Þessi grein birtist fyrir meira en mánuði.

Í lausu lofti

Leik­hús­gagn­rýn­and­inn Sig­ríð­ur Jóns­dótt­ir brá sér á leik­verk­ið X í Borg­ar­leik­hús­inu.

Í lausu lofti
Sólveig Arnarsdóttir fangar vaxandi örvæntingu. Mynd: b'Hordur Sveinsson'
Leikhús

Í lausu lofti

Niðurstaða:

X

eftir Alistair McDowall

Borgaleikhúsið

Leikstjóri: Una Þorleifsdóttir

Leikarar: Bergur Þór Ingólfsson, Björn Stefánsson, Sólveig Arnarsdóttir, Sveinn Ólafur Gunnarsson, Þórunn Arna Kristjánsdóttir og Kría Valgerður Vignisdóttir

Leikmynd og búningar: Sigríður Sunna Reynisdóttir

Lýsing: Fjölnir Gíslason

Tónlist og hljóðmynd: Þorbjörn Steingrímsson

Leikgervi: Guðbjörg Ívarsdóttir

Þýðing: Jón Atli Jónasson

Gefðu umsögn

Nú fer að líða undir lok leikársins og frumsýndi Borgarleikhúsið síðasta leikritið á þessu misseri, fyrir utan komandi gestasýningu frá Akureyri. Leiksýningar síðastliðna mánuði hafa komið víða við, boðið áhorfendum inn á íslenskt vísitöluheimili, inn í Iðnó, í ferðalag út í heim og nú er það himingeimurinn sem bíður.

Áhöfn á geimstöð við Plútó hefur tapað sambandi við jörðina og geimskipið sem átti að ná í hópinn hefur ekki skilað sér. Þau eru strand í geimnum, algjörlega hjálparlaus. Eitthvað skelfilegt virðist hafa átt sér stað á jörðinni. Áratugir eru síðan síðasta tréð féll, allt dýralíf er horfið og mannkynið á flótta undan náttúruöflunum. En flóttinn leysir þau ekki undan hryllingnum því eitthvað skelfilegt er í þann mund að eiga sér stað á geimstöðinni.

Þýðing Jóns Atla einstaklega fín

Alistair McDowall er hluti kynslóðar ungra breskra karlmanna, Jack Thorne og Duncan Macmillan þar á meðal, sem skrifa ágætis texta og margir þeirra ratað á íslenskt leiksvið á nýliðnum leikárum. Gallinn er sá að oftar en ekki virðast höfundarverk þeirra eiga betur heima á skjá eða hvíta tjaldinu fremur en leiksviði. Handverkið er ágætt, samtölin stundum smellin og síðasta senan lögð upp til að setja framvinduna í nýtt samhengi en þessi verk skortir slagkraft leikhússins, nándina og ögrunina. Þýðing Jóns Atla Jónassonar er einstaklega fín, skörp og situr vel í munni leikaranna. Nýtt leikrit úr hans ranni má endilega rata á leiksvið fljótlega.  

Hugarfóstur eða er eitthvað þarna úti?

McDowall er yngstur af þessum hóp en X vekur minningar af eldri og betri verkum sem fjalla um hættur tækninnar, eyðileggingu náttúrunnar, tímaleysi og óttann við okkur sjálf, frekar en að slá nýjan tón. Þar má helst nefna kvikmyndina Event Horizon frá 1997 en líka leikrit Caryl Churchill. Einnig má finna stef úr Solaris, Sunshine og Alien svo nokkur dæmi séu nefnd. Eftir að hafa eytt dágóðum tíma í að kynna áhöfnina til sögunnar, áhyggjuefni þeirra og fortíð, umbreytist andrúmsloftið þegar kemur í ljós að skipsklukkan sýnir ekki réttan tíma. Tíminn verður afstæður, einangrun áhafnarinnar áþreifanlegri, raunveruleikinn byrjar að molna undan þeim og hryllingurinn tekur við. En er ógnin hugarfóstur áhafnarinnar eða er eitthvað þarna úti? Óræðni litar X en í stað þess að vekja áleitnar spurningar er verkið þokukennt og óljóst.  

„Óræðni litar X en í stað þess að vekja áleitnar spurningar er verkið þokukennt og óljóst“

