Þetta er nokkuð klass­ískt stef í ung­linga­bókum – stef sem virkar þó oft­ast merki­lega vel: for­eldrar taka ákvarð­anir sem hafa afdrifa­rík áhrif á líf ung­lings­ins, oft án þess að hafa ung­ling­ana með í ráðum eða taka alvöru til­lit til þeirra – alla­vega út frá þeirra sjón­ar­hóli, sem er oft­ast líka sjón­ar­hóll les­and­ans. En þegar á reynir breyt­ast for­eldr­arnir oft­ast sára­lítið, en ung­ling­arnir eru ger­breyttar mann­eskjur í bók­ar­lok – jafn­vel hálf full­orðnir. 

Og kost­ur­inn við að sögu­maður flýtir sér hægt er sá að per­sónu­sköp­unin er hreint frá­bær, bæði hjá aðal­per­són­unum sem og minnstu auka­per­sónum. Eitthvað sem full­orð­ins­bóka­höf­undar gætu margir lært af ung­menna­bóka­höf­undum; það er eins og það sé hrein­lega meiri alúð lögð í per­sónu­sköpun í bókum fyrir ung­linga en full­orðna á Íslandi þessi miss­erin. Þótt þessi bók standi sann­ar­lega upp úr þegar kemur að per­sónu­sköpun.

En aftur að Hrafn­hildi. Hún er ofur-venju­leg Reykja­vík­ur­stelpa – að eigin mati.

„Ég er ekki góð í íþróttum og get ekki einu sinni sagt að ég hafi gaman af þeim. Ef ég næ B-i í ein­hverju fagi, þá er það algjör grís, enda fæ ég oft­ast C. Ég við­ur­kenni reyndar að ég er ágæt í ensku og dönsku og mjög góð í íslensku en hvað er kúl við að vera góður í tungu­máli sem næstum eng­inn talar eða skilur?“

Þessi klausa er eins og skóla­bók­ar­dæmi um lodd­ara­líðan og lítið sjálfs­á­lit – hún er greini­lega góð í ýmsu en finnst bara það sem hún er léleg í telja. Sem er sjálf­sagt líka bara eðli­leg sjálfs­mynd ansi margra krakka í göll­uðu skóla­kerfi, þar sem verst af öllu er að falla – sem færir svo allan fók­us­inn á það sem krakk­arnir eru lélegir í, jafn­vel þegar það er eitt­hvað sem þau eru varla sér­stak­lega lík­leg til að velja sér að ævi­starfi nema eitt­hvað mikið breyt­ist.

Við fáum svo góðan tíma til að kynn­ast Hrafn­hildi, mömmu hennar og pabba, stjúp­föð­urnum og ömm­unni, sem og Lindu bestu vin­konu.

Stjúppabb­inn er flug­maður sem hún þolir ekki í byrjun en reyn­ist henni þegar á líður bara ansi vel og amman er klass­ísk íslensk bók­mennta-amma með ráð undir rifi hverju og sannar enn og aftur að fæstir virð­ast almenni­lega til­búnir fyrir for­eldra­hlut­verkið fyrr en þeir eru orðnir ömmur eða afar. Allavega í ung­linga­bókum. Svo er pabb­inn úti­vi­starf­rík og heitur nátt­úru­vernd­ar­maður – hann er sam­viska Hrafn­hildar framan af bók – en svo kemur að því að hún þarf að flytja til Þýska­lands. Þá er mamman flug­freyja sem aldrei lauk stúd­ents­prófi sem felur minni­mátt­ar­kennd sína gagn­vart mennta­fólk­inu í kringum sig með ofurá­herslu á að allt sé lekk­ert í kringum hana. En þrátt fyrir að hún virki stundum ansi yfir­borðs­kennd þá er ástar-hat­urs­sam­band mæðgn­anna að sumu leyti hjartað í sög­unni, en eftir eina rimm­una þeirra á milli segir Hrafn­hildur:

„Mig langar oft til að taka utan um hana og eiga hana ein eitt augna­blik, upp­lifa aftur and­ar­tökin sem við áttum svo oft áður en tví­burarnir fædd­ust. Andartök sem föðm­uðu okkur óvænt að sér. En ég hika yfir­leitt of lengi, horfi á þessi and­ar­tök, sé þau fyrir mér og segi svo bara eitt­hvað ómerki­legt.“

Pönk og Kúrdistan í Þýskalandi

Framan af leiðir maður hug­ann ósjaldan að aust­ur­ríska ung­linga­bóka­höf­und­inum Christine Nöst­lin­ger, sem var ein­fald­lega lang­besti ung­linga­bóka­höf­und­ur­inn sem ég ólst upp með og skrif­aði meist­ara­verk á borð við Jóa og ung­linga­veik­ina og Vin minn Lúka. Þessi and­blær verður svo enn sterk­ari þegar til Þýska­lands er komið, nánar til­tekið í lít­inn smábæ í grennd við Trier. Hér er sama hlýja og virð­ing borin fyrir ung­lingum og lífi þeirra og í bókum Nöst­lin­ger, húmor­inn er vissu­lega ekki alveg jafn stór­kost­legur og þess vegna er þetta „bara“ fjög­urra stjörnu bók, en ekki fimm stjörnu. Svo er vissu­lega líka örlítið þreyt­andi fyrir sum okkar hvað þjóð­ar­leið­tog­arnir Angela Merkel og Katrín Jak­obs­dóttir fá lítt gagn­rýna umfjöllun, en það kemur þó ekki mikið að sök þar sem það verður seint sér­stakt aðal­at­riði í sög­unni, stíll­inn sem hún þarf að skila um þær stöllur.

