Gagnrýni á ójöfnuð hefur náð flugi síð­ustu ár. Sú gagn­rýni hefur þó ekki orðið til end­ur­dreif­ingar auðs, heldur hefur mis­skipt­ing auk­ist. End­ur­dreif­ing auðs með lögum hefur áður orðið af ótta við upp­þot, en bylt­ingar átt sér stað ef við­brögðin hafa ekki verið nógu snörp. Aðstæður nú eru hins vegar aðrar en áður. Lögregla hefur verið her­vædd og fátæk­lingar heims­ins, sem rík­asta ástæðu hafa til upp­reisnar, eiga í bar­áttu við efna­hags­leg og hern­að­ar­leg stór­veldi. Þær aðferðir sem á árum áður knúðu fram vel­ferð­ar­kerfi á Vest­ur­löndum eru því mun langsótt­ari en áður.

Tilurð velferðarkerfa

Árin 1930-32, þegar kreppa reið yfir Ísland og atvinnu­leysi jókst ört, skarst oft í brýnu í bæj­ar­stjórn Reykja­víkur. Atvinnu­leys­ingjar vildu bóta­vinnu en íhalds­menn mæltu gegn henni. Eftir ítrek­aðar árásir á fundi bæj­ar­stjórnar og mót­mæli gegn stefnu hennar gaf hún loks eftir, en þegar bóta­vinnu­mönnum fjölg­aði stöðugt lögðu stjórn­ar­menn til að lækka kaupið. Atlaga atvinnu­leys­ingja og aktí­vista, Gúttó­slag­ur­inn, stopp­aði fund­inn. Kaupið var ekki lækkað, en lög­reglan var efld svo um mun­aði og fund­irnir færðir á efstu hæð Eim­skips­húss­ins svo hægt væri að verja þá betur.

Sams konar átök áttu sér stað í Evrópu og Banda­ríkj­unum, þar sem kreppan var jafn­vel harð­ari. Ein og hálf milljón manna fór í verk­fall í Banda­ríkj­unum árið 1934 innan um stöðugar upp­reisnir og átök við lög­reglu, sam­kvæmt sagn­fræð­ingnum Howard Zinn. Yfirvöld brugð­ust við með hinum svoköll­uðu „New Deal“-umbótum, sem að mati Zinn áttu „einkum að koma jafn­vægi á hag­kerfið, en í öðru lagi að gefa næga hjálp til neðri stétt­anna til að koma í veg fyrir að þær breyttu upp­reisnum í bylt­ingu.“

Ótti við uppreisnir drifkraftur umbóta

Sums staðar höfðu yfir­völd þurft að grípa til slíkra aðgerða mun fyrr. Eftir Par­ís­ar­komm­ún­una, upp­reisn í París árið 1871 sem skaut evr­ópskum yfir­völdum skelk í bringu, setti járn­kansl­ar­inn Otto von Bismarck á fót fyrsta nútíma vel­ferð­ar­kerfið „til að rústa jafn­að­ar­mennsku og tæla verka­menn frá póli­tískri rót­tækni,“ með orðum alfræði­rits­ins Britannica.