Guðrún Ósk Gunn­ars­dóttir er átján ára stelpa sem kom út úr skápnum í byrjun apríl. Hún býr á Höfn í Horn­ar­firði þar sem hún virð­ist vera eina lesbían í bænum. Hún seg­ist alla­vega  vera sú fyrsta til þess að koma út úr skápnum þar, aðrir hafi flutt burt og komið svo út. Guðrún vissi því ekk­ert á hverju hún ætti von en við­brögðin voru betri en hún hafði þorað að vona. Nú hafa nem­endur í Fram­halds­skól­anum í Austur-Skafta­fells­sýslu stofnað Hinsegin félag, til þess að styðja hana, spyrna gegn hat­ursum­ræðu, veita fræðslu og skapa skjól fyrir aðra sem gætu verið í sömu sporum.

Upplifði sig eina

Ham­ingju­söm Guðrún Ósk seg­ist hafa upp­lifað mik­inn létti við að koma út úr skápnum og nú svífi hún á bleiku skýi.

„Umræðan hérna hefur alltaf verið mjög lítil,“ útskýrir Guðrún Ósk, „þannig að ég vissi ekk­ert hvað ég var að fara út í. Ég var alveg búin að gera mér það í hug­ar­lund að ég yrði að flytja til Reykja­víkur og koma út úr skápnum þar. Það gera það allir. Ég pældi ekki einu sinni í því að koma út úr skápnum hér.

Síðan hefur umræðan auk­ist og við fengum fræðslu frá Sam­tök­unum '78 fyrir stuttu. Ég var komin með nóg af því að vera inni í skápnum þannig að það var kom­inn tími til þess að gera þetta.

Ég er búin að vita þetta síðan í 7. bekk en hafði ekki kjarkinn til þess að segja neinum frá því.

Það fylgir því ótrú­legur felu­leikur að þurfa að leyna þessu. Þó að það eigi ekki að breyta neinu þá er það stór partur af mann­eskju að vera með aðra kyn­hneigð en aðrir. Öll þessi nei­kvæða orð­ræða, maður tekur eftir henni og hún hefur slæm áhrif á mann. Ég var ekki á góðum stað í 9. og 10. bekk. Ég sætti mig heldur ekki við þetta strax. Það var mjög erfitt tíma­bil, af því að ég vissi ekk­ert um þetta og fékk enga fræðslu.“

„Ég er búin að vita þetta síðan í 7. bekk en hafði ekki kjarkinn til þess að segja neinum frá því.“

Guðrún Ósk afl­aði sér síðan upp­lýs­inga á net­inu og kynnt­ist sam­kyn­hneigðu fólki í gegnum sam­fé­lags­miðla, sem var búsett ann­ars staðar á land­inu eða í útlöndum. „Það hjálp­aði mér mikið að vita að ég væri ekki ein. Mér leið eins og ég væri öðru­vísi, ég væri ein.“

Fyrst til að koma úr skápnum

Samkvæmt rann­sóknum líður sam­kyn­hneigðum ung­lingum oft verr en gagn­kyn­hneigðum jafn­öldrum þeirra. Lífs­á­nægja þeirra er minni, og þeir eru lík­legri til þess að vera þung­lyndir, kvíðnir og finna fyrir van­líðan í skóla. Þá eru sam­kyn­hneigðir ung­lingar nærri tólf sinnum lík­legri til að hugsa ítrekað um sjálfs­víg og allt að 25 sinnum lík­legri en aðrir íslenskir ung­lingar til að hafa reynt sjálfs­víg marg­sinnis.

„Mér fannst eins og ég ætti ekki að vera hluti af þessu sam­fé­lagi fyrst ég væri ekki vel­komin.“

„Ég þekki það ágæt­lega. Mér leið ekki vel á þessum árum. Ég var þung­lynd og lok­aði mig af. Mér fannst eins og ég ætti ekki að vera hluti af þessu sam­fé­lagi fyrst ég væri ekki vel­komin,“ útskýrir Guðrún Ósk. „Ég gerði mér ekki grein fyrir því að ég var vel­komin eins og ég var. Enda hefur eng­inn komið út úr skápnum á meðan hann býr hérna. Það er fullt af sam­kyn­hneigðu fólki frá Höfn í Horn­ar­firði en það býr í bænum og kom út úr skápnum þar. Ég held að ég sé sú fyrsta sem tek þetta skref svona ung og er í skóla á svæð­inu.“

Erfitt en þess virði

Eftir 10. bekk fór Guðrún Ósk að sætt­ast við kyn­hneigð sína. „Ég var búin að vera í sama bekk allan grunn­skól­ann. Umræðan var mjög lokuð í hópnum og ég fann fyrir for­dómum. Þegar ég kom í fram­halds­skóla skipti ég um vina­hóp.

