Þessi grein birtist fyrir meira en ári.

Hiksti í hlutdeildarlánum

Ein­ung­is eitt hlut­deild­ar­lán hef­ur ver­ið veitt það sem af er þessu ári á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Nýt­ing lán­anna hef­ur ver­ið langt und­ir áætl­un­um stjórn­valda, sem hafa þá stefnu að veita 480 fyrstu kaup­end­um lán af þessu tagi á hverju ári.

Hiksti í hlutdeildarlánum
Húsnæðismál Fá hlutdeildarlán hafa verið veitt það sem af er ári, en stjórnvöld gerðu ráð fyrir því að úrræðið myndi nýtast yfir 400 fyrstu kaupendum á hverju ári. Í heildina hafa 473 fengið hlutdeildarlán frá því að byrjað var að veita þau undir lok árs 2020. Mynd: Bára Huld Beck

Einungis tuttugu hlutdeildarlán hafa verið veitt það sem af er ári, samkvæmt skriflegu svari Sigurðar Inga Jóhannssonar innviðaráðherra við fyrirspurn frá Bergþóri Ólasyni þingmanni Miðflokksins. Þar af hefur einungis eitt lán verið veitt á höfuðborgarsvæðinu, í póstnúmeri 113 í Reykjavík.

HlutdeildarlánÁsmundur Einar Daðason þáverandi félagsmálaráðherra kom hlutdeildarlánunum í gegn árið 2020. Nú heyrir málaflokkurinn undir innviðaráðuneytið.

Hlutdeildarlánin komu fyrst til framkvæmda undir lok árs 2020 í kjölfar þess að Ásmundur Einar Daðason, þá félagsmálaráðherra, hafði komið í gegn löggjöf sem heimilaði ríkissjóði að gefa út lán til tekjulágra einstaklinga sem voru að kaupa sína fyrstu íbúð, eða höfðu ekki átt íbúð síðastliðin fimm ár. 

Hugmyndin með lánunum er að ríkið gerist meðfjárfestir í fasteignakaupunum, en lánin eru vaxtalaus og getur numið allt að 30 prósentum af kaupverði.

Nokkur kraftur var í þessum lánveitingum árið 2021, en það ár voru alls 297 hlutdeildarlán veitt. Á síðasta ári voru lánin hins vegar nær helmingi færri, eða 152 talsins. Á fyrstu mánuðum þessa árs hafa svo einungis verið veitt tuttugu hlutdeildarlán, sem áður segir, og heildarfjöldi veittra lána er kominn upp í 473.

Í upphafi þessa árs birti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS) tölulegar upplýsingar um lánin, þar sem fram kom að þau 452 lán sem hefðu verið veitt á þeim tímapunkti hefðu alls numið 3,7 milljörðum króna. Að meðaltali höfðu hlutdeildarlán numið um 21 prósenti af kaupverði eigna. Meðalfjárhæð lánanna var 2,3 milljónir króna.

Nýtingin langt undir áætlunum

Fáar eignir hafa uppfyllt skilyrði hlutdeildarlánanna, í kjölfar þeirra hækkana á fasteignaverði sem hafa átt sér stað undanfarin ár og það þrátt fyrir að skilyrðin m.t.t. kaupverðs íbúða hafi verið rýmkuð með reglugerðarbreytingum í fyrra. Það endurspeglast svo í því að nýting þessara lána er órafjarri þeim áætlunum sem stjórnvöld sáu fyrir sér þegar að löggjöf um þeim var samþykkt á Alþingi. 

VerðviðmiðMyndin sýnir þær breytingar sem gerðar voru í febrúar 2022 á hámarksverði íbúða sem kaupa má með hlutdeildarlánum á höfuðborgarsvæðinu.

Við samþykkt laganna var gengið út frá því að hátt í fjórir milljarðar króna yrðu lánaðir út árlega næstu tíu ár og að heildarskuldbindingar ríkissjóðs vegna lánanna myndu nema um 40 milljörðum króna á tíu ára tímabili. 

Stefnt að frekari endurskoðun viðmiða

Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar sagði ekki margt um hlutdeildarlánin, en þó að áfram yrði horft til framhalds þeirra og vilji stjórnvalda er að lána fyrstu kaupendum eða tekjulágu fólki sem ekki hefur átt í íbúð fyrir um 480 íbúðum á ári hverju. 

