Ítalska sjón­varps­s­er­ían Krafta­verkið (Il Miracolo), sem sýnd var á RÚV fyrir nokkrum árum, hefst á því þegar sér­sveit ítölsku lög­regl­unnar ryður sér leið inn í felu­stað alræmds mafíu­for­ingja. Felu­stað­ur­inn er ein­stak­lega óhugn­an­legur, úta­t­aður í blóði upp um alla veggi. En ekki eftir neina glæpi mafíu­for­ingj­ans, sem finnst þarna hálf­nak­inn, rauður af dreyra, og vit­stola. Nei, í fangi mafíós­ans var lítil og ódýr stytta af Maríu mey sem grét blóði. Grét og grét og grét þar til hún hafði útbíað allt.

Styttan er færð í leyni­lega neð­an­jarð­ar­hvelf­ingu þar sem for­sæt­is­ráð­herra Ítalíu er kall­aður til. Hvað átti að gera við stytt­una? Forviða for­sæt­is­ráð­herr­ann stingur upp á að hún sé færð páf­anum. En leyni­þjón­ustan er á öðru máli. Styttan brýtur öll nátt­úru­lög­mál, segir njósn­a­meist­ari rík­is­ins, grætur marg­falt sína eigin þyngd af blóði á örfáum klukku­tímum. Hún breytir öllu og hefur áhrif á allt. Tilvist hennar var póli­tískt mál. Ítalska ríkið varð að glíma við hana. Það sem eftir lifði ser­í­unnar olli þögul, grát­andi Mar­íu­styttan enda­lausum vand­ræðum fyrir alla sem af henni vissu. Því hvað á það að þýða þegar Drottinn almátt­ugur fer að skipta sér af heim­inum á þennan hátt? Þennan heim sem svo margt skyn­samt fólk reiðir sig á að fylgi ákveðnum reglum?

Nátt­úru­lög­málin eftir Eirík Örn Nordahl fetar svip­aðar slóðir. Hún ger­ist yfir sjö sum­ar­daga árið 1925 á Ísafirði. Íslenska þjóð­kirkjan hafði þá nýlega losað sig við biskup sem hafði tekið upp trú á spírít­isma og neitað að finna þar neina þver­sögn við lög­mál Jesú Krists (hér er um að ræða sann­sögu­lega atburði). Í stað hans hafði reyk­vísk emb­ætt­is­manna­stétt tranað fram Jóni nokkrum Hall­varðs­syni, full­kominni gufu af manni (og hér tekur skáld­skap­ur­inn við). Jón þessi biskup átti að reka ofan í þjóð­ina alla mögu­lega samúð með kukli og spírít­isma en láta sem minnst á sér bera að öðru leyti. Því var kallað til presta­stefnu á Ísafirði þar sem átti að storka ákveð­inni þjóð­sögu: Að Gleið­ar­hjalli myndi hrynja yfir bæinn og þurrka þar út alla byggð ef sjö prestar og einn ein­eygður myndu koma þar saman. Jón biskup safnar saman prestum eftir þess­ari for­skrift og hyggst taka af þeim sig­ur­reifa ljós­mynd fyrir framan óhagg­aðan hjall­ann. En einmitt þá fara tví­burarnir Guð og Satan að skipta sér af: Það verður krafta­verk.

Næstu vik­una verður Ísa­fjörður að leiksoppi goð­magn­anna tveggja. Guð birt­ist sem fjar­læg en sýni­leg vera í manns­mynd sem eng­inn getur sam­mælst um hvernig lítur út fyrir utan það að hún er í of litlum fötum. Satan er öllu slæg­ari og birt­ist í dul­ar­gervum. Báðir láta sér líf fólks í léttu rúmi liggja og vegir þeirra gætu varla verið órann­sak­an­legri. Eins og Jón biskup segir er nálægð við guð­dóm­inn „ekk­ert sem hægt var að ætl­ast til að lif­andi fólk afbæri til lengdar“. Hegðun bæj­ar­búa fer skjótt að breyt­ast á þessum víg­velli himneskra og hel­vískra afla, bæði til hins betra og hins verra, og er því lýst í smá­at­riðum í gríð­ar­stóru per­sónugall­eríi bók­ar­innar (það er listi yfir per­són­urnar aft­ast – upp á einar fjórar síður!)

Einhver hélt því fram að í ár væru jól hinna stuttu bóka. Eiríkur Örn hefur ekki fengið memóið því Nátt­úru­lög­málin er doðrantur upp á nær 600 síður. Þó leidd­ist þessum les­anda aldrei og raunar er eft­ir­tekt­ar­vert hve vel hrað­anum í frá­sögn­inni er haldið uppi þrátt fyrir lengd og þröngt afmarkað sögu­svið. Aðal­per­són­urnar eru skýrt dregnar og nógu áhuga­verðar til að leyfa hinum fjöl­mörgu og fjöl­breyttu auka­per­sónum að blómstra með­fram þeim. Áhrifin eru þau að les­and­anum finnst hann vera að lesa ekki bara stóra skáld­sögu heldur líka alhliða sam­fé­lags­lýs­ingu. James Joyce á að hafa sagt að hægt væri að end­ur­byggja ger­valla Dublin árs­ins 1904 ein­göngu upp úr bók sinni Ulysses. Ég er ekki frá því að það sama sé hægt að segja um Ísafjörð árs­ins 1925 og Nátt­úru­lög­málin. 

En fyrir utan eft­ir­minni­legar per­són­urnar situr eftir hvernig heimur hins guð­dóm­lega, heimur krafta­verk­anna, er ósam­rým­an­legur okkar tímum sem byggja á meintri skyn­sem­is­hyggju sem þó er að draga okkur öll fram af bjarg­brún. Guð­dóm­ur­inn er óþægi­legur ljár í þúfu trú­ar­innar, mark­að­ar­ins, kyn­lífs­ins, sam­fé­lags­ins alls. Ef eitt­hvað er til þarna úti sem getur svipt okkur öllum okkar skyn­sömu, fyr­ir­fram­gefnu hug­myndum á einu bretti, hvers virði er þetta allt saman? Hvað skiptir þá máli? Þetta eru spurn­ingar sem við forð­umst oft­ast að spyrja en Nátt­úru­lög­málin hvika ekki frá. Á end­anum kemst pró­fast­ur­inn á Ísafirði að því að Guð „lifði í okkur, í sam­heldni okkar og sam­kennd; því þar sem við finnum til með öðrum, þar er hann“. Ég horfi á frétta­myndir af deyj­andi fyr­ir­burum á Gaza og óska eftir krafta­verki.