„Það gengur nátt­úru­lega ekki að við séum með þannig kerfi að þú getir svindlað í kosn­ingum, kom­ist upp með það, sigrað, skipt síðan um kápu og úrskurðað um það hvort að þetta hafi verið svindl eða ekki,“ segir Guð­mundur Gunn­ars­son, odd­viti Við­reisnar í alþing­is­kosn­ing­unum 2021. Þegar fyrstu útgefnu töl­urnar úr Norð­vest­ur­kjör­dæmis lágu fyrir var Guð­mundur einn þeirra sem átti sæti á þingi. Eftir end­ur­taln­ingu datt Guð­mundur út af þingi fyrir Bergþór Ólason, fram­bjóð­anda Mið­flokks­ins. 

Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu (MDE) komst í morgun að þeirri nið­ur­stöðu að íslenska ríkið hafi brotið gegn mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu í alþing­is­kosn­ing­unum 2021, í kjöl­far end­ur­taln­ingar atkvæða í Norð­vest­ur­kjör­dæmi. Það var sam­hljóma álit Mann­rétt­inda­dóm­stóls­ins að ríkið hafi brotið á rétti til frjálsra kosn­inga og rétti til skil­virks úrræðis.

Málið snýst um að mis­ferli við end­ur­taln­ingu atkvæða í Norð­vest­ur­kjör­dæmi í alþing­is­kosn­ing­unum árið 2021. Tals­verðir ann­markar voru á fram­kvæmd kosn­ing­anna en kjör­gögn lágu óinn­sigluð frá kjör­degi og til taln­inga­dags dag­inn eftir. Hann, ásamt Magnúsi Davíð Norðdahl, odd­vita Pírata í Norð­vest­ur­kjör­dæmi í alþing­is­kosn­ing­unum 2021, fóru með málið til Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu í nóv­em­ber 2021, eftir að seinni taln­ing atkvæða í Norð­vest­ur­kjör­dæmi var látin standa. 

Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn taldi að þótt máls­með­ferð Alþingis vegna kvart­ana mann­anna hefði verið sann­gjörn, mál­efna­leg og tryggt nægi­lega rök­studda nið­ur­stöðu, hefði hana skort nauð­syn­legar varnir til þess að gæta hlut­leysi og Alþingi hafi haft nær tak­marka­laust vald til ákvarð­ana. 

Meingölluð framkvæmd

Nið­ur­stöðu dóms­ins segir Guð­mundur vera afdrátt­ar­lausa. „Ég held það hafi allir séð það sem að vildu sjá að þessi fram­kvæmd var mein­gölluð og aðferðir okkar til að greiða úr slíkum málum eru mein gall­aðar og það þurfti að leiða þetta mál til lykta. Þess vegna fórum við út í þetta. Til þess að við værum ekki með í að reisa lýð­ræði okkar á mein göll­uðum kerfum.“

„Það var mis­skiln­ingur margra að þetta ferða­lag okkar út til Mann­rétt­inda­dóm­stóls­ins væri eitt­hvað til þess að reyna að grenja okkur inn á þing. Það var bara alls ekki til­gang­ur­inn. Til­gang­ur­inn var að það myndi kom­ast ein­hver skriður á að koma í veg fyrir að þetta geti gerst aftur og við­ur­kenn­ing á því að svona fram­kvæmd og svona afgreiðsla hjá þing­inu væri ekki í lagi.“

Fyrir Guðmundi snýst málið um rétt okkar allra borg­ar­anna að frjálsum kosn­ingum. „Ég held það hafi allir séð það sem að vildu sjá að þessi fram­kvæmd var mein­gölluð og aðferðir okkar til að greiða úr slíkum málum eru mein gall­aðar og það þurfti að leiða þetta mál til lykta. Þess vegna fórum við út í þetta.“

Spurður hvort honum þyki mál­inu lokið segir Guð­mundur að bolt­inn sé hjá þing­inu. „Ég held að bæði þingið þurfi nú aðeins svona að horfast í augu við það hvernig þetta mál var afgreitt og svo hvað við sem sam­fé­lag ætlum að gera til þess að laga það sem er þarna ótví­rætt kemur fram að er ein­fald­lega ekki í lagi ef við ætlum að taka okkur alvar­lega sem lýð­ræð­is­ríki. Þetta er áfell­is­dómur, það er engin spurn­ing.“