Þessi grein birtist fyrir rúmlega 7 mánuðum.

Formaður Neytendasamtakanna gagnrýnir „galið“ lánshæfismat Creditinfo

Um­boðs­mað­ur skuld­ara og formað­ur Neyt­enda­sam­tak­anna lýsa al­var­leg­um efa­semd­um um rétt­mæti láns­hæf­is­mats Cred­it­in­fo. Neyt­enda­sam­tök­in hafa feng­ið fjölda fyr­ir­spurna frá fólki sem hef­ur lækk­að í láns­hæf­is­mati vegna breyttra for­senda hjá Cred­it­in­fo.

Formaður Neytendasamtakanna gagnrýnir „galið“ lánshæfismat Creditinfo
Breki Karlsson Formaður Neytendasamtakanna segir að uppfært greiðslumat Creditinfo hafi víðtæk áhrif á mikinn fjölda fólks. Hann kallar eftir auknu eftirliti með starfsemi Creditinfo

Breki Karlsson, formaður Neytendasamtakanna, segir að samtökunum hafi borist fjöldi fyrirspurna og erinda frá einstaklingum sem voru skyndilega færðir um áhættuflokk í kjölfar breytinga á lánshæfismati Creditinfo.

„Við höfum fengið töluvert af ábendingum og fyrirspurnum frá fólki sem hefur farið illa út úr þessu, hefur verið lækkað úr B niður í D-flokk, og lendir í töluverðum vanda. Í rauninni er þessi endurútreikningur á lánshæfismatinu að valda miklum vanda. Fólk fær ekki aðgengi að lánsfé eða fyrirgreiðslu sem það kannski hefur verið með í áraraðir,“ segir Breki.

15 prósent færast niður um áhættuflokk

Fjárhags- og viðskiptaupplýsingafyrirtækið Creditinfo tilkynnti í nóvember að fyrirtækið hefði tekið upp nýtt verklag við gerð lánshæfismats síns. Í tilkynningunni kemur fram að breytingarnar hafi verið gerðar á áhrifaþáttum lánshæfismatsins í samræmi við nýja reglugerð dómsmálaráðuneytisins um vinnslu upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust, sem tók gildi 1. september.

Með uppfærslunni er nú litið til eldri upplýsinga um vanskil einstaklinga. Matið tekur mið af upplýsingum yfir allt að fjórum árum, en var áður miðað við eitt ár. Við þessar breytingar hefur lánshæfismat hjá 40 prósent landsmanna breyst. Lánshæfismatið batnaði hjá um 25 prósent þjóðarinnar, á meðan það versnaði hjá um það bil 15 prósent. Um umtalsverða breytingu er að ræða, en 15 prósent landsmanna eru rúmlega 60 þúsund einstaklingar.

Lánshæfismatið metur líkur þess að lántakandi standi í skilum við skuldbindingar sínar. Creditinfo safnar gögnum um einstaklinga reiknar út frá þeim hversu miklar líkur eru til þess að einstaklingarnir verði skráðir á vanskilaskrá á næstu 12 mánuðum. Lánshæfismat Creditinfo flokkar flokkar einstaklinga í 15 mismunandi áhættuflokka. Hæsti gæðaflokkurinn er A1, þar sem reiknaðar líkur á vanskilum eru 0,1-0,2 prósent og versti gæðaflokkurinn E1 en þar eru líkurnar hærri en 50% á vanskilum (>50% vanskilatíðni). 

Hörð viðbrögð 

„Þetta er náttúrulega bara galið, við höfum lengi kallað eftir því að einhver óháður aðili taki út þetta lánshæfismat, því það veit enginn hvort þetta virkar eða ekki. Það er enginn óháður aðili búinn að segja: Heyrðu, þetta er rosalega sniðugt. Við höfum einungis orð þeirra sjálfra fyrir því að þetta sé rosalega sniðugt,“ segir Breki um lánshæfismat Creditinfo og verklagið sem liggur að baki því. 

Neytendastofan og stéttarfélagið VR sendu frá sér sameiginlega tilkynningu þar sem fullyrt er að það mikla rót sem breytingin hefur haft á lánshæfisflokkun landsmanna gefi tilefni til ætla að „pottur sé brotinn í gerð lánshæfismats Creditinfo“.

Í yfirlýsingunni er greint frá því að Neytendasamtökin og VR hafi sent Persónuvernd erindi til þess að kanna hvort meðferð Creditinfo á viðkvæmum persónuupplýsingum út frá nýja verklaginu standist lög. Þá kalla þau sömuleiðis eftir því að stjórnvöld láti gera úttekt á starfsemi Creditinfo. 

