Þessi grein birtist upphaflega á Kjarnanum fyrir meira en 2 árum.

Fimm ráð til að verjast lúsmýi og fimm ráð við bitum

Lús­mý sem sæk­ir í manna­blóð nam hér land fyr­ir sex ár­um og herj­ar á fólk á sí­fellt fleiri stöð­um um land­ið. Eng­in von er til þess að bit­varg­ur­inn sé á för­um þannig að við þurf­um víst að læra að lifa með hon­um. Ým­is ráð hafa reynst vel í bar­átt­unni.

Fimm ráð til að verjast lúsmýi og fimm ráð við bitum
Lúsmý er agnarsmátt en gerir mörgum lífið afar leitt. Bit eftir þennan varg geta valdið óbærilegum kláða og óþægindum. Mynd: Náttúrufræðistofnun Íslands/Erling Ólafsson

Fáir gestir hér á landi njóta viðlíka óvinsælda og lúsmýið. Þessi bitglaði vágestur gerði sig heimankominn á Íslandi fyrir einungis örfáum árum, ef marka má frétt á vef Náttúrufræðistofnunar frá 30.júní 2015, en þar segir:

„Undarleg atvik urðu um síðastliðna helgi þegar lúsmý tók að herja á íbúa sumarhúsa beggja vegna Hvalfjarðar. Ekki er vitað til að slíkar atlögur hafi átt sér stað áður hér á landi. Lúsmý er ætt örsmárra mýflugna sem langflest sjúga blóð úr öðrum dýrum, allt frá skordýrum til mannskepna. Þeir sem fyrir atlögunum urðu voru flestir illa útleiknir.“

Sögur af útbitnum ferðalöngum eru nú orðnar algengar og fólk beitir ýmsum ráðum til að forðast það að verða bitin af þessu skæða en nær ósýnilega mýi. Fyrir 2015 voru sex tegundir lúsmýs þekktar hér á landi, en enginn þeirra var þekkt fyrir að angra fólk. Sjöunda tegundin, sem ber heitið Culicoides reconditus, er hins vegar skæðari en þær sem voru fyrir því hún vill sjúga blóð úr fólki.

Líklegt er talið að loftslagsbreytingar hafi haft áhrif á þá ákvörðun lúsmýsins að nema hér land. Fyrst þegar það kom hingað var útbreiðslan bundin helst við ákveðna staði á Suður- og Vesturlandi, en nú hefur vargurinn sótt í sig veðrið og finnst víðar um landið, m.a. víða á Norðurlandi. Vestfirðir, Austurland og hálendið virðast þó hafa sloppið enn sem komið er.

Tvennt er það sem landsmenn sækjast helst eftir yfir sumartímann: sól og skjól. Við erum jafnvel til í að keyra yfir landið þvert og endilangt til að komast í sumaryl. Þessi tvenna, sól og skjól, er því miður það sama og lúsmýið elskar. Það vill vera þar sem er hlýtt og vill hafa skjól, til dæmis af þéttum gróðri, en er ónýtara við að bíta ef blæs.

Hvernig er hægt að verjast lúsmýi?

En hvernig á að forðast að verða þessum litla vargi að bráð? Hér verða tekin saman ýmis ráð sem hafa dugað fólki vel í baráttunni, þótt ekkert virðist hundrað prósent öruggt.

Loka gluggum eða hafa tjald lokað ef fólk er á tjaldstæði

Þetta er auðvitað hægara sagt en gert þegar hitinn er mikill og nauðsynlegt að lofta út. Þá getur orðið óbærileg innandyra með allt lokað. Gott ráð er að stilla viftu upp móti glugga þannig að blási út, með því eru minni líkur á að lúsmýið komist inn. Mikilvægast er að hafa lokað seinnipartinn og á kvöldin, því þá er lúsmýið helst að leita inn.

Koma loftinu á hreyfingu

Vargurinn smávaxni kann best við sig í stillu, þess vegna er fólki ráðlagt að hafa viftu í svefnherbergi ef hægt er svo loftið sé á hreyfingu í kringum þá sem eru sofandi. Þannig má minnka líkur á að lúsmýið nái að athafna sig að næturlagi. Sumir vilja meina að best sé að hafa viftu í hverju herbergi og hafa þær í gangi sem mest, dag og nótt. Aðrir nota ryksuguna og ryksuga vel bæði gólf og gluggakistur áður en farið er í háttinn.