Það hjálp­aði mér mikið að kom­ast í opn­ari félags­skap þar sem ég fékk meira frelsi til að vera ég sjálf. Það er stór partur af því að ég gat tekið ákvörðun um að koma út úr skápnum að ég hef fundið að ég þarf ekki að fela mig.

„Þessi umræða um Gylfa Ægisson – ég fékk bara nóg. Ég varð að láta vaða. Það var drullu­erfitt en klár­lega þess virði.“

Ég er komin á góðan stað í líf­inu og búin að eign­ast góða vini. Tíminn var kom­inn.

Besta vin­kona mín, Sigríður Þórunn, hefur hjálpað mér ótrú­lega mikið því ég er frekar feimin og fannst erfitt að fá alla athygl­ina. En líka, þessi umræða um Gylfa Ægisson – ég fékk bara nóg. Ég varð að láta vaða. Það var drullu­erfitt en klár­lega þess virði.“

Vinkonurnar hjálpuðu henni út

Stundin sem breytti öllu Þegar Guðrún Ósk kom út úr skápnum héldu vin­konur hennar boð þar sem þær borð­uðu köku í regn­boga­lit­unum og birtu mynd af sér þar sem hún við­ur­kennir sam­kyn­hneigð.

Að koma út úr skápnum var ferli sem tók hálft ár. Guðrún Ósk sagði fyrst bestu vin­konu sinni frá því, síðan litla bróður sínum og svo nokkrum vinum, einum og einum, á frekar löngu tíma­bili. „Ég var að prufa mig áfram, sjá hvernig fólk myndi bregð­ast við.

Sama dag og ég kom alveg út úr skápnum sagði ég mömmu og pabba frá. Það var erfitt. Við tölum ekki mikið um svona hluti og ég vissi ekk­ert hvernig þau myndu taka þessu, en þau hafa sýnt mér mik­inn stuðn­ing. Það hefur ekk­ert breyst. Þetta er bara frá­bært. Öll fjöl­skyldan hefur verið alveg frá­bær.“

„Ég fékk smá sjokk yfir frá­bær­leik­anum. Þetta var alveg æðis­legt – mjög góður dagur.“

Vinkonur hennar héldu smá boð í til­efni þess að hún væri að stíga út úr skápnum. „Mínar nán­ustu vin­konur eru stuðn­ings­liðið mitt. Ég var búin að segja þeim þetta öllum. Við hitt­umst síðan og borð­uðum köku og ég kom út úr skápnum.

Vinkona mín póstaði mynd á Facebook af okkur með text­anum: „Vinkona okkar er sam­kyn­hneigð, deal with it“. Þannig kom ég út.

Þetta var alveg frá­bært og ég fékk smá sjokk yfir frá­bær­leik­anum. Þetta var alveg æðis­legt – mjög góður dagur.“

Átti von á útskúfun

Gleði Vinkona Guðrúnar heldur á grænni ör sem bendir á sam­kyn­hneigðan ein­stak­ling. Guðrún Ósk heldur hins vegar á bleikri ör, þar sem segir að hún sé sam­kyn­hneigð.

Kakan Stelp­urnar bök­uðu köku sem var í regn­boga­lit­unum.

Við­brögðin hafa væg­ast sagt verið góð. „Ég hef alveg fengið smá augn­lit þegar ég er að ganga um skól­ann og það hefur allt þagnað þegar ég geng inn í stof­urnar. Eins hef ég fengið mikið af spurn­ingum. En nú eru allir bara ok, hún er lesbía, og hvað. Það er öllum sama. Það hafa allir verið mjög jákvæðir. Þetta er mikið betra en ég gerði mér grein fyrir.

Mér líður mjög vel. Margir hafa orð á því að ég sé mikið glað­ari núna. Það er satt.

