Þórarinn G. Pétursson, aðalhagfræðingur Seðlabankans, var ómyrkur í máli á fundi hjá Félagi atvinnurekenda í morgun þar sem fjallað var um horfur í efnahagsmálum. 

Fram kom í máli Þórarins að ef samið yrði um álíka miklar launahækkanir í komandi kjaralotu og gert var árið 2015 myndi Seðlabankinn líklega neyðast til að hækka vexti og framkalla slaka í hagkerfinu. Þeir orsakaþættir sem hindruðu að launahækkanir færu beint út í verðlagið árið 2015, t.d. innflutt verðhjöðnun, væru ekki fyrir hendi í dag.  

„Þá er í raun og veru bara eitt eft­ir og það er að búa til nógu mik­inn slaka í þjóðarbú­inu til þess að laun og verðlag byrji að lækka,“ er haft eftir Þórarni á Mbl.is þar sem vitnað er í erindi hans og umræður sem fram fóru á fundinum. „Það er eina tækið sem við höf­um að koma vöxt­un­um nógu mikið upp þannig hér verði sam­drátt­ur.“ 

Í glærum sem Þórarinn studdist við á fundinum bendir hann á að innflutningsverð hefur tekið að hækka eftir því sem áhrif gengishækkunar fjara út og alþjóðleg verðbólga eykst. Þá séu verðbólgu verðbólguvæntingar teknar að hækka á ný. 

Mynd: Seðlabankinn

Eins og Gylfi Zoëga, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands, bendir á í skýrslu um komandi kjarasamninga bjuggust margir við því árið 2015 að verðbólga ykist í kjölfar almennra kjarasamninga. Það gerðist ekki, einkum vegna gengisstyrkingar og lægra innflutningsverðs í erlendum gjaldmiðli árin 2015 og 2016 sem lækkuðu verð á innflutningi mælt í krónum. 

„Gengishækkunin varð einkum vegna mikillar fjölgunar erlendra ferðamanna og einnig vegna þess að Seðlabankinn minnkaði kaup sín á erlendum gjaldeyri sumarið 2016. Launahækkanirnar og hækkun á gengi krónunnar höfðu samt þau áhrif að auka kostnað útflutningsatvinnuvega svo að samkeppnisstaða versnaði,“ skrifar Gylfi. „Ekki er hægt að gera ráð fyrir því að erlendum ferðamönnum muni fjölga ört á næstu árum, gengi krónunnar styrkjast og verðhjöðnun erlendis lækka verð á innfluttum vörum, þ.e. að verðmæti þjóðarframleiðslu aukist mikið. Þess vegna gæti verðbólga aukist ef samið yrði um miklar launahækkanir.“ 

Gylfi og Þórarinn G. Pétursson eru báðir nefndarmenn í peningastefnunefnd Seðlabankans sem hefur það lögbundna hlutverk að stuðla að stöðugu verðlagi. Athygli í fyrra þegar Þórarinn drakk úr bolla á blaðamannafundi þar sem blasti við mynd af Paul Volcker, fyrrverandi seðlabankastjóra Bandaríkjanna og áletrunin “What would Volcker do?” Volcker er einna þekktastur fyrir að hafa hækkað vexti yfir 20 prósent til að framkalla samdrátt og ná niður verðbólgu í byrjun níunda áratugarins. 

„Við segj­um að það sé í hönd­um annarra hver fórn­ar­kostnaður­inn verði til að halda verðbólgu­mark­miðum á næstu miss­er­um. Það eru rík­is­valdið og vinnu­markaður­inn,“ sagði Þórarinn á fundinum í dag og bætti því við að Seðlabank­an­um væri full al­vara með þessu tali, þó að það væri frek­ar óskemmti­legt, enda væri það lögbundið hlutverk bankans að halda aftur af verðbólgu og stuðla að verðstöðugleika.