Flugur af ættkvíslinni Culicoides en lúsmý og bitmý tilheyra þeirri ættkvísl. Mynd: Vísindavefurinn

Sofa í langermabol, síðbuxum og sokkum

Lúsmýið sækir í bert hold fremur en hulið, þess vegna verða berar axlir, ökklar eða andlit vænleg skotmörk. Því minna hold sem er bert, því betra. Erfiðast er auðvitað að hylja andlitið, enda fáir sem geta hugsað sér að sofa með lambúshettu. En lúsmýið undanskilur ekki andlit í leit sinni að mannablóði.

Líma fínriðið net fyrir glugga

Ef fólk er í húsi þá er ráð að nota flugnanet í glugga, þannig að hægt sé að hafa þá opna. Það sem þarf þá að passa er að netið sé nægilega þétt því lúsmý er ekki nema 1-2 millimetrar að stærð.

Spreyja fælandi efnum í glugga, á rúmföt og húð

Ýmsar leiðir eru í þessu og ekki allir sem nota sömu aðferð. En svo virðist sem mörgum reynist vel að nota annað hvort lavanderolíu, lemongrass olíu eða tee trea olíu. Þá eru nokkrir dropar settir í vatn og spreyjað t.d. í glugga, yfir rúmföt eða á húð í þeirri von að fæla óværuna frá. Einnig eru til ýmis konar fælandi sprey í apótekum og víðar sem oft gefa góða raun.

Þótt ráðin séu óteljandi og mörg þeirra góð þá getur svo farið að fólk verði bitið. Bitin eru gjarnan óþægileg og þeim getur fylgt mikill kláði og vanlíðan.

Hvað skal gera ef lúsmý bítur?

Ef bitin eru nú þegar komin fram þá er líka hitt og þetta sem fólki virðist gagnast vel til að minnka vanlíðan og kláða.

Ofnæmislyf og sterar í ýmsu formi

Ef fólk er virkilega illa útleikið eftir lúsmý þá þarf að leita læknis. Ofnæmislyf af ýmsu tagi, steratöflur og sterakrem geta þá verið það eina sem dugar til að draga úr einkennum og vanlíðan vegna bitanna. Hægt er að fá mild sterakrem án lyfseðils í apótekum og einnig eru til ofnæmislyf í lausasölu, en ef ástandið er slæmt og bitin mörg þá er ráðlegt að leita aðstoðar hjá heilsugæslu og fá lækni til að meta hvað er best.

Heit skeið á bitin

Óbærilegur kláði er einn af fylgifiskum lúsmýbita. Til að slá á kláðann og minnka óþægindin virðist reynast vel að hita skeið undir rennandi, sjóðheitu vatni og bera hana í 5-10 sekúndur að bitunum. Það getur slegið á kláða.

Græðandi krem og eftirbitspennar

Margs konar græðandi krem og sáragel hafa virkað til að draga út bólgum í bitum. Sérstakir eftirbitspennar gera einnig gagn til að minnka sviða og kláða.

Kælikrem og hlaupabóluáburður

Kælikrem og kælipokar virðast stundum ná að minnka óþægindi hjá fólki sem er bitið. Þá hefur kalamín hlaupabóluáburður dugað vel til að draga úr kláða.

Eldhússkápurinn

Stundum er það sem hendi er næst það sem virkar. Þótt þetta sé sett fram án vísindalegrar staðfestingar þá er sagt að hrár laukur geti virkað græðandi á skordýrabit, einnig er bananahýði (innanvert) talið geta hjálpað sem og það að setja kartöflumjöl eða haframjöl í baðvatnið og skella sér í bað.