„Ég átti alveg von á því að fólk myndi hata mig og hætta að tala við mig. Ég vissi ekki neitt. Það hefur eng­inn komið út úr skápnum hérna áður.“

Af því að þetta var svo mik­ill felu­leikur. Ef ég varð skotin í stelpu gat ég ekki sagt neinum frá því, af því að það vissi eng­inn að ég hefði áhuga á stelpum. Í stað­inn laug ég því að ég væri skotin í strákum.

Það var mjög mik­ill léttir að koma út úr skápnum.“

Hún hafði ekki gert ráð fyrir svona góðum við­brögðum. „Ég átti alveg von á því að fólk myndi hata mig og hætta að tala við mig. Ég vissi ekki neitt. Það hefur eng­inn komið út úr skápnum hérna áður. Orðræðan hér er eins og ann­ars staðar, frekar nei­kvæð. Orð um sam­kyn­hneigða eru alltaf notuð á nei­kvæðan hátt. Það stingur. Það gerir það alveg ennþá en núna þegar ég er komin út úr skápnum get ég svarað fyrir mig og varið mig. Ég gat það ekki þegar ég var inni í skápnum og það var mikið verra.“  

Gylfi kom umræðunni af stað

Und­an­farna daga hefur mikil umræða skap­ast um sam­kyn­hneigð út frá for­dóma­fullum áróðri frá Gylfa Ægissyni, sem vill banna hinsegin fræðslu í skólum. Sjálf upp­lifði Guðrún Ósk það mjög sterkt þegar Samtökin '78 voru með fræðslu í skól­anum og allir voru skikk­aðir á hana. „Ugla kom hingað og hélt fyr­ir­lestur um hinsegin rófið. Hún sagði okkur líka frá sjálfri sér. Það voru allir mjög jákvæðir gagn­vart henni og þá sá ég að krakk­arnir væru kannski ekki jafn slæmir og ég hélt. Það hjálp­aði mér mjög mikið.

„Hvernig getur þetta verið í lagi? Að velja einn hóp og tala illa um hann. Það tekur mjög mikið á að hlusta á þetta.“

Það eina góða við þennan áróður Gylfa er að hann hefur komið mál­efn­inu í umræð­una. Það hefur vantað umræðu um þetta, en núna erum við til dæmis búin að ræða þetta mjög mikið í skól­anum, sem er gott.

En þessi ummæli sem eru látin falla á Útvarpi Sögu eru ekki í lagi. Mig langar ekki til að hlusta á þetta en ég hef heyrt allt sem er verið að segja. Þetta er ekki í lagi. Mér finnst að þetta ætti ekki að vera leyft.

Ef það væri verið að tala illa um svert­ingja þá væri það mjög mikið mál og bannað strax. Hvernig getur þetta verið þá í lagi? Að velja einn hóp og tala illa um hann. Það tekur mjög mikið á að hlusta á þetta.“

Vilja að allir upplifi sig samþykkta á Höfn

Til að bregð­ast við umræð­unni var hinsegin félag stofnað í fram­halds­skól­anum. Af því til­efni sendi besta vin­kona Guðrúnar, Sigríður Þórunn Þor­varð­ar­dóttir, frá sér til­kynn­ingu um stofnun félags­ins. Þar segir meðal ann­ars: „Félagið var stofnað vegna hat­urs­fullrar umræðu sem hefur verið að gera vart við sig á sam­fé­lags­miðlum síð­ustu daga og vegna þess að nýverið steig nem­andi í skól­anum út úr skápnum og vildu nem­endur FAS því taka afstöðu til mál­stað­ar­ins.

Sem núver­andi for­seti Nem­enda­fé­lags­ins langar mig að segja að ég gæti ekki verið stolt­ari af nem­endum FAS, þá sér­stak­lega fyrir þann stuðn­ing sem þeir og kenn­arar hafa sýnt Guðrúnu Ósk, sem er í augna­blik­inu eini nem­and­inn í FAS sem hefur opin­ber­lega stigið út.