Stjórnvöld eru meðvituð um að eitthvað þarf að breytast hvað lánin varðar, eins og birtist glögglega í klausu sem finna má í fjármálaáætlun áranna 2024-2028, sem Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra hefur lagt fram á Alþingi. 

Þar er fjallað um að hærra fasteignaverð, vaxtahækkanir og takmarkanir á veitingu fasteignalána hafi dregið verulega úr möguleikum fyrstu kaupenda og tekjulægri einstaklinga til íbúðarkaupa. Bent er á að hlutfall fyrstu kaupenda af fasteignaviðskiptum hafi lækkað, eða úr 33,2 prósentum á fyrsta ársfjórðungi 2021 niður í 26,5 prósent á fjórða ársfjórðungi 2022 og fjöldi fyrstu kaupa dregist saman um meira en helming. Auk þess hafi meðalkaupverð íbúða fyrstu kaupenda lækkað. 

„Þörf er á að greina ástæðu þessarar þróunar og endurskoða og auka skilvirkni fyrirkomulags við veitingu hlutdeildarlána til að þau uppfylli betur markmið sín fyrir fyrstu kaupendur og þau sem ekki hafa átt fasteign sl. fimm ár sem eru undir tilteknum tekjumörkum. Helstu áskoranir eru að viðmiðunarverð íbúða, sem uppfylla skilyrði fyrir veitingu hlutdeildarlána, hefur ekki hækkað í takt við hækkandi húsnæðisverð og því eru fáar eignir sem uppfylla skilyrði lánanna. Samhliða hafa vaxtakjör húsnæðislána farið stighækkandi frá miðju ári 2021 og því fjölgar þeim sem ekki standast greiðslumat lánveitenda þrátt fyrir vilyrði um hlutdeildarlán sem numið geta allt að 30% af kaupverði íbúða hjá þeim einstaklingum sem eru undir viðmiðunartekjum. Því þarf að endurskoða viðmið sem sett eru vegna veitinga hlutdeildarlána svo þau nái markmiðum sínum. Stefnt er að því að stuðningur stjórnvalda nái til allt að 480 íbúða í hlutdeildarlánakerfinu á ári hverju en til samanburðar voru hlutdeildarlánaíbúðir 151 talsins á árinu 2022,“ segir í fjármálaáætluninni.

Húsnæðissjóður, sem er sérstakur sjóður hins opinbera fyrir útlán til húsnæðislána, hefur heimild í fjárlögum til að lána út allt að 3 milljarða króna í hlutdeildarlán á þessu ári. Án breytinga á reglugerðinni sem gildir um þennan lánaflokk má teljast ólíklegt að nema lítið brot af þeirri upphæð rati til þess að hjálpa fyrstu kaupendum að eignast húsnæði.




Kjósa
5
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Slökkviliðið kærir forstöðumann Betra lífs til lögreglu
4
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

Slökkvi­lið­ið kær­ir for­stöðu­mann Betra lífs til lög­reglu

Slökkvi­lið­ið á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hef­ur kært Arn­ar Gunn­ar Hjálm­týs­son, for­stöðu­mann áfanga­heim­il­is­ins Betra líf til lög­reglu fyr­ir að stofna lífi og heilsu fólks í hættu í gróða­skyni eft­ir brun­ann í Vatna­görð­um 18 í fe­brú­ar 2023. Slökkvi­lið­ið hef­ur gert marg­ar til­raun­ir til að loka hús­næð­um Betra lífs án ár­ang­urs. Slökkvi­lið­ið vildi skoða Betra líf á Kópa­vogs­braut 69 en þar sem um íbúð­ar­hús­næði var að ræða þurfti leyfi eig­anda eða for­ráða­manns, sem fékkst ekki.
„Þetta er brot sem ég hef á minni ferilskrá, ég get ekkert gert í því“
5
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

„Þetta er brot sem ég hef á minni fer­il­skrá, ég get ekk­ert gert í því“

Bald­ur Sig­urð­ar­son hef­ur bú­ið á þrem­ur áfanga­heim­il­um Betra lífs. Hann seg­ir það hafa ver­ið „ósann­gjarnt“ þeg­ar hann var dæmd­ur fyr­ir kyn­ferð­is­brot. Bald­ur ját­ar fús­lega að selja ávana­bind­andi lyf, seg­ist gera það til að geta séð fyr­ir börn­un­um sín­um. Hann þver­tek­ur hins veg­ar fyr­ir að hafa mis­not­að sér neyð kvenna sem eru langt leidd­ir fíkl­ar, og slík­ar ásak­an­ir séu „kjaftæði“.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
2
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
Fékk milljónir frá Reykjavíkurborg þrátt fyrir rangfærslur í umsókn
3
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Fékk millj­ón­ir frá Reykja­vík­ur­borg þrátt fyr­ir rang­færsl­ur í um­sókn