Í yfirlýsingu frá Creditinfo í kjölfar breyttra útreikninga í nóvember kom fram að horft væri lengra aftur í tímann. „Einn af áhrifaþáttum í lánshæfismati einstaklinga eru upplýsingar um fyrri vanskil. Í nýrri uppfærslu er litið til eldri upplýsinga um vanskil einstaklinga en áður, en besti sögulegi mælikvarði á það hvort einstaklingar standi við skuldbindingar sínar í framtíð er hvort þeir hafi alltaf gert það áður,“ sagði þar.

Ásta Sigrún HelgadóttirUmboðsmaður skuldara

Bjarni Jónsson, þingmaður Vinstri grænna, hefur einnig farið hörðum orðum um lánshæfismat Creditinfo, bæði í ræðu sinni á þingi og í grein sem birt var á vef Vísi. Þar tekur hann undir með Neytendastofu og gagnrýnir skort á eftirliti með upplýsingasöfnun Creditinfo um fjárhagsstöðu fólks. 

Ásta Sigrún Helgadóttir, Umboðsmaður skuldara, tók í sama streng í samtali við Heimildina. Hún segir að taka þurfi alla umgjörðina sem lítur að eftirliti og regluverki við gerð lánshæfismatsins til endurskoðunar. „Það þyrfti að mínu mati að taka þetta allt til endurskoðunar,“ segir Ásta.

„Það þyrfti að mínu mati að taka þetta allt til endurskoðunar“
Ásta Sigrún Helgadóttir
Umboðsmaður skuldara um eftirlit með lánshæfismati Creditinfo

Þá bendir Ásta á að mikilvægt sé að hafa í huga að þessi breyting hefur líka „áhrif á fólk á leigumarkaði. Stærsti hópurinn hjá okkur er á leigumarkaði, fólk er að falla um nokkra flokka og það getur haft áhrif á það hvort húsnæði til leigu eða ekki“. 

Viðbrögð bankanna

Líkt og Creditinfo greinir frá á vefsíðu sinni hefur lánshæfismat félagsins áhrif á þjónustu hjá „bönkum og ýmsum aðilum sem veita fjárhagslega fyrirgreiðslu“.

Heimildin hafði samband við Íslandsbanka og Landsbankann og spurði út hver áhrif uppfærðs greiðslumats Creditinfo væru á viðskipti þeirra. Í svörum beggja banka segir að verklag þeirra haldist að mestu óbreytt. 

Talsmenn bankanna benda báðir á að þeir líti til fleiri hluta en lánshæfismats Creditinfo. Þeir framkvæmi gjarnan sínar eigin athuganir til þess að skera úr um hvort veiti eigi umsækjendum lán eða ekki. 

Sömuleiðis segja talsmenn beggja banka að lánshæfismat Creditinfo ætti ekki að hafa mikil áhrif á einstaklinga sem hafa verið í viðskiptum við bankana fyrir breytinguna. Til að mynda ætti breytingin ekki að hafa áhrif á möguleika viðskiptavina þeirra til þess að endurfjármagna húsnæðislán sín hjá bönkunum. 

Hins vegar segir í svörum talsmanns Landsbankans að breytt lánshæfismat gæti haft áhrif á umsækjendur lána sem hafa ekki verið í viðskiptum við bankann áður breytingin átti sér stað. „Í þeim tilvikum getur lægra lánshæfismat haft áhrif en hver og ein umsókn er metin og skoðuð af starfsfólki bankans,“ segir Rúnar Pálmason, upplýsingafulltrúi Landsbankans.

Svör Íslandsbanka eru nokkurn veginn á sömu leið en þar segja þeir að vegna þessara umtalsverðu breytinga óski bankinn nú gjarnan eftir frekari rökstuðningi og gögnum frá Creditinfo. sérstaklega ef lánshæfisflokkurinn sér í „hærra lagi“ eða þegar þeir sjá „að skráningarnar sem draga fólk niður eru mjög gamlar og við það að renna út þá skoðum við lánamálið með opnum huga“.

