„Það er bara verið að græða á okkur“

Hið falska vor hefur staðið í nokkra daga. Snjórinn á und­an­haldi og sólin að gera sitt gagn. En það vita allir að þetta er aðeins tíma­bundið. Að það vorar ekki snemma í mars á Íslandi. Enda er jök­ul­kalt í skugg­anum. Og þegar næð­ingur bæt­ist við fara tenn­urnar að glamra. 

Við þessar aðstæður eru grind­vískar fjöl­skyldur að leita sér að fram­tíð­ar­hús­næði í Njarðvík. Heilsa hver annarri kump­án­lega í opnum húsum. Skoða rað­hús. Parhús. Íbúðir. Vita að ef þeim líst á ein­hverja eign er lík­legt að vinir og nágrannar bjóði líka í hana. Og að verðið sé tölu­vert hærra en það hefði verið fyrir nokkrum vikum. Að þau séu að fara úr ein­býli sem þau hafa nostrað við í minni eign með bog­ann spennt­ari en áður. „Það eru nú léleg skipti að fá rað­hús í Njarð­víkum fyrir ein­býl­is­húsið mitt, sko,“ segir karl­maður á sex­tugs­aldri. Hann er nú, líkt og mörg önnur pör úr Grinda­vík, að skoða miklu minna rað­hús sem kostar þó um það bil það sama og ríkið ætlar að bjóða honum fyrir húsið hans. Það er engin sér­stök gleði í augum þeirra hjóna. Hvorki spenna né til­hlökkun. Það er sann­ar­lega ekki þeirra val að flytja. Þetta er neyð­ar­úr­ræði. 

Það sama má segja um Örnu og Ella, Erlend Sæv­ars­son og Örnu Þórunni Björns­dóttur, sem eru að skoða aðra eign í Njarðvík. Íbúð með bíl­skúr. Þau eru meðal að minnsta kosti þriggja ann­arra grind­vískra hjóna sem eru að skoða. Banka í veggi. Spyrja út í raf­magnið. Hvort þessi hillan eða hin sé vegg­föst. „Húsið okkar stendur strá­heilt í Grinda­vík,“ segja þau á milli þess sem þau horfa rann­sak­andi í kringum sig í bíl­skúrnum. „En þar er ekk­ert renn­andi vatn.“

Búa við hamarshögg

Arna: Við erum núna í leigu hjá Bríeti í fok­helda hús­inu að Dals­braut 1. Bjarg og Bríet keyptu allar íbúð­irnar í þessu húsi.

Elli: Þeir eru nú langt komnir með það.

Arna: Við erum búin að búa við ham­ars­högg og bor­hljóð og vinnu­lyftur utan á hús­inu í tvo mán­uði.

Elli: Rosalegt ónæði.

Arna: Alla jafna væri ekki flutt inn í svona hús­næði. Þetta eru alveg fínar íbúðir, allt splunku­nýtt. En við höfum þurft að flýja marg­sinnis út. Það er verið að bora í múr. Tíkin mín fékk málm­flís upp í löpp­ina um dag­inn. Þetta er ekki næs. Auðvitað eru allir að reyna sitt besta. Iðn­að­ar­menn­irnir eru bara að vinna sína vinnu. Og vinna langa vinnu­daga og alla daga. 

Eruð þið ákveðin í að reyna að kaupa ein­hvers staðar hér?

Elli: Sko, helst vil ég ekki vera á þessu svæði. 

Arna: Við erum ekki alveg sam­mála um þetta. Sonur okkar er að klára Fjöl­brauta­skóla Suð­ur­nesja í vor. Dóttir okkar býr hérna uppi á Ásbrú. Við vorum nýlega búin að hjálpa henni að festa sér litla skonsu. For­eldrar mínir eru heim­il­is­lausir líka. Dvelja nú í Keflavík. Bræður mínir búa hérna báðir. 

Elli: Ég er fæddur í Grinda­vík. Ég er org­inal.

Arna: Ég flutti þarna fimm ára þannig að ég verð aldrei alveg org­inal.

Þau horfa kank­vís á hvort annað. Þetta er meira sagt í gríni en alvöru.

En samt.

Verðið rýkur upp

Eruð þið búin að vera að skoða fleiri eignir hérna? 

Arna: Já.

Og hvernig er mark­að­ur­inn, er hann ekki orð­inn svo­lítið …

Arna: Það er bara verið að græða á okkur. Ég ætla ekki að orða það á neitt kurt­eis­ari hátt. Ég er búin að vera að skoða mark­visst í einn og hálfan mánuð. Og það bara rýkur upp verðið. Sam­bæri­legar eignir sem ég byrj­aði að skoða hafa hækkað. Við erum alveg að tala um 5–10 millj­ónir. Fast­eigna­salar og aðrir eru búnir að tala þetta upp. Eft­ir­spurnin er mikil og fólk vill fá sem mest fyrir eign­irnar sínar. Eðlilega. En það á ekk­ert að hlífa okkur, sko. 

Eruð þið búin að ákveða að bjóða rík­inu húsið ykkar í Grinda­vík til kaups?

Arna: Já. Það er bara þannig.

Er þetta hús sem þið byggðuð?

Arna: Já. Árið 2005.

Þau verða bæði þögul um stund. 

Elli: Við stóðum af okkur hrunið. Vorum búin að borga allt niður. En núna þetta. 

