Yfir­lits­sýn­ing Lista­safns Reykja­víkur á verkum Hildar Hákon­ar­dóttur markar ákveðin tíma­mót í sýn­ing­ar­gerð á íslensku lista­safni vegna þess hvernig staðið var að und­ir­bún­ingi hennar. Sýn­ing­ar­stjór­inn Sigrún Hrólfs­dóttir var sér­stak­lega valin úr hópi umsækj­enda til að gegna rann­sókn­ar­stöðu til eins árs með það að mark­miði að auka þekk­ingu á mynd­list eftir konur.  Nið­ur­staðan er sýn­ingin Rauður þráður og útgáfa sýn­ing­ar­skrár. Það er við­eig­andi að hefja þetta þriggja ára rann­sókn­ar­verk­efni safns­ins á ferli Hildar Hákon­ar­dóttur sem hefur snert við mörgum á langri ævi, ekki síst í gegnum virka bar­áttu sína með Rauð­sokka­hreyf­ing­unni og fyrir rétt­indum kvenna sem smit­aði yfir í verk hennar með afger­andi hætti á ákveðnu tíma­bili.

Hildur hefur komið víða við og sinnt fjöl­breyttum verk­efnum sem öll eiga sér snerti­flöt í mynd­list og byggja á mynd­list­ar­hugsun. Hún var um tíma skóla­stjóri Mynd­lista- og hand­íða­skóla Íslands og leiddi mynd­list­ar­námið í gegnum rót­tækar breyt­ingar. Sem safn­stjóri Byggða- og lista­safns Árnes­inga í ára­tug  átti hún frum­kvæði að því að gera lista­safnið að sýn­ing­ar­stað fyrir sam­tíma­list. Hildur hefur einnig verið ástríðu­fullur mat­jurta­rækt­andi og skrifað bækur sem fræði­maður og þýð­andi. Flestum þess­ara verk­efna eru gerð skil á sýn­ing­unni Rauður þráður þótt meg­in­á­hersla sé lögð á lista­verkin og að gera grein fyrir ferli Hildar sem mynd­list­ar­manns.

Myndgerð kvenréttinda- og stéttabarátta

Mynd: Lista­safn Reykja­víkur

Vísunin í þráð­inn í heiti sýn­ing­ar­innar kemur til af því að mið­ill Hildar í mynd­gerð var lengst af vefn­að­ur­inn, sem hún sér­hæfði sig í þegar hún var við nám í Mynd­lista- og hand­íða­skóla Íslands á síð­ari hluta sjö­unda ára­tug­ar­ins. Meg­in­uppi­staðan á sýn­ing­unni á Kjar­vals­stöðum eru veflista­verkin sem flest eru unnin á tutt­ugu ára tíma­bili sem spannar frá 1968 til 1988, eða frá útskrift úr skóla til slyss sem hafði þær afleið­ingar að Hildur þurfti að segja skilið við vefstól­inn. Þessu tutt­ugu ára tíma­bili má skipta í þrjú skeið. Hið fyrsta er styst og hefst um það leyti sem Hildur er að ljúka námi. Á því tíma­bili vinnur Hildur aðal­lega abstrakt þótt einnig sé að finna skír­skot­anir í hlut­bundin við­fangs­efni, eins og í verk­inu Hvera­fugl. Þessi verki hanga á veggnum hægra megin þegar gengið er inn á sýn­ing­una, en hreint fígúra­tíft verk, Tví­víð­ungur (Hann sem ekk­ert sér), tekur á móti gestum þegar gengið er inn í sal­inn. Titill verks­ins vísar til skiln­ings­leysis karla á kven­rétt­inda­bar­átt­unni og því við­eig­andi að handan við hornið skuli vera stillt upp efni tengt þess­ari bar­áttu. Hér er ekki aðeins átt við lýsandi mynda­sögu um til­urð Kvenna­frí­dags­ins (1977) heldur einnig vél­rit­aðan texta sem lýsir Félags­formi Rauð­sokk­anna (1970). Textanum fylgja teikn­ingar Hildar af „líf­rænu félags­kerfi“ en bæði myndir og texti kveikja hug­renn­inga­tengsl við hug­mynda­fræði inter­nets­ins og kenn­ingar um hnúða og rót­ar­kerfi, sem tákn um sam­starf og teng­ingar. Textinn fjallar um skipu­lag starfs Rauð­sokka­hreyf­ing­ar­innar sem gagn­rýnir valdapýramída þjóð­fé­lags­ins. Hildur átti eftir að mynd­gera gagn­rýn­ina á bein­skeyttan hátt í þekkum veflista­verkum, Fiski­konur (1971) og 3ja stéttin (1973). Í Fiski­konum birt­ist feðra­veldið í líki verk­stjór­ans sem trónir yfir fisk­verka­kon­unum sem starfa við færi­bandið. Síð­ar­nefnda verkið vísar til jað­ar­setn­ingar verka­kvenna innan verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar, og sýnir full­trúa auð­valds­ins, eig­endur fram­leiðslu­fyr­ir­tækj­anna, aka í burtu frá rétt­lausum verka­konum. Í verk­inu fléttar Hildur saman mynd­máli og texta, mynda­sögu og tákn­rænni frá­sögn í mið­hluta verks­ins sem sýnir verka­menn­ina sem eins­leitan hóp and­lits­lausra skugga­vera. 3ja stéttin lýsir ákveðnum atburðum en talar engu að síður inn í sam­tím­ann og reyn­ist þannig hafa almenna og víð­tæka skírskotun til bar­áttu hinna jað­ar­settu.