Kjósa
14
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Meðallaun segja ekki allt varðandi kjör fólks í landinu
2
GreiningMillistétt í molum

Með­al­laun segja ekki allt varð­andi kjör fólks í land­inu

Reglu­lega er töl­um um með­al­laun Ís­lend­inga fleygt fram í um­ræð­unni og þau gjarn­an sögð vera óvenju­há í sam­an­burði við önn­ur lönd. Í fyrra voru heild­ar­laun full­vinn­andi fólks að með­al­tali 935.000 þús­und krón­ur á mán­uði. Hins veg­ar fær flest starf­andi fólk mán­að­ar­laun sem eru lægri en þetta með­al­tal. Að ýmsu þarf að gæta þeg­ar með­al­tal­ið er rætt því hlut­fall­ið seg­ir ekki alla sög­una.
Greiddu 17 milljónir fyrir skýrslu um stöðu drengja
8
Fréttir

Greiddu 17 millj­ón­ir fyr­ir skýrslu um stöðu drengja

Skýrsla um stöðu drengja í skóla­kerf­inu sem unn­in var að beiðni mennta- og barna­mála­ráð­herra og há­skóla-, iðn­að­ar- og ný­sköp­un­ar­ráð­herra kostaði sam­an­lagt um 13,7 millj­ón­ir króna auk virð­is­auka­skatts og hljóð­ar heild­ar­upp­hæð­in því upp á rúm­ar 17 millj­ón­ir. Tryggvi Hjalta­son, grein­andi hjá CCP, er eini höf­und­ur skýrsl­unn­ar. Í sam­tali við Heim­ild­ina seg­ist hann hafa unn­ið að skýrsl­unni sam­hliða öðr­um störf­um en vinn­an tók um eitt og hálft ár.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

„Það er ekkert eftir“
2
GreiningMillistétt í molum

„Það er ekk­ert eft­ir“

Þrátt fyr­ir að um helm­ing­ur hjóna­banda endi með skiln­aði virð­ist kerf­ið ekki miða við for­eldra sem vana­lega eru kall­að­ir ein­stæð­ir – en eru í þess­ari grein kall­að­ir sjálf­stæð­ir. Heim­ild­in fékk á þriðja tug þátt­tak­enda til að svara spurn­ing­um um lífs­kjör sín. Svör­in sem bár­ust kall­ast vel á við lífs­kjarak­ann­an­ir sem fram­kvæmd­ar hafa ver­ið að und­an­förnu.

Mest lesið í mánuðinum

Þau sem hafa hagnast ævintýralega á Þorpinu
1
FréttirHúsnæðismál

Þau sem hafa hagn­ast æv­in­týra­lega á Þorp­inu

Ár­ið 2021 keypti hóp­ur fjár­festa í gegn­um eign­ar­halds­fé­lag­ið Þorp­ið 6 ehf. lóð­ir og bygg­ing­ar­rétt­indi á Ár­túns­höfða í Reykja­vík fyr­ir 7,4 millj­arða króna. Fyrr á þessu ári voru lóða­rétt­ind­in seld fyr­ir ell­efu millj­arða króna án þess að nokk­uð hafi ver­ið byggt á svæð­inu. Við­skipt­in sýna vel hvernig fjár­fest­ar geta hagn­ast æv­in­týra­lega með því að kaupa og selja lóð­ir og bygg­ing­ar­rétt­indi á til­tölu­lega skömm­um tíma.
Hulduheildsali flytur inn hundruð tonna af kjöti
3
RannsóknSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Huldu­heild­sali flyt­ur inn hundruð tonna af kjöti

Ris­ar á ís­lensk­um kjöt­mark­aði, sem fengu í vor um­deild­ar und­an­þág­ur frá sam­keppn­is­lög­um til þess að verj­ast sam­keppni að ut­an, verða á þessu ári um­fangs­mest­ir í kjöt­inn­flutn­ingi og því keppi­naut­ar sjálfs sín. „Von­brigði,“ seg­ir formað­ur at­vinnu­vega­nefnd­ar. Um­fangs­mik­il heild­sala á hundruð­um tonna af inn­fluttu kjöti virð­ist fyrst og síð­ast leiktjald fyr­ir öfl­ug­asta hags­muna­afl­ið gegn inn­flutn­ingi land­bún­að­ar­vara.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
4
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
„Ég var bara niðurlægð“
5
Viðtal

„Ég var bara nið­ur­lægð“

Séra Agnes M. Sig­urð­ar­dótt­ir, bisk­up Ís­lands, vill skila skömm­inni til kirkju­þings þar sem hún upp­lifði nið­ur­læg­ingu eft­ir að óvissa varð uppi um lög­mæti embætt­is­gjörða henn­ar. Hún seg­ir að kirkju­þing hafi átt að greiða úr mál­inu og eyða óvissu um stöðu henn­ar. Agnes tel­ur að karl­kyns bisk­up hefði aldrei þurft að þola slíka fram­komu af hálfu kirkju­þings en hún er fyrsta kon­an sem er kjör­in bisk­up.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
8
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár