1. maí árið 1970, fyrir 55 árum, markaði upphaf Rauðsokkahreyfingarinnar, þegar konur á rauðum sokkum mættu í kröfugöngu verkalýðsins með risavaxna Venusarstyttu. Styttan var skreytt borða sem á stóð „Manneskja, ekki markaðsvara“ og vakti mikla eftirtekt.

Fjölmiðlar sögðu frá því að Rauðsokkahreyfingin hefði borið styttuna í óþökk fulltrúaráðs verkalýðshreyfingarinnar og nokkurt stapp var um hvort þær fengju að taka þátt í göngunni, en eftir miklar samningaviðræður fengu þær á endanum að ganga aftast.

Hátíðarhöld 1. maí í Reykjavík nú báru sterkan svip af vísun í gönguna 1970. Þannig bauð fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Reykjavík meðlimum Rauðsokkahreyfingarinnar að ganga fremst í göngunni í ár, en Venusarstyttan var endurgerð af þessu tilefni. 

Styttunni var komið fyrir við Hallgrímskirkju þar sem baráttuganga verkalýðsins hófst en síðan gekk fylkingin, með styttuna, niður Skólavörðustíg og á Ingólfstorg þar sem baráttufundur var haldinn. 

ASÍ, BHM, BSRM og KÍ tóku höndum saman við samtök kvenna, femínista, fatlaðs fólks og hinsegin fólks og lýsti því yfir að árið 2025 sé kvennaár, þar sem sérstök áhersla er lögð á upprætingu kynbundins ofbeldis og launamunar kynjanna. „Þrátt fyrir að margt hafi breyst til batnaðar undanfarna áratugi er jafnréttisbaráttunni ekki lokið. Ísland er til að mynda fyrir neðan meðaltal í samanburði OECD og ofbeldi gegn konum er útbreitt. Við erum líka minnt á um þessar mundir að stöðugt þarf að standa vörð um mannréttindi – bakslags gætir í jafnréttismálum“, segir í sameiginlegri grein í aðdraganda baráttudags verkalýðsins frá þeim Finnbirni A. Hermannssyni, forseta ASÍ, Kolbrúnu Halldórsdóttur, formanni BHM, Magnúsi Þór Jónssyni, formanni KÍ og Sonju Ýr Þorbergsdóttur, formanni BSRB.

Vaxandi ójöfnuður

Yfirskrift baráttudagsins í ár var „Við sköpum verðmætin“ og í ávarpi sínu sem formaður ASÍ sagði Finnbjörn að þeirri staðreynd verði ekki mótmælt. „Þetta kunna að virðast augljós sannindi en því miður er það svo að þessari staðreynd þarf jafnan að halda á lofti gagnvart ráðandi öflum í samfélaginu. Án vinnandi fólks verða engin verðmæti sköpuð og engum hjólum atvinnulífs snúið. Verðmætasköpun og atvinnulíf eru grundvallarforsendur samfélags og velferðar,“ sagði hann. 

Þrátt fyrir þessi augljósu sannindi búi hópar láglaunafólks við kröpp kjör hér á landi þrátt fyrir langan vinnudag. „Verðbólga, dýrtíð og stjórnlaus fjárfestingamarkaður, sem áður var húsnæðismarkaður almennings, hefur bitnað af fullum þunga á þessu fólki sem í orðsins fyllstu merkingu heldur samfélaginu gangandi í þágu okkar allra,“ sagði Finnbjörn í ávarpinu.

Þá nefndi hann þau verkefni sem séu brýnust í samfélagi okkar, sem kennt hefur verið við velferð og lýðræði. Það séu húsnæðisvandinn, verðbólgan, vaxandi ójöfnuður og misskipting valds, og aukning verktakavinnu og ótryggra starfa. 

„Barátta verkalýðshreyfingarinnar er vissulega pólitísk en hún er bundin við það eitt að standa vörð um almannahagsmuni og vinna að bættum kjörum og afkomu fólksins í landinu. Þess vegna hlýtur verkalýðshreyfingin jafnan að hafa skoðun á framgöngu ríkisstjórna og ráðamanna; fagna því sem vel er gert í þágu almennings og þjóðarhags en jafnframt fordæma sérhagsmunagæslu, fúsk og illa grundaðar ákvarðanir þeirra sem telja sig eina vita,“ sagði hann. 

Hert eftirlit með starfsmannaleigum

Stjórnmálaflokkarnir buðu venju samkvæmt í kaffi í tilefni dagsins. Þannig bauð Samfylkingarfélagið í Reykjavík til verkalýðskaffis í Oddfellow-húsinu við Vonarstræti. Þar tók forsætisráðherra, Kristrún Frostadóttir, til máls þar sem hún sagðist vilja leiða ríkisstjórn í þágu vinnandi fólks: „En ég er fyllilega meðvituð um að það er ekki nóg að segja þetta bara. Verkin tala.“

Þá minnti hún á að „í stefnuyfirlýsingu Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins kemur skýrt fram að ríkisstjórnin hyggist taka fast á félagslegum undirboðum, m.a. með því að herða eftirlit með starfsmannaleigum, innleiða keðjuábyrgð í stærri verklegum framkvæmdum, efla heimildir til vinnustaðaeftirlits og lögfesta skýrari refsiákvæði vegna vinnumansals. Vinna þessu tengt er farin af stað og ég mun fylgja þessu fast eftir,“ sagði hún.