Þetta var stórt skref enda var umræðan í skól­anum og í sam­fé­lag­inu um sam­kyn­hneigð ekki mikil og orð­ræðan alls ekki sú besta – en við­tök­urnar og stuðn­ing­ur­inn sem hún hefur hlotið sýnir fram á mjög breytta tíma!“

 Þess vegna verðum við að byggja upp þannig sam­fé­lag á Horna­firði að allir upp­lifi sig sam­þykkta og virta með­limi sam­fé­lags­ins, óháð kyn­hneigð, aldri, lit­ar­hætti, kyni og öðru!“

Þá bendir Sigríður á að það sé varla mögu­legt að það sé aðeins ein sam­kyn­hneigð mann­eskja á Höfn. Með stofnun félag­ins sé von­ast til þess að skapa öruggt umhverfi fyrir hinsegin nem­endur FAS, skapa jákvæða umræðu og eyða nei­kvæðri orð­ræðu.

„Það er nefni­lega aldrei of seint að koma út úr skápnum en afskap­lega leið­in­legt þegar fólk felur allt sitt líf hvernig það er í raun og veru, vegna þess að það er ekki sam­þykkt af sam­fé­lag­inu. En fólk virð­ist bíða með það að stíga út úr skápnum og gerir það þegar það er flutt frá bænum. Þess vegna verðum við að byggja upp þannig sam­fé­lag á Horna­firði að allir upp­lifi sig sam­þykkta og virta með­limi sam­fé­lags­ins, óháð kyn­hneigð, aldri, lit­ar­hætti, kyni og öðru!“

Sama dag og félagið var stofnað hélt ung­menna­ráð Horna­fjarðar ung­menna­þing, þar sem fram kom að hinsegin fræðslu vant­aði. Þar kom einnig í ljós að ung­mennin vilja halda Gay Pride-göngu á Höfn. Fyrsta skrefið var þó að stofna Hinseg­in­fé­lag FAS.

Vilja skapa öruggt umhverfi Með stofnun Hinseg­in­fé­lags FAS von­ast stelp­urnar til þess að skapa öruggt umhverfi fyrir aðra nem­endur skól­ans sem eru hinsegin.

Á bleiku skýi

Guðrún Ósk verður for­maður félags­ins. Samkvæmt henni eru nem­endur bæði áhuga­samir og jákvæðir gagn­vart félag­inu. Auk þess sem félagið mun stuðla að fræðslu vill það leið­rétta mis­skiln­ing um sam­kyn­hneigð. Guðrún segir að tími sé kom­inn til. „Eins og orð­ræðan er hjá þessum Gylfa Ægis og Útvarp Sögu-mönnum um að sam­kyn­hneigðir séu barna­perrar eða með kyn­líf á heil­anum. Þetta er fáfræði, ég geri mér grein fyrir því en þá þarf að fræða þá. Bæði þá og aðra, sam­fé­lagið og nem­endur skól­ans hérna. Við ætlum að gera það, því þetta gengur ekki lengur.

Um leið er ég að að vona að Hinseg­in­fé­lagið skapi nógu gott umhverfi til að ein­hver þori að stíga út úr skápnum.

„Ég er bara á bleiku skýi. Mér finnst svo frá­bært hvernig allir hafa brugð­ist við.“

Ég fann það sjálf að mig vant­aði fyr­ir­myndir. Það var ein ástæðan fyrir því að ég vildi koma út úr skápnum. Mig lang­aði til þess að vera sú mann­eskja sem getur sýnt öðrum stelpum að þetta sé í lagi – og strákum.“

Enginn vafi leikur á því í huga hennar að fleiri séu í sömu stöðu. „Alveg klár­lega. Þetta er rétt undir 2.000 manna bæj­ar­fé­lag. Ef það er bara ein sam­kyn­hneigð mann­eskja hér þá veit ég ekki hvað er í gangi. Það er eitt­hvað mjög skrýtið.

Að ég sé „the only gay in the village“,“ segir Guðrún og hlær.

Hún gerir þó ekki ráð fyrir að finna ást­ina í bráð. „Nei, ég veit að ég er ekk­ert að fara að eign­ast kær­ustu hér. Það verður bara að bíða betri tíma. Ekki nema það komi ein­hver önnur stelpa út úr skápnum, hver veit? Mér er sama.

Ég er bara á bleiku skýi. Mér finnst svo frá­bært hvernig allir hafa brugð­ist við. Ég er mjög ham­ingju­söm.“