán­þega um sömu bók­ina þar sem er pant­ana­listi jafn­vel yfir 60 manns. Þegar er komið yfir 40 þá kaupum við annað ein­tak og með sumar af þessum vin­sæl­ustu bókum eigum við jafn­vel þrjú ein­tök ef eft­ir­spurnin er gríð­ar­lega mikil.“

„Til að við getum fengið meira fjár­magn þurfum við fleiri not­endur“

Hún segir þetta vera alþjóð­legt vanda­mál raf­bóka­safna. „Til þess að við getum fengið meira fjár­magn þurfum við fleiri not­endur,“ segir Úlf­hildur. „Við erum í meiri vand­ræðum en með prent­uðu bæk­urnar af því að hljóð­bæk­urnar eru svo ofboðs­lega vin­sælar en taka oft langan tíma í hlustun. Við próf­uðum að stytta útláns­tím­ann á hljóð­bók­unum og það stytti biðlistana eitt­hvað. En margir segja að þeir nái ekki að hlusta á kannski 15 klukku­tíma bók á 14 dögum.“

Allir tapi á streymi

Úlf­hildur segir að íslenskir höf­undar gætu fengið meira fyrir sinn snúð í gegnum Raf­bóka­safnið. „Hvert útlán tikkar inn í Bóka­safns­sjóð höf­unda ólíkt streym­inu þar sem þú þarft ákveðið mörg streymi til að fá krónu,“ segir hún. „Það eru allir hræddir við streymi því það tapa allir á því, nema í mesta lagi þeir sem eiga streym­isveit­una og það er ekki einu sinni öruggt að þeir græði nógu mikið eins og sést á umræð­unni um gervi­raddir og gervi­þýð­ingar hjá Storytel. Það er verið að leita sparn­að­ar­leiða.

Okkur finnst mik­il­vægt sem almenn­ings­bóka­safni og opin­berri stofnun að troða ekki á rétt­indum neins en að sama skapi er líka mjög mik­il­vægt að tryggja les­endum það les­efni sem þeir óska sér. Við getum aldrei tryggt að allir geti lesið sömu bók­ina á sama tíma, það á við jafnt um prent­aðar bækur og raf­bækur. En þessir ofboðs­legu biðlistar á vin­sælu hljóð­bók­unum, það er eitt­hvað sem við höfum virki­legar áhyggjur af.“