Í það minnsta er ljóst að ekkert bendir til þess að lúsmýið sé á förum héðan, það hefur komið sér vel fyrir og finnst nú víðar um landið heldur en þegar það nam land hér fyrir sex árum síðan. Það er því full ástæða til að tileinka sér einhver ráð til að geta lifað með þessari óværu.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
1
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Elkem brennir trjákurli Running Tide - Eignir á brunaútsölu
3
FréttirRunning Tide

Elkem brenn­ir trják­urli Runn­ing Tide - Eign­ir á bruna­út­sölu

Fjall af trják­urli sem Runn­ing Tide skil­ur eft­ir sig á Grund­ar­tanga verð­ur brennt til að knýja málmblendi Elkem. Kurlið auk 300 tonna af kalk­steins­dufti í sekkj­um og fær­an­leg steypu­stöð voru aug­lýst til sölu um helg­ina eft­ir að Runn­ing Tide hætti skyndi­lega allri starf­semi hér á landi og í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið skol­aði 20 þús­und tonn­um af trják­urli í sjó­inn í fyrra og sagð­ist binda kol­efni. „Bull“ og „fár­an­leiki“ til þess gerð­ur að græða pen­inga, sögðu vís­inda­menn.
Ráðherrar vængstýfðu Umhverfisstofnun
6
FréttirRunning Tide

Ráð­herr­ar væng­stýfðu Um­hverf­is­stofn­un

Ít­ar­leg rann­sókn Heim­ild­ar­inn­ar á starf­semi Runn­ing Tide sýndi að í að­drag­anda leyf­is­veit­ing­ar hafi ráð­herr­ar tek­ið stöðu með fyr­ir­tæk­inu gegn und­ir­stofn­un­um sín­um sem skil­greindu áform Runn­ing Tide sem kast í haf­ið. Um­hverf­is­stofn­un hafði ekk­ert eft­ir­lit með þeim 15 leiðöngr­um sem fyr­ir­tæk­ið stóð að, þar sem um 19 þús­und tonn­um af við­ark­urli var skol­að í sjó­inn.
Birta um kaup VÍS á Fossum: „Kannski verið hægt að semja betur við þá“
8
FréttirSameining VÍS og Fossa

Birta um kaup VÍS á Foss­um: „Kannski ver­ið hægt að semja bet­ur við þá“

Kaup Vá­trygg­inga­fé­lags Ís­lands á Foss­um í fyrra voru um­deild og lögð­ust þrír líf­eyr­is­sjóð­ir í hlut­hafa­hópn­um gegn þeim. Árs­reikn­ing­ur Fossa fyr­ir ár­ið 2023 sýn­ir fé­lag í rekstr­ar­vanda. Ólaf­ur Sig­urðs­son hjá Birtu seg­ir að árs­reikn­ing­ur­inn sýni að mögu­lega hefði hægt að semja bet­ur við Fossa en að of snemmt sé að dæma við­skipt­in sem mis­tök.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
1
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
4
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
„Takk fyrir að gefa stað sem er nú rannsakaður fyrir mansal svona góð ummæli“
5
Fréttir

„Takk fyr­ir að gefa stað sem er nú rann­sak­að­ur fyr­ir man­sal svona góð um­mæli“

At­hygl­is­verð um­mæli hafa birst und­ir net­gagn­rýni um Gríska hús­ið á Google. Þar virð­ist veit­inga­stað­ur­inn, sem var lok­að­ur af lög­reglu í gær vegna gruns um man­sal, þakka ánægð­um við­skipta­vin­um fyr­ir að veita staðn­um já­kvæð um­mæli þrátt fyr­ir man­sal­ið. Gríska hús­ið hef­ur al­mennt ver­ið dug­legt að svara gagn­rýn­end­um sín­um full­um hálsi á net­inu.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
8
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Running Tide hætt starfsemi í Bandaríkjunum
10
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide hætt starf­semi í Banda­ríkj­un­um

Marty Od­lin, stofn­andi og for­stjóri Runn­ing Tide í Banda­ríkj­un­um, hef­ur til­kynnt að starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins hafi ver­ið lögð nið­ur. Sömu sögu er að segja af dótt­ur­fé­lagi þess á Akra­nesi. Í nýj­asta tölu­blaði Heim­ild­ar­inn­ar var fjall­að um að­gerð­ir Runn­ing Tide hér á landi. Þær fólust í því að henda kanadísku timb­urk­urli í haf­ið inn­an lög­sögu Ís­lands.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
8
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
10
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár

Loka auglýsingu