Vaxandi örvænting og sprengikraftur

Leikhópurinn leysir verkefnið ágætlega undir leikstjórn Unu Þorleifsdóttur. Mest mæðir á Sólveigu Arnarsdóttur í hlutverki Gildu sem virðist hafa harm að geyma. Sólveig fangar laglega vaxandi örvæntingu Gildu en líka hverdagslegu hliðarnar, tilfinningalegum hápunkti nær hún þegar mannleg tengsl raungerast undir lok verksins. Björn Stefánsson kemur með bráðnauðsynlegan sprengikraft og orku inn í X í hlutverki ólíkindatólsins Clark. Hann kjamsar á hlutverkinu en gætir þess að detta ekki í klisjur. Andstæða Clarks er kafteinninn Ray, leikinn af Bergi Þór Ingólfssyni, sem hverfur æ meira inn í sjálfan sig eftir því sem dvölin lengist. Hlutverkinu skilar Bergur Þór af næmni en við kynnumst Ray lítið. Sveinn Ólafur Gunnarsson hefur enn þá minna að gera sem Cole, karakter sem höfundur virðist hafa potað inn eftir bakþanka. Svo er það óskrifaða blað áhafnarinnar, Mattie, leikin af Þórunni Örnu Kristjánsdóttur með kímni og hið ósagða að leiðarljósi. Einhver hætta fylgir henni sem Þórunn Arna kemur vel til skila en í heildina er Mattie óskilmerkur karakter. Kría Valgerður Vignisdóttir stígur sín fyrstu skref á leiksviði í dulmögnuðu og eftirminnilegu hlutverki sem betra er að tala sem minnst um til að spilla ekki fyrir.

Þarf að eiga við leikrit sem er ekki upp á marga fiska

Listræn nálgun er fremur köflótt. Eins og áður kom fram stýrir Una leikhópnum af festu en þarf að eiga við leikrit sem er ekki upp á marga fiska. Heildarmynd sýningarinnar takmarkast af þeirri ákvörðun að negla framvinduna niður á einn stað, nánast eins og geimsápuóperu. Sigríður Sunna Reynisdóttir er hæfileikaríkur hönnuður en nær takmörkuðu flugi hér. Fyrir utan gluggann inn í svartnættið, sem er eintaklega sterk táknmynd, þá svipar leikmyndinni og búningunum til eldri Star Trek-sjónvarpsþátta, ekki á góðan hátt. Lýsing Fjölnis Gíslasonar er aftur á móti með afbrigðum góð, lifandi og litrík en með drungalegu yfirbragði á vel völdum stöðum. Þorbjörn Steingrímsson semur tónlistina og hljóðmyndina af kostgæfni, þá eru það helst gruggugu umhverfishljóðin sem láta kalt vatn renna milli skinns og hörunds frekar en þegar öllu er skellt í botn. Ónotin eru áhrifamest þegar eitthvað er gefið í skyn, ekki þegar þau eru kreist fram með látum.

Þegar öllu er á botninn hvolft er X um allt og ekki neitt. McDowall reiðir sig á höfundarbrögð sem eima stundum af brellum frekar en raunverulegri persónusköpun. Hugmyndavinnan er áhugaverð á köflum en hvorki höfundur né listræna teymið kemur með eitthvað nýtt að borðinu.

Kjósa
1
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Ráðherrum ítrekað bent á að gjöf Haraldar stæðist ekki skoðun
1
AfhjúpunDýr skyldi Haraldur allur

Ráð­herr­um ít­rek­að bent á að gjöf Har­ald­ar stæð­ist ekki skoð­un

Upp­lýs­ing­ar úr fjár­mála­ráðu­neyt­inu styðja ekki þá full­yrð­ingu Bjarna Bene­dikts­son­ar að ráðu­neyt­ið teldi rík­is­lög­reglu­stjóra hafa haft heim­ild til „út­færslu samn­inga“ sem sagð­ir eru gjafa­gjörn­ing­ar. Í ráðu­neyt­inu voru þvert á móti veru­leg­ar efa­semd­ir um að sam­komu­lag­ið stæð­ist. Ráðu­neyt­is­stjóri í dóms­mála­ráðu­neyt­inu og lög­reglu­stjór­ar töldu rétt að skoða hvort Har­ald­ur hefði brot­ið lög.
„Þetta snýst um að gera vel við börn“
3
Fréttir

„Þetta snýst um að gera vel við börn“

Alma Möller, land­lækn­ir seg­ir að fá­tækt erf­ist eins og áföll. Stjórn­völd og sam­fé­lag­ið allt þurfi að hjálp­ast að við að bæta að­stæð­ur þeirra sem minnst beri úr být­um. Sá hóp­ur glími frek­ar við lang­vinna sjúk­dóma sem geti dreg­ið veru­lega úr lífs­gæð­um og stytt líf þeirra. „Við þurf­um að horf­ast í augu við þetta og byrja á að huga að börn­un­um.“
Hvað finnst forsetaframbjóðendunum um stríðið á Gaza?
6
FréttirForsetakosningar 2024

Hvað finnst for­setafram­bjóð­end­un­um um stríð­ið á Gaza?

