Brú milli fangelsis og frelsis

Stundin kíkti í heim­sókn á Vernd og fékk að fræð­ast um starf­sem­ina. Þráinn Farest­veit, fram­kvæmda­stjóri Verndar, tekur á móti blaða­manni ásamt ljós­mynd­ara og gengur með okkur um húsið. Klukkan er rúm­lega sex og föngum því skylt að vera í húsi. Á slag­inu sjö mega þeir fara út aftur, en verða að vera komnir inn aftur klukkan ell­efu. Þrír sitja að snæð­ingi þegar blaða­mann ber að garði, en flestir eru inni í her­bergjum sínum. Nokkrir sitja í sóf­anum og horfa á sjón­varpið. Vist­ar­ver­urnar eru ekki merki­legar og minna um margt á heima­vist. „Það fyrsta sem ég segi við menn þegar þeir koma hingað er að Vernd er ekki stofnum, ekki hluti af Fang­els­is­mála­stofnun og þetta er ekki fang­elsi. Við erum hér til þess að hjálpa mönnum. Þá breyt­ist oft fas manna því í fang­elsum eru menn mjög oft í svo miklum mót­þróa. Við höfum verið með fanga hérna sem hafa verið erf­ið­ustu fang­arnir á Litla-Hrauni; stans­laust í ein­angrun, slags­málum við fanga­verði og í gæslu. En um leið og þeir eru komnir hingað þá er eins og þeir losni við þennan múr,“ segir Þráinn.

Áfanga­heim­ilið sprungið Þráinn Farest­veit, fram­kvæmda­stjóri Verndar, segir stutt í að hann þurfi að neita fanga um vist vegna pláss­leysis.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Kona með hugsjón

For­sprakki fanga­hjálp­ar­innar Verndar var Þóra Ein­ars­dóttir. Hún hafði fengið þá hug­mynd í námi í Danmörku að stofna félaga­sam­tök hér á landi, í lík­ingu við þau sem hún komst í kynni við ytra, sem hefðu það að mark­miði að aðstoða veg­lausa; úti­gangs­fólk og fanga. Íslensk fanga­hjálp, að danskri fyrir­mynd, var síðan stofnuð árið 1959 og tók form­lega til starfa ári síðar. „Hér áður fyrr, áður en Vernd tók til starfa, fóru menn með rútu frá Litla-Hrauni niður í bæ og beint á bar­inn. Nú er í boði þetta þrep þar sem mönnum er fylgt eftir. Nú eiga þeir miklu meiri séns,“ segir Þráinn. Vernd virkar þannig eins og brú út í sam­fé­lagið á ný, brú milli fang­elsis og frelsis.
Áfanga­heim­ili Verndar hefur alls verið rekið á sex stöðum frá upp­hafi. Fyrst að Stýri­manna­stíg 9, síðan í Grjóta­götu 14a og b, þá Rán­ar­götu 10, Skóla­vörðu­stíg 13a, Skip­holti 37 og árið 1985 eign­uð­ust sam­tökin húsið að Lauga­teigi 19.

Húsnæði Verndar sprungið

Upp­haf­lega var gert ráð fyrir að það væru aðeins 17 til 18 fangar vistaðir í hús­inu en á síð­ustu árum hafa þeir verið tölu­vert fleiri. Á Vernd eru 18 her­bergi, þar af sex sem aðeins er hægt að vista einn fanga í, þannig að í tólf her­bergjum er hægt að vista tvo í einu. Á síð­asta ári voru að með­al­tali 24,9 fangar vistaðir á áfanga­heim­il­inu á degi hverjum og hafa þeir aldrei verið fleiri. Hingað til hefur föngum aldrei verið neitað um vist á Vernd vegna pláss­leysis en að sögn Þráins stytt­ist í að þess þurfi. „Þetta er löngu sprungið,“ við­ur­kennir hann.

„Hér áður fyrr, áður en Vernd tók til starfa, fóru menn með rútu frá Litla-Hrauni niður í bæ og beint á bar­inn.“

Fyrr­ver­andi fangi sem Stundin ræðir við segir það hafa verið mikil við­brigði að þurfa allt í einu að deila her­bergi með öðrum, eftir að hafa verið árum saman einn í klefa. Honum þykir einnig óeðli­legt að þeir sem deili her­bergi greiði jafn háa leigu og þeir sem fái að vera einir, eða 60 þús­und krónur á