Hvað er það versta sem getur gerst?

Fjöl­miðl­arnir ættu að skamm­ast sín, vera nið­ur­lægðir, og halda kjafti og hlusta,“ sagði helsti ráð­gjafi Trumps, sem hefur verið skip­aður í þjóðar­ör­ygg­is­ráð Banda­ríkj­anna, eftir að fjöl­miðlar gagn­rýndu ósannar yfir­lýs­ingar blaða­full­trúa Trumps um að aldrei hefðu fleiri fylgst með emb­ætt­is­töku for­seta en þegar Trump tók við. 

Donald Trump virð­ist nú vera því sem næst óstöðv­andi og þar sem hann hefur þótt óstöð­ugur og ósann­sög­ull er ótt­ast um þróun heims­ins nú þegar hann hefur get­una til að beita kjarn­orku­vopnum með nokk­urra mín­útna fyr­ir­vara.

Upphafið minnir á valdarán

Magnús Sveinn Helgason, sagn­fræð­ingur og sér­fræð­ingur í banda­rískum stjórn­völdum, líkir því sem er að ger­ast í Banda­ríkj­unum núna undir stjórn Donalds Trump við valda­rán. Upp­stokkun hans í utan­rík­is­ráðu­neyt­inu og þjóðar­ör­ygg­is­ráð­inu sé bæði óskilj­an­leg og for­dæm­is­laus. „Sá hluti af emb­ætt­is­manna­kerf­inu sem myndi, undir eðli­legum kring­um­stæðum, standa í vegi fyrir, hemja eða veita Trump ein­hvers konar mót­spyrnu hefur verið fjar­lægður,“ segir hann.

Í síð­ustu viku var greint frá því að stór hluti yfir­stjórnar utan­rík­is­ráðu­neytis Banda­ríkj­anna hefði verið sagt upp. Þar að auki til­kynnti Trump um síð­ustu helgi að full­trúar banda­ríska hers­ins og banda­rísku leyni­þjón­ust­unnar ættu ekki lengur sæti í aðal­nefnd ráðs­ins. Steve Bannon, aðal­ráð­gjafi Trumps, mun þess í stað taka sæti í ráð­inu. „Maður sem hefur unnið sér það eitt til frægðar að stýra kosn­inga­bar­áttu Trumps er kom­inn inn í þjóðar­ör­ygg­is­ráð,“ segir Magnús Sveinn. „Þar áður stýrði hann öfgasinn­uðum jað­ar­frétta­miðli yst á hægri væng, frétta­miðli sem hefur verið lýst sem val­kosti fyrir þá sem finn­ast FOX frétta­stöðin vera of frjáls­lynd og vinstrisinnuð. Þetta er bak­grunnur Bannons og hann er skip­aður inn í þjóðar­ör­ygg­is­ráðið, á meðan full­trúar hers­ins og leyni­þjón­ust­unnar eru settir til hliðar.“

Þjóðar­ör­ygg­is­ráð var stofnað árið 1947, eftir seinni heims­styrj­öld í skugga ákvörð­unar Banda­ríkja­hers um að varpa kjarn­orku­sprengjum á Japan. Ráðið tekur ákvarð­anir um allt sem varðar utan­ríkis- og örygg­is­mál. Um er að ræða mik­il­vægan sam­ráðs­vett­vang fyrir for­set­ann til að fá ráð­gjöf frá æðstu yfir­mönnum örygg­is­stofn­ana og sam­ræma stefnu. Silja Bára Ómars­dóttir, aðjúnkt við stjórn­mála­fræði­deild Háskóla Íslands, segir Trump með þessum breyt­ingum og upp­sögnum vera að losa sig við gagn­rýnar raddir.

Mér sýn­ist Trump vera að raða já-mönnum í kringum sig, eitt­hvað sem eykur líkur á hóphugsun og kemur í veg fyrir gagn­rýna umræðu um mik­il­væg mál­efni.

„Mér sýn­ist Trump vera að raða já-mönnum í kringum sig, eitt­hvað sem eykur líkur á hóphugsun og kemur í veg fyrir gagn­rýna umræðu um mik­il­væg mál­efni,“ segir hún. „Það að hafa gagn­rýnar raddir í innsta kjarna for­seta er gjarnan talið vera eitt af því sem kom í veg fyrir að kjarn­orku­vopnum væri beitt í Kúbu­krís­unni undir JFK. Svona til­nefn­ingar, og kannski sér­stak­lega það að fjar­lægja hina aðil­ana úr ráð­inu, gefur ekki vís­bend­ingar um góða ákvarð­ana­töku.“ 

Trump virð­ist vera að hreinsa út víða og skipa emb­ætt­is­menn sem eru hlýðnir honum. Brott­rekst­ur­inn úr utan­rík­is­ráðu­neyt­inu er gott dæmi. Þess má geta að for­seti skipar beint í um fjögur þús­und emb­ætti, en þar af þarf öld­unga­deildin að sam­þykkja um 1100 skip­anir.