Norska rík­is­stjórnin hefur ákveðið að lækka fyr­ir­hug­aðar skatta­hækk­anir á norsk lax­eld­is­fyr­ir­tæki úr  40 pró­sent og niður í 35 pró­sent. Rík­is­stjórn Jonas Gahr Støre, for­manns Verka­manna­flokks­ins,  greindi frá þessu í frétta­til­kynn­ingu í morgun. Útspil rík­is­stjórn­ar­innar í Noregi er ein af stóru frétt­unum í land­inu í dag.  Støre og fjár­mála­ráð­herr­ann Trygve Slags­vold Vedun úr Mið­flokknum eru þeir sem hafa kynnt þessar hug­myndir norsku miðju vinstri­st­jórn­ar­innar.

Verka­manna­flokkur Støre er syst­ur­flokkur Sam­fylk­ing­ar­innar á meðan Mið­flokk­ur­inn er ígildi Fram­sókn­ar­flokks­ins hér á landi í norskum stjórn­málum. Til stóð að Sós­íal­íski vinstri­flokk­ur­inn, sem er syst­ur­flokkur VG hér á landi, yrði með í rík­is­stjórn­inni þegar hún var mynduð um haustið 2021 en flokk­ur­inn dró sig úr rík­is­stjórn­ar­mynd­un­inni.

Tillögur þess­arar rík­is­stjórnar um aukna skatt­heimtu á lax­eld­is­fyr­ir­tækin hafa verið harð­lega gagn­rýndar af þeim og þrýsti­hópum þeirra, meðal ann­arrs Sjömat Norge sem líkja má við SFS hér á landi, frá því að til­lög­urnar voru fyrst kynntar í fyrra­haust.

Í kjöl­far til­kynn­ingar rík­is­stjórn­ar­innar féllu hluta­bréf stórra lax­eld­is­fyr­ir­tækja eins og Mowi, sem er stærsta lax­eld­is­fyr­ir­tæki í heimi og hlut­hafi í Arctic Fish á Ísafirði, í verði. 

Salmar gagnrýnið eftir rúmlega 30 milljarða arðgreiðslu

Norsku lax­eld­is­fyr­ir­tækin eru hins vegar ennþá ósátt við fyr­ir­hug­aða skatt­lagn­ingu, meðal ann­ars Salmar AS sem er stærsti eig­andi Arnarlax á Bíldudal.

Í til­kynn­ingu fra Salmar kemur fram að hug­mynd­irnar um skatt­lagn­ing­una sé byggðar á veikum for­sendum. „Til­lög­urnar eru byggðar á því að mat­væla­fram­leiðsla sé iðn­grein, sem byggir á notkun á auð­lindum, sem skili allt of hárri arð­semi miðað við áhætt­una sem fylgir henni. Þetta er rangt. Allt skatta­laga­frum­varpið byggir þar með á veikum for­sendum. Þess vegna á að leggja hug­myndir um auð­linda­skatt á fisk­eldi í Noregi var­an­lega til hliðar.“   

Þessi and­mæli Salmar AS við skatt­lagn­ing­unni í Noregi koma í kjöl­far þess að félagið greiddi út  32 millj­arða króna arð vegna rekstr­ar­árs­ins í fyrra. Síð­ast­liðin þrjú ár hefur rekst­ur­inn verið afar góður og hafa arð­greiðsl­urnar verið jafnar síð­ast­liðin ár, meira en 30 millj­arðar króna ári. Þrátt fyrir þetta hefur fyr­ir­tækið tönnlast á þvi að arð­semi lax­eld­is­fyr­ir­tækja í Noregi sé ekki óhóf­leg. 

Forsætisráðherrann stendur fast á sínu

Þrátt fyrir mót­mæli lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna stendur for­sæt­is­ráð­herra Noregs, Jonas Gahr Støre, fastur á sínu og ætlar að skatt­leggja grein­ina með stór­auknum hætti.

