Kári Orrason var sak­felldur í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur við Lækj­ar­torg í gær fyrir að óhlýðn­ast fyr­ir­mælum lög­regl­unnar á mót­mælum í fyrra. Í dóms­orðum er ekki fall­ist á sjón­ar­mið um að mót­mæl­endur hefðu verið að bíða eftir útskýr­ingu á hvaða lögum þeir væru að brjóta með mót­mælum sínum, né um stjórn­ar­skrár­var­inn rétt almenn­ings til mót­mæla.

Er Kára gert að borga sekt upp á 10.000 krónur auk máls­kostn­aðar. Dómurinn gæti skapað for­dæmi fyrir full­nægj­andi ástæðu beit­ingu lög­reglu­valds og fært til skiln­ing á með­al­hófs­reglu stjórn­sýslu.

Mótmæltu til að fá fund með ráðherra

Eins og Stundin hefur fjallað um voru fimm aðgerð­ar­sinnar úr röðum No Borders sam­tak­anna hand­teknir föstu­dag­inn 5. apríl 2019 í and­dyri dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins. Samtökin berj­ast meðal ann­ars fyrir rétt­indum hæl­is­leit­enda sem sækja um alþjóð­lega vernd á Íslandi. Þessi föstu­dagur var fjórði dagur mót­mæla við dóms­mála­ráðu­neytið.

Ástæða mót­mæl­anna var að krefj­ast fundar með þáver­andi dóms­mála­ráð­herra, Þórdísi Kolbrúnu Reyk­fjörð Gylfa­dóttur, til að ræða bágar aðstæður fólks sem sækir um alþjóð­lega vernd á Íslandi.

Mótmælin fóru fram eftir margra mán­aða til­raunir mót­mæl­end­anna til að bóka fund með ráð­herra og vekja athygli á mál­efn­inu. Mótmælin voru því að mati mót­mæl­end­anna örþrifa­ráð, en þau fóru fram á venju­legum opn­un­ar­tíma ráðu­neyt­is­ins og hindr­uðu ekki störf starfs­fólks­ins að öðru leyti en með hávaða. Lög­reglan hafði áður haft afskipti af slíkum mót­mælum og tek­ist að leysa þau upp án þess að til kæmi til hand­taka.

Lögreglu stóð vægari úrræði til boða

Málið var tekið fyrir í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur við Lækj­ar­götu 30. sept­em­ber síð­ast­lið­inn. 

Kári sagði að hann hafi ekki brugð­ist við skip­unum lög­reglu sam­stundis, þar sem mikið hefði verið um kliður og óreiðu. Hann sagð­ist hafa verið að bíða eftir útskýr­ingu á skip­unum lög­reglu og þýð­ingu á ensku fyrir þá sem skildu ekki íslensku, en hafi verið færður í hand­járn áður en það gerð­ist.

„Lög­reglan kemur inn, læsir hurð­inni og stuttu síðar erum við hand­tekin,“ sagði hann fyrir dómi. Hann lýsti því hvernig lög­reglan hafi verið fjöl­menn­ari en aðgerð­ar­sinnar og staðið ógn­andi yfir þeim. Hann sagð­ist ekki hafa gert sér í hug­ar­lund að hann væri brot­legur, heldur hélt því fram að hann væri að nýta stjórn­ar­skrár­var­inn rétt sinn til mót­mæla. „Það hvarfl­aði ekki að mér að ég væri að brjóta lög.“

Í vitn­is­burði stjórn­anda lög­reglu á vett­vangi kom fram að „í þetta skiptið“ hefði verið ákveðið að hand­taka mót­mæl­endur. Með­al­hófs­regla stjórn­sýslu segir að: „Stjórn­vald skal því aðeins taka íþyngj­andi ákvörðun þegar lög­mætu mark­miði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og væg­ara móti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sak­irnar en nauð­syn ber til.“

Verjandi Kára, Helgi Þor­steins­son, benti á að ekki aðeins hafi önnur úrræði eins og að rýma and­dyrið staðið lög­reglu til boða í þessu til­viki, heldur hafi þau virkað fyrr í sömu viku.

Í rök­stuðn­ingi í dómnum segir að Kári hafi átt að yfir­gefa and­dyri ráðu­neyt­is­ins að fyr­ir­mælum lög­reglu. 

„Ákærða er gefið að sök að hafa brotið gegn 19. gr. lög­reglu­laga með því að óhlýðn­ast fyr­ir­mælum um að yfir­gefa and­dyri dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins eins og rakið er í ákæru. Í nefndri grein segir að almenn­ingi sé skylt að hlýða fyr­ir­mælum sem lög­reglan gefur, svo sem vegna umferð­ar­stjórnar eða til þess að halda uppi lögum og reglu á almanna­færi. Ekki er annað komið fram í mál­inu en and­dyri ráðu­neyt­is­ins sé staður sem öllum er heim­ilt að koma á á afgreiðslu­tíma og er því almanna­færi í skiln­ingi laga­grein­ar­innar. Þá er komið fram að á nefndum tíma safn­að­ist þar saman hópur fólks, þar á meðal ákærði, og var með háreysti vegna þess að það vildi ná fundi ráð­herra. Lög­reglu­menn komu á vett­vang og með fram­burði þeirra og játn­ingu ákærða er sannað að þeir gáfu fólk­inu, þar með töldum ákærða, fyr­ir­mæli um að fara en ákærði hlýddi þeim ekki. Með fyr­ir­mælum sínum voru lög­reglu­menn að halda uppi lögum og reglu á almanna­færi og með því að hlýða ekki fyr­ir­mælum þeirra braut ákærði gegn nefndri laga­grein. Hann verður því sak­felldur sam­kvæmt ákærunni og er brot hans þar rétt fært til refsi­á­kvæðis.“

Ekki tekin afstaða til réttarins til að mótmæla

19. grein lög­reglu­laga segir að: „Almenn­ingi er skylt að hlýða fyr­ir­mælum sem lög­reglan gefur, svo sem vegna umferð­ar­stjórnar eða til þess að halda uppi lögum og reglu á almanna­færi.“ Kári var sak­felldur fyrir að óhlýðn­ast þessum lögum. Ekki kemur hins vegar fram í dóms­orði hvaða lög­brot hand­takan á að hafa komið í veg fyrir.

Þrátt fyrir að bæði sak­sókn­ari og verj­andi hafi báðir rætt í loka­orðum sínum um rétt­inn til að mót­mæla og tak­mark­anir hans er hvergi minnst á hann í dóms­orðum.

Í sam­tali við Stundina seg­ist Kári ekki hafa tekið ákvörðun um hvort hann muni áfrýja dóm­inum.

Eins og komið hefur fram var Kári einn af fimm aðgerð­ar­sinnum sem voru hand­teknir, en hinir bíða eftir aðal­með­ferð máls síns.

Kári er því dæmdur til að greiða 10 þús­und krónur eða sæta fang­els­is­vist í tvo daga. Þess utan ber honum að greiða rúm­lega hálfa milljón króna í lög­fræði­kostnað.