Gróður jarðar

Fram eftir átt­unda ára­tugnum er mynd­ræn frá­sögn ein­kenn­andi fyrir verk Hildar sem hafa beina teng­ingu við atburði líð­andi stundar. Auk þeirra sem þegar hafa verið nefnd má benda á Ísland í NATO (1974), Dagur í lífi fiski­konu (1972), eða Ráð­herra­stól­arnir (1971). Verkin tengj­ast þjóð­fé­lags­um­ræð­unni og sýna sam­stöðu með þeim sem berj­ast fyrir betri heimi, í formi jafnra lífs­kjara, rétt­lát­ari vald­dreif­ingu og kröfu um afvopnun. Í verk­unum flétt­ast saman vit­und um styrk mynd­máls­ins og rætur vefn­að­ar­ins í frá­sagn­ar­list, sem þjónar ekki aðeins sem bar­áttu­tæki í tíma og rúmi heldur sem virkt skrá­setn­ing­ar­tæki.

Undir lok átt­unda ára­tug­ar­ins fara að birt­ast vef­verk sem ekki eru jafn póli­tískt bein­skeytt og þau sem þegar hafa verið nefnd. Hildur beinir athygl­inni frá póli­tískri bar­áttu að gróðri jarðar og könnun á sam­bandi manns og nátt­úru í víðum til­vist­ar­legum skiln­ingi. Þessi áhugi er ekki nýr heldur hefur fylgt Hildi frá upp­hafi eins og sést í verk­unum Tréð (1969) og Rótleysi (1970) en birt­ist nú aftur í nýrri mynd í Vættum og Móðir jörð frá árinu 1979. Það má líta á þessi verk sem upp­haf að nýju tíma­bili sem í list­sögu­legu sam­hengi má tengja við upp­gang nýja mál­verks­ins og end­ur­nýj­aðan áhuga mynd­list­ar­manna á for­tíð­inni. Þegar Hildur flytur skömmu síðar úr borg í sveit verða áhrifin frá nátt­úr­unni enn þá sterk­ari. Leikur að blæ­briðgum lit­ar­ins og áhrifa hans taka við af frá­sögn­inni. Meðal verka frá þessum tíma eru Gárur (1985), Vetr­ar­gras (1981), Fjall (1982), og Himinn og jörð (1982) sem er unnið með bland­aðri tækni. Árs­hring­ur­inn (1981-1982) sker sig úr sem röð tólf verka sem unnin eru yfir tólf mán­aða tíma­bil. Þótt tvö verk­anna séu glötuð má vel sjá að hvert verk er túlkun á breyt­ingu árs­tíð­anna þar sem birta og veður hafa áhrif á lit og gróð­ur­far hvers mán­aðar árs­ins. Í verk­inu birt­ist næm skynjun á breyt­ingar tím­ans og hringrás lífs­ins.

Frelsi hugans

Þróun fer­ils­ins Hildar er fylgt nokkurn veg­inn í tíma­röð á sýn­ing­unni í gegnum upp­röðun sem rað­ast í meg­in­dráttum á útveggi sýn­ing­ar­sal­ar­ins. Nokkur verk, sem komið  hefur verið fyrir í sér­smíð­aðri frístand­andi og fern­ings­laga umgjörð í miðju sýn­ing­ar­rým­inu  eru ólík öðrum eldri verkum enda undir áhrifum frá austur-asískri mynd­list um leið og hluti myndefn­is­ins er byggður á vest­rænni hefð mód­el­teikn­ingar. Verkin eru til­rauna­kennd og bera vitni opnum hug Hildar og ótta­leysi við að takast á við nýjar áskor­anir. Þetta sama ótta­leysi, sem einnig mætti kalla frelsi hug­ans, kemur einnig fram í yngri verkum sem rað­ast í hring á milli­veggi inn­ar­lega í salnum. Elsta verkið í þessum hópi eru mynd- og texta­skýr­ingar þar sem Hildur setur fram nið­ur­stöður rann­sóknar sinnar á áhrifum rits­ins Walden eftir Henry David Thoreau á lista­menn og sam­fé­lags­hópa í gegnum tíð­ina. Hug­myndir Thoreau höfðu mikil áhrif á Hildi sjálfa og hafa fylgt henni í gegnum lífið. Í þessu verki, sem er frá árinu 2011, stígur Hildur aftur inn á svið mynd­list­ar­innar eftir nokk­urt hlé frá sýn­ing­ar­haldi og þá einnig sem rann­sak­andi og fræði­maður.

Ef tíma­línu verka á sýn­ing­unni er fylgt má líta á þetta verk sem nýjan hvarf­punkt á ferli Hildar. Hún tekur upp þráð­inn eftir að hafa haldið sig til hlés í rúma tvo ára­tugi og finnur sköp­un­ar­mætt­inum far­veg í nýjum miðlum.  Hún notar ljós­myndir og teikn­ingar unnar á pappír eða tölvu, og fléttar saman texta og myndum á alveg nýjan hátt. Í þessum verkum birt­ist rauður þráður við­fangs­efna, sem ekki eru bundin við vefn­að­inn heldur lífsvef­inn. Lífsvef Hildar sem mann­eskju og lista­konu, og lífsvef líf­ver­anna sem Hildur fæst við að skoða, hvort sem það eru félags­legir vefir, vefir sögu og hug­mynda eða vefir plantna og þeirra sam­skipta­form. Sýningin Rauður þráður gerir ferli Hildar ítar­leg og sann­gjörn skil og réttir við list­sögu­legt mik­il­vægi verka hennar sem fengu tak­markað vægi í yfir­lits­riti um íslenskra lista­sögu sem kom út árið 2011.