Arna: Ég get ekki keypt sam­bæri­lega eign og þá sem við eigum í Grinda­vík. Hvergi. Ekki ef ég ætla að vera í svip­aðri skulda­stöðu og ég var. Við erum að fara úr húsi sem við skuld­uðum sautján millj­ónir í. Ef við ætl­uðum að ná sam­bæri­legum lífs­gæðum þá myndum við þurfa að skuld­setja okkur upp í 50 millj­ónir. Þannig að það eru allir að taka niður í lífs­gæðum. 

Það sem fyllti mælinn

Arna: Við erum 54 ára og vorum farin að huga að því að minnka við okkur. En þetta er að ger­ast í raun og veru 2 til 3 árum of snemma. Og ekki á okkar for­sendum. Pælingin var að minnka við sig og eign­ast kannski hús­bíl eða pen­ing til að geta farið til útlanda. 

Elli: Það hefur verið talað mikið um að búið sé að gera svo margt fyrir Grind­vík­inga. Og það er rétt og maður er þakk­látur fyrir það. 

Arna: Já. Margt gott búið að gera. En sá sem hefur ekki upp­lifað þetta skilur þetta ekki. Við höfum heyrt að við séum frek, að Grind­vík­ingar séu frekir. 

Elli: Já, sófasér­fræð­ing­arnir eru margir.

Arna: Það eru oft hvers­dags­legu hlut­irnir sem fólk skilur ekki. Ég var ein í sum­ar­bú­stað í Ölf­us­borgum í mánuð á meðan hann fór á sjó. Við vorum aðskilin. Við fengum þarna úthlutað hjá verka­lýðs­fé­lag­inu og þáðum það, þorðum ekki öðru því við erum með hund. Það þýddi það að dóttir okkar þurfti að taka bróður sinn inn til sín. Svo hann gæti stundað skól­ann. Hún gekk úr rúmi fyrir hann og svaf í stof­unni. Við fengum að vera frítt í Ölf­us­borgum. En ég borg­aði örugg­lega 150 þús­und í akstur. Ríkið bætti það ekki. Þú ert að keyra fram og aftur og redda öllu. Við erum heppin, við erum bara búin að flytja þrisvar. 

Svo eru hlutir sem hljóma kannski asna­lega. Meðan Grinda­vík var opin þá var ég að reyna að hitta börnin mín einu sinni í viku. Og við keyrðum, ég frá Hvera­gerði og þau héðan, og áttum deit heima í Grinda­vík og bök­uðum smákökur. Því það voru allir sam­mála um að það kæmu ekki jól nema að það kæmu smákökur. Við hitt­umst þrisvar og hnoð­uðum. Í síð­asta skiptið fór ég ein, rétt áður en Elli átti að koma í land, og gerði sörur. 

Svo kom eld­gos og allt lok, lok og læs. Og þá fór ég að gráta. Í fyrsta skipti eftir að þetta hófst allt saman. Eftir allan þennan akstur, eftir allt þetta sem ég var búin að leggja á mig. Þetta hljómar rosa­lega asna­lega. Þetta eru smákökur! En þetta var bara það sem fyllti mæl­inn hjá mér.

Elli: Allar þessar hömlur. 

Sjógallinn í skúrnum

Arna: Það hefur verið komið illa fram við Grind­vík­inga. Að mörgu leyti. Mjög til­vilj­ana­kenndar ákvarð­anir. Og ósveigj­an­legar. 

Elli: Það hefur kannski ekki farið fram­hjá neinum að heima­menn hafi gagn­rýnt Almanna­varnir fyrir eitt og annað. Sófasér­fræð­ing­arnir hafa þá spurt hvernig við dirfumst að gagn­rýna Almanna­varnir. Þvílík frekja og yfir­gangur, hafa þeir sagt. En við vitum alveg hvernig landið liggur þarna heima. Við vorum að leika okkur í þessum sprungum og gjótum þegar við vorum krakkar.

Hefði þurft að treysta dóm­greind heima­manna meira?

Elli: Já, það hefur verið talað um sam­ráð [við stað­kunn­uga] en það fór eitt­hvað lítið fyrir því.

Arna: Elli átti að fara á sjó. Við geymum alltaf sjó­gall­ann hans og vinnu­fötin inni í bíl­skúr heima. Því þau lykta. En þá kom eitt hel­vítis gosið. Og allt lok, lok og læs. Bara LOKAÐ. 

Elli: Á sama tíma voru fimm­tíu píparar að störfum í Grinda­vík. 

Arna: Við spurðum hvort það væri sjens að láta sækja sjó­dótið fyrir okkur. Eða að við fengjum að fljóta með einum pípar­anum að sækja þetta. Svo hann kæm­ist á sjó. Í vinn­una. En svarið var bara: Nei. Enginn sveigj­an­leiki. 

Almanna­varnir gengu í það að halda hita á hús­unum þegar allt fór til fjand­ans. Við vorum því mjög fegin og þakk­lát. En núna vorum við að fá tvö­faldan hita­reikn­ing miðað við mán­uð­ina á undan. Við erum búin að reyna að tala við hita­veit­una og fáum svarið: Ja, þetta er bara sam­kvæmt mæli.

Elli: Þetta er hita­vatns­neysla eins og það væru allir heima, pott­ur­inn alltaf í gangi og allar vélar. Alltaf verið að vaska upp.

Arna: Þetta skellur yfir mann í bylgjum. En við erum heppin miðað við mjög marga. Hann heldur sínu starfi á sjó. Það hafa margir misst vinn­una. Það eru alls konar aðstæður. 

Eruð þið búin að bjóða í ein­hverjar eignir?

Elli: Nei, ekki enn þá.

Arna: Við gátum ekk­ert gert. Fyrr en svarið [um upp­kaupin] var komið. 

Elli: Það kannski breyt­ist núna.