Hrafn­hildur er auð­vitað hálf-mál­laus þegar hún kemur í þýskan skól­ann, sem þrátt fyrir að vera kall­aður inn­flytj­enda­skóli virð­ist vera ansi forn þegar kemur að aðlögun þeirra sem eru ekki með sína þýsku upp á tíu. Þar verður hún Rabb­in­hildúr eða Hilda og lendir í ósveigj­an­legum og stífum stærð­fræði- og þýsku­kenn­urum – en smíða­kenn­ar­inn er gull af manni og ólíkt öðrum kenn­urum virð­ist sögu­kenn­ar­inn Heinz-Otto vera flinkur að sjá mann­kosti og gáfur erlendu krakk­anna bak við lélega þýsku­kunn­áttu. Hann tekur að vissu leyti við af fjar­ver­andi pabb­anum sem sam­viska Hrafn­hildar og heldur sig sjaldn­ast of mikið við bók­ina. Þegar hann ræðir við nem­end­urna um rétt­læti spyr Hrafn­hildur:

„Getur verið að skömm eða lítið sjálfs­traust komi í veg fyrir að ein­stak­lingar leiti rétt­lætis?“

Heinz-Otto tekur vel í svarið og bendir krökk­unum á ýmsar ástæður fyrir því að fólk treysti sér ekki að fylgja rétt­læt­inu.

„Ein­stak­lingum gæti líka verið hótað. Hafið þið hugsað út í það? Þekkjum við ekki öll ein­hverja sögu um slíkt? Þeir gætu ótt­ast að missa eitt­hvað, starf, stöðu í sam­fé­lag­inu, jafn­vel eignir, heilsu, skyld­menni. Hverjir eru til­búnir að fórna öllu fyrir rétt­lætið þegar á reynir?“

Þetta situr í Hrafn­hildi – enda var engin til­viljun að hún spurði þess­arar spurn­ingar. Hún er nefni­lega búin að eign­ast tvo ger­ó­líka vini á þessum fyrstu vikum í skól­anum, pönk­arastelpuna Anniku og inn­flytj­enda­strák­inn Akam.

Annika leynir á sér, er eld­klár og ljúf þótt grodda­legt útlitið fái suma til að halda annað – og er dóttir sterk­efn­aðs læknis og hefur þannig séð allt til alls. Akam er hins vegar sonur kúr­dnesks and­ófs­manns frá hinum sýr­lenska hluta Kúr­distan og í kjöl­far trámat­íser­andi ferða­lags til Þýska­lands og föð­ur­missis lendir hann í ofaná­lag í ein­elti – og rúm­lega það raunar. Hann er stærð­fræði­séní sem er alveg undir hælnum á ofbeld­is­seggjum hverf­is­ins sem kúga hann til að reikna stærð­fræði­verk­efni fyrir nem­endur skól­ans gegn gjaldi, gjaldi sem þeir svo hirða auð­vitað.

Flótta­manna­málin eru svo hanteruð af mik­illi næmni og leyfa sér að koma inn á meiri flækjur en maður á oft­ast að venj­ast í íslenskri umræðu, það er farið ágæt­lega ofan í saumana á örlögum Kúrda og heims­málin flækt frekar en ein­földuð, sem er einmitt stundum bráð­nauð­syn­legt að gera. Enda eru þau mál öll komin í flækju strax á skóla­lóð­inni þar sem skúrk­arnir fara með sínar ras­ista­ræður:

„Róleg, Annika, ertu í vinnu fyrir Rauða kross­inn?“

„Sagði pabbi þinn þér að vera góða stelpan?“

„Farðu, fíflið þitt!“

„Róleg, hvað kom yfir þig? Ertu gengin í flótta­manna­hjálp­ina? Eða kannski búin að stofna vin­áttu­fé­lag Þjóð­verja og Kúrda?“

Þá fær Hrafn­hildur ítrekað að heyra það að hún sé ekki inn­flytj­andi – bæði frá mömmu sinni og svo frá Akam. Hann veit að hann verður aldrei þýskur þótt hún gæti orðið það á end­anum.

„Kannski af því að við verðum aldrei alveg þýsk, sko svona þýsk-þýsk. Við verðum alltaf flótta­fólk hér.“

En þegar Hrafn­hildur spyr hvort hún sé ekki inn­flytj­andi líka er svarið ein­falt nei.

„Þú ert frá landi sem fólk vill fara til, ég er frá landi sem fólk vill fara frá. Þú ert ekki frá landi sem fólk vill forð­ast og vill helst ekki vita að sé til.“

En þótt heims­málin séu krufin og íhuguð af þekk­ingu og mik­illi virð­ingu fyrir ungum les­endum þá er þetta samt í grunn­inn fyrst og fremst afskap­lega næm og hlý saga um vin­áttu, ein­semd, heim­þrá og það hvað það getur verið fjandi snúið að vera almenni­leg mann­eskja, sér­stak­lega þegar maður er ringlaður ung­lingur og fæstir byrj­aðir að taka mann jafn alvar­lega og maður á skilið.