Margt bendir til þess að bensínverð geti farið að hækka skarpt

Við­mið­un­ar­verð á bens­ín­lítra til neyt­enda lækk­aði lít­il­lega á milli mán­aða, alls um 2,3 krónur, og var 321,6 krónur á lítra um miðjan apr­íl­mánuð. Sú lækkun fylgi í kjöl­far þess að lítr­inn hækk­aði skarpt mán­uð­inn á undan, eða um 10,8 krónur. 

Í krónum talið er verðið í dag 66 pró­sent hærra en það var fyrir tæpum fjórum árum, í maí 2020. Að teknu til­liti til verð­lags­hækk­ana hefur hver seldur bens­ín­lítri hækkað að raun­virði um 28 pró­sent á þeim tíma. 

Þetta má lesa út úr nýrri bens­ín­vakt Heim­ild­ar­innar. 

Ýmislegt í henni bendir þó til þess að frek­ari hækkun sé í kort­unum. Þannig hækk­aði lík­legt inn­kaupa­verð elds­neyt­is­sala umtals­vert milli mán­aða, eða um 18 pró­sent. Þeir kaupa allir olí­una sem þeir selja af sama aðilum, Equinor í Noregi. Samhliða gaf gengi íslensku krón­unnar eftir gagn­vart Banda­ríkja­dal, en öll inn­kaup á elds­neyti fylgja gengi hans. 

Álagning olíu­fé­laga á Íslandi nú rúm­lega 18 pró­sent af hverjum seldum lítra. Til sam­an­burðar var álagn­ing um 20 pró­sent fyrir tæpu ári síðan og hefur almennt verið hlut­falls­lega meiri síð­ustu mán­uði. Sögulega þá halda íslensku elds­neyt­is­sal­arnir í sér að velta hækk­unum vegna breyt­inga á heims­mark­aðs­verði eða gengis í sér í nokkra mán­uði, meðal ann­ars vegna þess að gengið er á birgðir sem keyptar hafa verið á öðru verði, en á end­anum skila þær sér ætið út í verð­lag. 

Kílómetragjald frá og með næstu áramótum

Hlutur rík­­­­­­­is­ins í hverjum seldum bens­ín­lítra sam­anstendur af virð­is­auka­skatti, almennu og sér­­­­­­­­­­­­­stöku bens­ín­gjaldi og kolefn­is­gjaldi. Alls er virð­is­auka­hlut­fallið sem leggst á bens­ín­lítr­ann 19,35 pró­sent, almenna bens­ín­gjaldið hækk­aði úr 32,5 krónum í 33,7 krónur um síð­ustu ára­mót og sér­staka bens­ín­gjaldið fór úr 52,45 krónum í 54,3 krónur. Þá hækk­aði kolefn­is­gjaldið úr 11,3 krónum í 11,7 krónur. 

Alls tekur íslenska ríkið nú um 161,95 krónur af hverjum seldum lítra af bens­íni, eða um 50,3 pró­sent. 

Umfangs­mesta breyt­ingin á sviði skatta sem leggj­ast á bif­reiðar er upp­taka svo­kall­aðs kíló­metra­gjalds, en inn­heimta þeirra á hrein­orku­bíla hófst í upp­hafi árs. Nú greiða raf­bílar mán­að­ar­lega til rík­is­ins sex krónur fyrir hvern ekinn kíló­metra, svo dæmi sé tekið um virkni fyr­ir­komu­lags­ins. 

Um næstu ára­mót á svo að leggja kíló­metra­gjald á bíla sem ganga fyrir bens­íni og dísil. Ekki liggur fyrir hversu hátt það verður. Í stað­inn munu ein­hverjir skattar sem inn­heimtir hafa verið á hvern seldan lítra af jarð­efna­elds­neyti verða afnumdir, en þessir fjár­munir eru hugs­aðir til þess að greiða fyrir sam­göngu­kerfið. Kolefn­is­gjald verður þó áfram inn­heimt af þeim bílum sem nota jarð­efna­elds­neyti.

Gögn og aðferðafræði

Hér að ofan er birt nið­ur­staða útreikn­inga og áætl­unar á því hvernig verð á lítra af bens­íni skipt­ist milli aðila.

• Við­mið­un­ar­verð er fengið frá hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæk­inu Seið ehf. sem meðal ann­ars heldur úti síð­unni Bens­ín­verð.is og fylgst hefur með bens­ín­verði á flestum bens­ín­stöðum lands­ins dag­lega síðan 2007. Miðað er við næst­lægstu verð­tölu í yfir­lit­inu til að forð­ast að ein­hverju leyti áhrif tíma­bund­innar verð­sam­keppni á allra lægsta verð. Við­mið­un­ar­verðið er þó með lægstu verðum og sýnir þar með lægri hlut olíu­fé­lags­ins en reikna má með að raunin sé með­al­talið af öllu seldu bens­íni á land­inu.

• Hlutur rík­is­ins liggur ljós fyrir út frá sköttum sem eru ýmist fastir og hlut­falls­legir. Upp­lýs­ingar um breyt­ingar á skatta­lögum eru fengnar frá Við­skipta­ráði sem fylgst hefur með slíkum breyt­ingum um ára­bil.

• Líklegt inn­kaupa­verð er reiknað útfrá verði á bens­íni til afhend­ingar í New York-höfn í upp­hafi mán­aðar frá banda­rísku orku­stofn­un­inni EIA og mið­gengi doll­ars gagn­vart íslenskri krónu í yfir­stand­andi mán­uði frá Seðla­banka Íslands. Í þessum útreikn­ingum kann að skeika nokkru á hverjum tíma­punkti vegna lag­er­stöðu, skamm­tíma­sveiflna á mark­aði o.s.frv. Nákvæmara væri að miða við verð á bens­íni til afhend­ingar í Rott­er­dam, en verð­upp­lýs­ingar þaðan liggja ekki fyrir á opnum gagna­veitum. Mismunur á verði í New York og Rott­er­dam er þó yfir­leitt mjög lít­ill.

• Hlutur olíu­fé­lags er loks reikn­aður sem afgangs­stærð enda hald­góðar upp­lýs­ingar um ein­staka kostn­að­ar­liði olíu­fé­lag­anna ekki opin­berar. Hafa ber í huga að þar sem við­mið­un­ar­verð er með lægstu verðum á hverjum tíma er þessi liður ef til vill ein­hverju hærri sé litið til heild­ar­við­skipta með bensín á Íslandi.

Verð­upp­lýs­ingar mið­ast við verð­lag hvers tíma. Gögnin eru upp­færð mán­að­ar­lega í kringum 15. hvers mán­aðar. Fyr­ir­vari er gerður um skekkju­mörk sem þó ættu í mesta lagi að nema fáeinum krónum á útreikn­aða liði.