Aðeins tvær kvart­anir vegna kyn­ferð­is­legrar áreitni bár­ust Vinnu­eft­ir­lit­inu á rúm­lega tveggja ára tíma­bili frá því að sér­stök reglu­gerð var sett til að berj­ast gegn áreitni af því tagi. Þetta kemur fram í svari Ásmundar Einars Daða­sonar, félags- og jafn­rétt­is­mála­ráð­herra, við fyr­ir­spurn Rósu Bjarkar Brynj­ólfs­dóttur, þing­konu Vinstri grænna.

„Það er greini­legt að þetta er í engu sam­ræmi við þann fjölda af sögum sem við höfum verið að heyra í #metoo,” segir Rósa Björk. „Það þarf vissu­lega að upp­fræða um rétt fólks á vinnu­mark­aði, að það geti notað sér þessa leið ef það verður fyrir áreitni. En það þarf að gera meira, sýna fólki að ef það notar þessa leið þá hafi hún alvöru áhrif. Vinnu­eft­ir­litið hefur hvorki mann­afl né fjár­hags­lega burði til að fylgja þessu eftir eða beita ein­hverjum alvöru aðgerðum. Því þarf að breyta og það fljótt.“

Reglu­gerðin tók gildi í nóv­em­ber 2015, en mark­mið hennar er að koma í veg fyrir ein­elti, kyn­ferð­is­lega áreitni, kyn­bundna áreitni og ofbeldi á vinnu­stöðum og bregð­ast við komi fram kvart­anir um slíka hegðun. Samkvæmt reglu­gerð­inni er atvinnu­rek­endum skylt að gera áætlun þar sem komi fram hvernig starfs­menn geti til­kynnt um áreitni og hvernig koma megi í veg fyrir að slík hegðun end­ur­taki sig. Berist Vinnu­eft­ir­lit­inu ábend­ing um að brotið hafi verið á starfs­manni fer stofn­unin í eft­ir­lits­heim­sókn á vinnu­stað­inn. Í slíkum heim­sóknum er starfs­mönnum Vinnu­eft­ir­lits­ins óheim­ilt að segja atvinnu­rek­anda frá því að heim­sóknin sé vegna umkvört­unar.

Kröfðu atvinnurekendur 91 sinni um úrbætur

Í svari ráð­herra kemur fram að 38 kvart­anir vegna ein­eltis á vinnu­stað hafi borist Vinnu­eft­ir­lit­inu á sama tíma­bili og þrjú mál þar sem um meint ofbeldi var að ræða. Engin kvörtun barst um kyn­bundna áreitni á sama tíma­bili, en slíkt er skil­greint sem „hegðun sem teng­ist kyni þess sem fyrir henni verður, er í óþökk við­kom­andi og hefur þann til­gang eða þau áhrif að mis­bjóða virð­ingu við­kom­andi og skapa aðstæður sem eru ógn­andi, fjand­sam­legar, nið­ur­lægj­andi, auð­mýkj­andi eða móðg­andi.“

Vinnu­eft­ir­litið hefur í 91 til­viki beint fyr­ir­mælum til atvinnu­rek­enda um að gera úrbætur í þeim mála­flokkum sem reglu­gerðin nær til. Því er ljóst að meiri­hluti slíkra fyr­ir­mæla er ekki til­kom­inn vegna sér­stakra ábend­inga frá starfs­mönnum. Í aðeins eitt skipti hefur ákvörðun Vinnu­eft­ir­lits­ins í slíku máli verið kærð til vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins.

Í svar­inu kemur einnig fram að ráð­herra muni bregð­ast við #metoo umræð­unni með því að skipa nefnd til að meta umfang kyn­ferð­is­legrar áreitni, kyn­bund­innar áreitni og ofbeldis, auk ein­eltis á íslenskum vinnu­mark­aði. Nefndin muni rann­saka reynslu þolenda, vitna og ger­enda og skoða til hvaða aðgerða sé gripið á vinnu­stöðum í slíkum málum. Samhliða þeirri vinnu muni starfa aðgerða­hópur sem byggi á nið­ur­stöðum nefnd­ar­innar og útfæri ein­staka verk­efni nánar.