Á blaða­manna­fund­inum í morgun sagði hann meðal ann­ars að sam­fé­lagið veitti lax­eld­is­fyr­ir­tækj­unum aðgang að fjörðum lands­ins og að þar af leið­andi væri rétt­látt að sam­fé­lagið bæri einnig meira úr býtum. „Að mörgu leyti má segja að sam­fé­lagið veiti einka­að­gang að fjörðum þess til fólks sem er gott í því að nýta auð­lind­irnar í þessum fjörðum. [...] Það er rétt­látt að sam­fé­lagið fái hluta af þeim verð­mætum sem skap­ast þegar ein­hver fær afnot af nátt­úru­auð­lindum sam­fé­lags­ins.“

Fjár­mála­ráð­herr­ann, Trygve Vedun, segir sömu­leiðis að með skatta­hækk­unum þá þurfi lax­eld­is­fyr­ir­tækin í Noregi, sem mörg hver eru með erlent eign­ar­hald, að skilja eftir meiri pen­inga í Noregi.  „Þetta þýðir að erlendu eig­end­urnir þurfa að leggja meiri pen­inga til Karls­eyjar [eyja í Norður-Noregi] og geta þá tekið minni pen­inga til Kýpur. Og þetta er gott. Mistu­bishi [bíla­fram­leið­and­inn] er til dæmis stór eig­andi í Cermaq [lax­eld­is­fyr­ir­tæki í Noregi] og þarf þá að leggja meiri pen­inga til Misund [sveit­ar­fé­lag í Noregi] og svo­lítið minni pen­inga til Mitsu­bishi. Í mínum huga er þetta rétt og mik­il­vægt.“

Skatta­laga­frum­varp rík­is­stjórn­ar­innar verður nú lagt fram til umræðu og mögu­legra breyt­inga á norska þing­inu. 

Önnur aðferða­fræðiRík­is­stjórn Íslands hefur ekki fetað sömu leið í skatt­lagn­ingu á lax­eld­is­fyr­ir­tækin eins og sú norska. Hér sjást þeu Bjarni Bene­dikts­son, Katrín Jak­obs­dóttir og Sigurður Ingi Jóhanns­son þegar fyrri rík­is­stjórn flokka þeirra var mynduð árið 2017.

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Ísland fetar aðra braut í skattlagningu

Ísland fetar aðra braut í gjald­tök­unni af lax­eld­is­fyr­ir­tækjum hér á landi en gert er í Noregi.

Fyrir það fyrsta hafa ný lax­eld­is­leyfi hér á landi verið gefin á grund­velli umsókna lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna á meðan ný leyfi ganga kaupum og sölum í Noregi fyrir háar fjár­hæðir. Tekið skal fram að mun­ur­inn á Íslandi og Noregi er sá að Norðmenn hafa stundað sjó­kvía­eldi í nokkra ára­tugi á meðan Íslend­ingar eru fyrst núna að byrja að ná árangri í sjó­kvía­eldi á laxi eftir nokkrar mis­heppn­aðar til­raunir til að koma þessum atvinnu­vegi á lagg­irnar á fyrri ára­tugum. Þegar verið var að koma þessum iðn­aði á lagg­irnar í Noregi á sínum tíma voru lax­eld­is­leyfin líka gefin í Noregi á meðan fyr­ir­tækin voru að koma undir sig fót­unum. 

Munurinn á Íslandi núna og Noregi þá er hins vegar meðal ann­ars sá að norsku fyr­ir­tækin voru frum­kvöðla­fyr­ir­tæki þar sem Noregur var fyrsta landið í heim­inum sem náði að koma sér upp arð­bærum iðn­aði í sjó­kvía­eldi á laxi. Íslensku lax­eld­is­fyr­ir­tækin eru hins vegar að stóru leyti í eigu þess­ara fjár­sterku lax­eld­is­fyr­ir­tækja í Noregi sem og í auknum mæli í eigu íslenskra útgerð­ar­fé­laga. 

Í öðru lagi þá er skatt­lagn­ing á rekstur íslensku lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna miklu lægri en í Noregi en þetta byggir meðal ann­ars á því að þessi iðn­aður er yngri hér á landi en þar. Á Íslandi er til dæmis eng­inn sér­stakur auð­linda­skattur á grein­ina sem er sam­bæri­legur við það sem Norðmenn eru að inn­leiða.  Skatt­heimtan hér á landi er svo miklu hag­stæð­ari fyrir lax­eld­is­iðn­að­inn að stjórna­for­maður Arnarlax, Kjartan Ólafsson, hefur bent á að í þessu gætu falist tæki­færi fyrir norsku fyr­irtkin að flýja aukna skatta í Noregi og koma til Íslands í stað­inn.