Í um­sókn til Reykja­vík­ur­borg­ar um styrk sagði Arn­ar Gunn­ar Hjálm­týs­son, rekstr­ar­að­ili áfanga­heim­ila Betra lífs, að þau væru í sam­starfi við Berg­ið headspace og Pieta, sam­tök sem kann­ast ekki við að vera eða hafa ver­ið í sam­starfi við Betra líf. Ekk­ert virð­ist hafa ver­ið gert hjá borg­inni til að sann­reyna það sem stóð í um­sókn­inni.
Heidelberg reyndi að beita Hafró þrýstingi fyrir opinn íbúafund í Ölfusi
5
FréttirJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Heidel­berg reyndi að beita Hafró þrýst­ingi fyr­ir op­inn íbúa­fund í Ölfusi

Lög­manns­stof­an Logos sendi tölvu­póst fyr­ir hönd Heidel­berg með beiðni um að starfs­mað­ur Haf­rann­sókn­ar­stofn­un­ar tæki ekki þátt í opn­um íbúa­fundi í Ölfusi. Starfs­mað­ur­inn hafði unn­ið rann­sókn um áhrif námu­vinnslu fyr­ir­tæk­is­ins á fiski­mið og hrygn­ing­ar­svæði nytja­stofna úti fyr­ir strönd Ölfuss. Skylda Hafró að upp­lýsa al­menn­ing seg­ir for­stjór­inn.
Aníta var send heim með dóttur sína og „ekki einu sinni hálfum sólarhringi seinna er Winter farin“
8
Fréttir

Aníta var send heim með dótt­ur sína og „ekki einu sinni hálf­um sól­ar­hringi seinna er Win­ter far­in“

Aníta Björt Berkeley deil­ir frá­sögn sinni af með­ferð heil­brigðis­kerf­is­ins á veikri dótt­ur sinni, Win­ter. Win­ter dó í nóv­em­ber á síð­asta ári, tæp­lega sjö vikna göm­ul. Aníta seg­ist hafa þurft að berj­ast fyr­ir rann­sókn­um á dótt­ur sinni og að henni hafi ver­ið mætt með ásök­un­um af hálfu lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga. Dótt­ir henn­ar var út­skrif­uð af spít­al­an­um þrátt fyr­ir mót­bár­ur Anítu og tæp­lega hálf­um sól­ar­hring síð­ar lést hún.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
2
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Skólastjórinn hættir eftir áralanga óánægju foreldra
3
Fréttir

Skóla­stjór­inn hætt­ir eft­ir ára­langa óánægju for­eldra

Móð­ir á Kirkju­bæj­arklaustri ætl­ar að flytja með börn­in sín úr bæn­um þar sem hún tel­ur ástand­ið í Kirkju­bæj­ar­skóla óvið­un­andi. Son­ur henn­ar hef­ur lít­ið mætt í skól­ann í á ann­að ár eft­ir at­vik í skól­an­um sem for­eldr­arn­ir kærðu til lög­reglu. Mál­ið var lát­ið nið­ur falla. Skóla­stjór­inn er nú á för­um en sveit­ar­stjór­inn seg­ir það „eng­um ein­um að kenna þeg­ar tveir deila“.
Fékk ekki að segja bless við eiginmann sinn
5
Fréttir

Fékk ekki að segja bless við eig­in­mann sinn

Sara Sig­ur­björg Guð­munds­dótt­ir, eig­in­kona Precious Fel­ix Tani­mola sem var send­ur úr landi til Níg­er­íu í nótt, seg­ist ekki hafa feng­ið að kveðja hann: „Sím­inn var tek­inn af hon­um og ég fékk ekki að segja bless.“ Precious flúði til Ís­lands frá Úkraínu vegna stríðs­ins. Hon­um hafði ári áð­ur ver­ið boð­ið að spila þar fót­bolta með úkraínsku fé­lagsliði.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
10
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár