Gagnrýnir eiganda ríkisstyrktrar kvikmyndahátíðar í bréfi til Reykjavíkurborgar

Fyrr­ver­andi starfs­maður kvik­mynda­há­tíð­ar­innar Reykja­vík International Film Festival (RIFF) hefur sent bréf til Kvik­mynda­mið­stöðvar Íslands og Menn­ing­ar­sviðs Reykja­vík­ur­borgar þar sem kvartað er yfir eig­anda og fram­kvæmda­stjóra hátíð­ar­innar, Hrönn Mar­in­ós­dóttur. Hátíðin er haldin í Reykja­vík á hverju ári. Kvart­an­irnar snú­ast meðal ann­ars um „mis­notkun á starfs­fólki“, „óheið­ar­leika“ og „léleg gæði hátíð­ar­innar“. Með bréf­inu fylgja vitn­is­burðir frá öðrum starfs­mönnum þar sem eig­andi hátíð­ar­innar er gagn­rýndur. 

RIFF er rekin í gegnum eign­ar­halds­fé­lagið Alþjóð­lega kvik­mynda­há­tíð RVK ehf. og er alfarið í eigu Hrannar Mar­in­ós­dóttur, sem jafn­framt er stjórn­ar­maður og fram­kvæmda­stjóri hátíð­ar­innar. Hún hefur átt og haldið utan um hátíð­ina í 20 ár. 

Hrönn Mar­in­ós­dóttir, eig­andi og fram­kvæmda­stjóri RIFF, segir í svari við fyr­ir­spurn Heim­ild­ar­innar um gagn­rýn­ina að starfs­fólk sé ekki hlunn­farið með því að greiða laun undir lág­mark­s­töxtum. „Við reynum eftir fremsta megni að tryggja vellíðan starfs­fólks og ánægju í krefj­andi starfs­um­hverfi [...] Ekki hafa borist athuga­semdir til mín frá starfs­fólki um að það telji sig hafa verið hlunn­farið. Ekki er rétt að laun hafi verið undir lág­marks­taxta.“ Svar Hrannar er birt í heild sinni neðar í frétt­inni.

Segist verða að stíga fram og láta vita

Hátíðin er alfarið fjár­mögnuð af Reykja­vík­ur­borg, Kvik­mynda­mið­stöð Íslands, íslenska rík­inu og öðrum styrkt­ar­að­ilum. Rekstr­ar­tekjur hennar í fyrra voru rúm­lega 82 millj­ónir króna sam­kvæmt árs­reikn­ingi félags­ins 2022. Hátíðin fær meðal ann­ars 20 millj­ónir króna frá íslenska rík­inu, 7,5 millj­ónir á árinu 2023 og 2024 og 15 frá Kvik­mynda­mið­stöð Íslands árið 2022. Afar litlar upp­lýs­ingar eru í árs­reikn­ingum um eðli rekstr­ar­ins, meðal ann­ars starfs­manna­kostnað, og er ein­ungis rætt um heild­ar­rekstr­ar­tekjur og svo rekstr­ar­gjöld án nokk­urrar sund­ur­grein­ingar. 

Starfs­mað­ur­inn, sem vill ekki koma fram undir nafni af ótta við Hrönn, segir að hann hafi aldrei upp­lifað annað eins á sinni ævi og talar um að hann hafi lent í „and­legu ofbeldi“. Hann seg­ist verða að stíga fram, meðal ann­ars vegna þess að hátíðin sé fjár­mögnuð með opin­beru fé: „Ég bara get ekki þagað yfir þessu og verð að stíga fram,“ segir hann við Heim­ild­ina. 

Hann seg­ist ein­ungis hafa unnið eitt ár fyrir RIFF og að því miður stað­festi upp­lifun hans þær sögur af stjórnun hátíð­ar­innar sem hann hafði heyrt áður en hann vann við hana.

