Staða Þjóð­kirkj­unnar hefur lík­lega aldrei verið veik­ari og sífellt færri Íslend­ingar eru hlynntir afskiptum hins opin­bera af trú og lífs­skoð­unum.

Þetta eru nið­ur­stöður spurn­inga­könn­unar rann­sókna­fyr­ir­tæk­is­ins Maskínu um lífs­skoð­anir Íslend­inga, sem gerð var fyrir lífs­skoð­un­ar­fé­lagið Siðmennt.

Samkvæmt könn­un­inni segj­ast 46 pró­sent Íslend­inga vera trú­aðir, sem er lægsta gildi sem sést hefur í könn­unum. Þá telur tæp­lega helm­ingur lands­manna sig eiga litla eða enga sam­leið með Þjóð­kirkj­unni. Sú stað­hæf­ing að íslenska þjóðin sé kristin er því ekki í sam­ræmi við afstöðu meiri­hluta Íslend­inga, eins og segir í til­kynn­ingu Sið­menntar.

Könnunin varpar meðal ann­ars ljósi á tölu­verðan mun milli kyn­slóða í afstöðu lands­manna til trú­ar­legra mál­efna. Þannig telur 61,3 pró­sent þeirra sem eru í ald­urs­flokknum 55 ára og eldri sig vera trú­aða en ein­ungis 17,4 pró­sent þeirra sem eru yngri en 25 ára. Þá segj­ast 80,6 pró­sent í elsta ald­urs­hópnum játa kristna trú en ein­ungis 42 pró­sent þeirra sem eru í yngsta and­urs­hópnum. Af þeim sem sögð­ust trú­aðir sagð­ist eng­inn í yngsta ald­urs­flokknum bein­línis trúa á Guð, sam­an­borið við 74,7 pró­sent þeirra sem eru í elsta ald­urs­hópnum.

Mynd: Steinunn Marta Önnu­dóttir

Þessi við­horfs­breyt­ing, sem virð­ist vera að eiga sér stað hjá yngri kyn­slóð­unum, helst í hendur við vax­andi hnignun í stuðn­ingi meðal þjóð­ar­innar við Þjóð­kirkj­una og Stundin fjall­aði ítar­lega um í síð­asta mán­uði. Í byrjun síð­asta árs voru 73,8 pró­sent þjóð­ar­innar skráð í Þjóð­kirkj­una sam­an­borið við 85,4 pró­sent árið 2005. Gera má ráð fyrir að hlut­fallið haldi, að öllu óbreyttu, áfram að lækka en innan við sex­tíu pró­sent barna sem fædd­ust á Íslandi í fyrra voru skráð í Þjóð­kirkj­una við fæð­ingu. Ef ekk­ert breyt­ist verður rúmur helm­ingur þjóð­ar­innar utan Þjóð­kirkj­unnar innan 22 ára. Ef breyt­ingar á borð við afnám sjálf­krafa skrán­ingu barna í trú­fé­lög for­eldra við fæð­ingu verða sam­þykktar, sem Siðmennt telur meðal ann­ars and­stætt hug­myndum um mann­rétt­indi barna, má gera ráð fyrir að hnign­unin verði mun hrað­ari. 

Framsóknarmenn trúaðastir

Samkvæmt nið­ur­stöðum Maskínu eru kjós­endur Fram­sókn­ar­flokks­ins lík­legri til að vera trú­aðir en kjós­endur ann­arra flokka en kjós­endur Bjartrar fram­tíðar ólík­leg­astir. Þannig sögð­ust tæp­lega 70 pró­sent kjós­enda Fram­sókn­ar­flokks­ins vera trú­aðir en ein­ungis 29,6 pró­sent kjós­enda Bjartrar fram­tíðar. Þá segj­ast 87,1 pró­sent kjós­enda Fram­sókn­ar­flokks­ins vera krist­innar trúar. Þátt­tak­endur voru meðal ann­ars spurðir hvernig þeir teldu að heim­ur­inn hafi orðið til og eru kjós­endur Fram­sókn­ar­flokks­ins lík­legri en kjós­endur ann­arra flokka til þess að telja að Guð hafi skapað heim­inn. Áberandi fáir í hópi kjós­enda Fram­sókn­ar­flokks­ins, ein­ungis 38,1 pró­sent, telja að heim­ur­inn hafi orðið til í Mikla­hvelli. 

Mynd: Steinunn Marta Önnu­dóttir

Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­sæt­is­ráð­herra og for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, er meðal þeirra sem hefur lýst yfir áhyggjum af stöðu Þjóð­kirkj­unnar. Þrátt fyrir stöðuga fækkun innan Þjóð­kirkj­unnar vill hann auka vægi hennar í sam­fé­lag­inu og hefur meðal ann­ars talað fyrir því að kristni­fræði­kennsla verði tekin upp að nýju í skólum. Í ræði á kirkju­þingi síð­asta haust sagði Sig­mundur að kristin trú hafi mótað íslenskt sam­fé­lag og lagt grunn­inn að flestum stoðum sam­fé­lags­ins. „Kirkjan á að vera óhrædd við að minna á mik­il­vægi sitt og gildi sitt. Og jafn­vel að vera stundum við­kvæm­ari fyrir árásum og gagn­rýni,“ sagði Sig­mundur Davíð og full­yrti að engin trú­ar­brögð hefðu þurfa að þola jafn­miklar árásir og kristin trú.

Fleiri vilja aðskilnað

Einungis fjórð­ungur lands­manna telur sig eiga mikla sam­leið með Þjóð­kirkj­unni, en tæp­lega 47 pró­sent telja sig eiga litla eða enga sam­leið með henni. Aftur má sjá tals­verðan mun milli kyn­slóða. Enginn, núll pró­sent, í hópi yngstu þáttak­enda könn­un­ar­innar seg­ist eiga mikla sam­leið með Þjóð­kirkj­unni, en 44,4 pró­sent í hópi 55 ára og eldri. 

Tæpur helm­ingur svar­enda er hlynntur aðskiln­aði ríkis og kirkju en naum­lega 19 pró­sent eru and­víg honum. Þegar aðeins er litið til þeirra sem taka afstöðu eru ríf­lega 72 pró­sent hlynnt aðskiln­aði ríkis og kirkju, en tæp­lega 28 pró­sent and­víg. Þegar fólk er spurt hvort ríkið eigi að styrkja trú­fé­lög þá eru 29 pró­sent sátt við núver­andi fyr­ir­komu­lag, það er að ríkið styrki Þjóð­kirkj­una hlut­falls­lega meira en önnur trú- og lífs­skoð­un­ar­fé­lög, á meðan 25 pró­sent telja að ríkið eigi að styrkja öll trúar- og lífs­skoð­un­ar­fé­lög hlut­falls­lega jafnt. Langstærsti hóp­ur­inn eða 46 pró­sent telur að ríkið eigi ekki að styrkja trú- eða lífs­skoð­un­ar­fé­lög. 

Þegar spurt var hvort þjóð­kirkju­á­kvæði ætti heima í stjórn­ar­skrá Íslands svör­uðu 61 pró­sent þeirra sem tóku afstöðu neit­andi. Þetta er tölu­verð breyt­ing frá því þegar 57 pró­sent kjós­enda í þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unni um nýja stjórn­ar­skrá 2012 sögðu að þetta ákvæði ætti að vera í stjórn­ar­skrá.