Fólk sagt fá greitt undir lágmarkslaunum

Í bréfi starfs­manns­ins segir meðal ann­ars að starfs­menn fái laun sem eru undir lág­marks­launum og sumir séu á verk­taka­samn­ingum þar sem launin séu mjög lág: „Launin eru skammar­leg og langt undir lág­marks­launum. Þeir sem fá verk­taka­laun, eru að fá 260.000 kr. í vas­ann á mán­uði eftir skatta og gjöld fyrir nán­ast ótak­mark­aða vinnu, þeir sem eru laun­þegar eru á 520.000 kr. lág­marks­launum sem eru nið­ur­greidd að lang­mestu leyti af Vinnu­mála­stofnun. Stjórn­andi borgar laun­þegum engin launa­tengd gjöld eins og orlof, orlofs­upp­bót og des­em­ber­upp­bót og hefur aldrei gert. Yfir þessu var kvartað 2013 til BHM og eig­and­inn áminntur, en ekk­ert hefur breyst og eig­and­inn lík­lega sparað sér margar millj­ónir með því að borga ekki gjöld sem starfs­fólk hennar á rétt á.“

Þá vænir starfs­mað­ur­inn eig­anda hátíð­ar­innar um „óheið­ar­leika“ gagn­vart styrkt­ar­að­ilum hátíð­ar­innar þar sem reynt sé að láta líta út fyrir að minna fjár­magn sé til staðar til að reka hátíð­ina en raun ber vitni. „Stjórn­andi hátíð­ar­innar lætur eins og það sé ekk­ert fjár­magn í verk­efn­inu og hlut­verk starfs­manna er að reyna að fá allt frítt með öllum leiðum. Oft snýst það um að vera óheið­ar­leg gagn­vart styrkt­ar­að­ilum hátíð­ar­innar og hún lætur fólk skrifa undir samn­inga sem gerðir eru eftir á, til að sýna fram á að ein­hver hafi starfað að ein­hverju sem við­kom­andi gerði ekki. Reikning um er breytt og starfs­fólk fær það reglu­lega á til­finn­ing­una að það sé að svindla á styrkt­ar­að­ilum hátíð­ar­innar“, stendur í bréf­inu.

Sams konar kvartanir og fyrir áratug

Kvart­an­irnar gegn RIFF og Hrönn eru sams konar eðlis og fyrir rúmum ára­tug síðan þegar eft­ir­lits­nefnd gerði „svarta skýrslu“ um starf­semi hátíð­ar­innar sem leiddi til þess að Reykja­vík­ur­borg vildi ekki styrkja hátíð­ina um hríð, líkt og fjallað var um í fjöl­miðlum á þeim tíma. Þessi skýrsla var aldrei gerð opin­ber á sínum tíma vegna þess að upp­lýs­ing­arnar í henni voru „erf­iðar, óvægnar og við­kvæmar“, eins og einn aðili innan úr stjórn­kerf­inu sagði í fjöl­miðlum, en þær byggðu meðal ann­ars á við­tölum við starfs­fólk RIFF. Hrönn Mar­in­ós­dóttir svar­aði gagn­rýn­inni ekki opin­ber­lega.

Eva Bald­urs­dóttir, lög­fræð­ingur og með­limur eft­ir­lits­nefnd­ar­innar, sagði um skýrsl­una á sínum tíma að menn­ingar- og ferða­mála­ráð Reykja­vík­ur­borgar hefði ákveðið að hún ætti að að vera trún­að­ar­mál vegna þess að upp­lýs­ing­arnar í henni væru „við­kvæmar“. Í umfjöllun fjöl­miðla var meðal ann­ars talað um „sam­starfs­erf­ið­leika“ milli Hrannar og starfs­manna RIFF.

Reykja­vík­ur­borg byrj­aði svo að styrkja hátíð­ina aftur eftir að þessi umræða hafði farið fram. Umræðan um RIFF fyrir rúmum ára­tug og skýrsla eft­ir­lits­nefnd­ar­innar hafði því engin eft­ir­mál. 

Furðar sig á styrktaraðilum RIFF

Starfs­mað­ur­inn furðar sig á því í bréf­inu að styrkt­ar­að­ilar RIFF haldi áfram að veita pen­ingum í hátíð­ina og krefj­ist ekki úrbóta þrátt fyrir þá umræðu sem verið hefur um RIFF og hátt­erni eig­and­ans opin­ber­lega áður. „Það sem kemur mér mest á óvart er hvernig styrkt­ar­að­ilar hafa leyft RIFF hátíð­inni að valsa um með pen­ing­ana sína í ljósi þess orð­spors sem fer af henni. Ég trúði ekki öllum þessum sögu­sögnum af hátíð­inni fyrr en ég fór að vinna fyrir hana sjálf og sjá þetta með mínum eigin augum. Það eru svo margir með hræði­legar sögur af hátíð­inni, fyr­ir­tæki, kvik­mynda­gerð­ar­fólk, sjálf­boða­liðar, lista­menn, starfs­fólk og fl. Það að eng­inn þori svo að segja neitt opin­ber­lega um hátíð­ina segir mjög sterka og ákveðna sögu“, segir í bréf­inu.

Vitnisburðir frá öðrum starfsmönnum

Starfs­mað­ur­inn sendi Reykja­vík­ur­borg einnig vitn­is­burði frá þremur öðrum starfs­mönnum hátíð­ar­innar þar sem sams konar ásak­anir og hann setur fram eru til­greindar. 

Í einum þeirra segir meðal ann­ars: „Mig hafði langað lengi til að vinna fyrir RIFF og hafði sótt um þónokkrum sinnum í gegnum tíð­ina sem sjálf­boða­liði. Loksins fékk ég tæki­færi til þess og ég hafði líka átt í sam­skiptum við hátíð­ar­stjóra áður og kunni vel við hana. Ég hafði samt heyrt sögur í kringum mig í langan tíma um að það væri ekki frá­bært að vinna á hátíð­inni. Ég trúði ekki að þetta gæti verið satt.“

Þessi starfs­maður segir að hann hafi á end­anum fengið að reyna það á eigin skinni að sög­urnar um hátíð­ina væru sannar og nefnir meðal ann­ars að launin hafi verið 520 þús­und króna verk­taka­greiðsla. „Það sem virt­ist skipta aðal­máli í öllu sem við gerðum var að eyða engum pen­ingum í neitt, fá allt frítt. [...] Það eru gríð­ar­legir pen­ingar sem koma inn í þessa hátíð á ári hverju, frá ríki og borg og erlendis frá. Hvert fara þessir pen­ingar? Allavega ekki í hátíð­ina og starfs­fólkið. Ég hef upp­lifað ýmis­legt og mikið gengið á en aldrei hef ég upp­lifað annan eins skrípa­leik sem þessi RIFF hátíð er í raun og veru. Almenn­ingur þarf og verður að vita hvað er í gangi, það er ekki hægt að láta svona við­gang­ast og af öllu þá vil ég ekki að neinn þurfi að ganga í gegnum fram­kom­una sem hún sýndi teym­inu sínu á þess­ari RIFF hátíð 2023,“ segir hann um Hrönn. 

Í vitn­is­burði ann­ars starfs­manns segir að hann voni að hátíðin geti starfað áfram en að opin­berir aðilar þurfi að kanna bók­hald RIFF vel og rýna í það hvert pen­ing­arnir fara: „Ég vona að hátíðin geti haldið áfram en ég tel að nauð­syn­legt sé að skoða ítar­lega hvernig hún er rekin og að styrkt­ar­að­ilar ættu að gera mun rík­ari kröfur til hátíð­ar­innar. Að það fé sem henni er veitt sé raun­veru­lega rétt með farið og fari í þá hluti sem þeir eru eyrna­merktir fyrir“, segir í vitn­is­burð­inum.

Í þriðja vitn­is­burð­inum segir svo: „Þessir 6 mán­uðir hjá RIFF og fram­koma yfir­manns gefa mér mjög nei­kvæða sýn á kvik­mynda­há­tíð­ina. Þegar ég er ráð­inn inn er ég mjög spenntur fyrir því að fara að vinna hjá kvik­mynda­há­tíð. Hafði ég heyrt að þetta gæti verið eitt mest spenn­andi og skemmti­leg­asta verk­efni sem verk­efna­stjórar kom­ast í. Þegar upp er staðið var upp­lifun mín af hátíð­inni mjög nei­kvæð og lang­aði mig að hætta oftar en einu sinni, þá aðal­lega vegna fram­komu yfir­manns við mig og sam­starfs­fólkið.“

Starfs­mað­ur­inn fyrr­ver­andi segir að hann hafi sent bréfið til Reykja­vík­ur­borgar í vik­unni og bíði nú svara frá borg­inni.