Fé­lag­ið Ís­land-Palestína sendi for­setafram­bjóð­end­un­um bréf þar sem þeir voru spurð­ir út í af­stöðu þeirra til fram­göngu Ísra­els­hers á Gaza-svæð­inu. Þá voru fram­bjóð­end­urn­ir einnig beðn­ir um að svara því hvernig þeir sæju fyr­ir sér frjálsa Palestínu og hvort þeir muni beita sér fyr­ir frjálsri Palestínu nái þau kjöri.
Íslenska útrásin í bresku elliheimilin
7
Úttekt

Ís­lenska út­rás­in í bresku elli­heim­il­in

Fjár­festa­hóp­ur sem Kvika setti sam­an hef­ur á síð­ustu ár­um ver­ið eig­andi breskra elli­heim­ila. For­svars­menn elli­heim­il­is­ins hafa kom­ið hing­að til lands til að mæla fyr­ir auk­inni einka­væð­ingu í vel­ferð­ar­þjón­ustu á Ís­landi. Kvika sjálf, og þar með ís­lensk­ir líf­eyr­is­sjóð­ir, er hlut­hafi í elli­heim­il­un­um sem skil­uðu arð­semi um­fram vænt­ing­ar á síð­asta ári.
Lára Guðrún Jóhönnudóttir
10
Pistill

Lára Guðrún Jóhönnudóttir

Þrílita Bom­b­an sem ann­ast sinn græna reit

Hún lif­ir líf­inu á eig­in for­send­um. Rútína er henn­ar ástartungu­mál og hún geng­ur um ver­öld­ina með sitt með­fædda sjálfs­traust. Eng­inn veit hvað hún er göm­ul í raun og veru þó ýms­ar kenn­ing­ar séu á kreiki. Hún þarf ekki vega­bréf og hef­ur eng­an kosn­inga­rétt. Hún býr við tals­vert áreiti vegna ein­stakr­ar feg­urð­ar og henn­ar lipru hreyf­ing­ar, sem eru ávallt með til­þrif­um,...

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Öryggisverðir gæta Bjarna – „Nokkuð góðir í að vera ósýnilegir“
4
Fréttir

Ör­ygg­is­verð­ir gæta Bjarna – „Nokk­uð góð­ir í að vera ósýni­leg­ir“

Bjarni Bene­dikts­son for­sæt­is­ráð­herra vill ekki kalla þá líf­verði, ör­ygg­is­verð­ina sem fylgja hon­um hvert fót­mál. „Þeir eru nokk­uð góð­ir í að vera ósýni­leg­ir þannig að ég geti sinnt mín­um störf­um,“ seg­ir hann. Áhættumat vegna ör­ygg­is ráð­herra rík­is­stjórn­ar Ís­lands er í sí­felldri end­ur­skoð­un, sam­kvæmt embætti rík­is­lög­reglu­stjóra.
Missti göngugetuna níu ára og missir „himnaríki“ ellefu ára
6
FréttirFlóttamenn

Missti göngu­get­una níu ára og miss­ir „himna­ríki“ ell­efu ára

Þó að lækn­ar telji mik­il­vægt að hinn ell­efu ára gamli Yaz­an, sem er með ágeng­an vöðvarýrn­un­ar­sjúk­dóm, haldi áfram í lækn­is­með­ferð tel­ur Kær­u­nefnd út­lend­inga­mála ekk­ert því til fyr­ir­stöðu að vísa hon­um til lands sem hann hef­ur sem stend­ur eng­in rétt­indi í. „Ég hef unn­ið við þetta í næst­um 8 ár og aldrei séð svona af­ger­andi lækn­is­vott­orð,“ seg­ir tals­mað­ur fjöl­skyld­unn­ar. Sex sam­tök og fjöl­marg­ir Ís­lend­ing­ar hafa mót­mælt fyr­ir­hug­aðri brott­vís­un.
Þórður Snær Júlíusson
7
Leiðari

Þórður Snær Júlíusson

Er það að gefa að minnsta kosti hálf­an millj­arð góð með­ferð op­in­bers fjár?

Fyrr­ver­andi rík­is­lög­reglu­stjóri með sterk flokk­spóli­tísk tengsl tók ákvörð­un um að gera vel við nána sam­starfs­menn sína rétt áð­ur en þeir fóru á eft­ir­laun og rétt áð­ur en hann þurfti að semja um starfs­lok. Kostn­að­ur­inn við þessa ákvörð­un er að minnsta kosti rúm­lega 500 millj­ón­ir króna og skatt­greið­end­ur bera hann. Tveir nú­ver­andi ráð­herr­ar voru kolrang­stæð­ir í yf­ir­lýs­ing­um sín­um um mál­ið að mati Hæsta­rétt­ar og nú­ver­andi dóms­mála­ráð­herra get­ur ekki feng­ið sig til að biðja um rann­sókn á því.
„Ótrúlega falleg framtíðarsýn“ að hlaupa með pabba sínum á níræðisaldri
9
ViðtalHlaupablaðið 2024

„Ótrú­lega fal­leg fram­tíð­ar­sýn“ að hlaupa með pabba sín­um á ní­ræðis­aldri

Rann­veig Haf­berg hélt að hún gæti aldrei byrj­að að hlaupa. Hún létt­ist um 38 kíló á einu og hálfu ári með breyttu mataræði og hleyp­ur vænt­an­lega sitt tí­unda of­ur­m­ara­þon á Lauga­veg­in­um í sum­ar. Ey­steinn Haf­berg, fað­ir henn­ar, byrj­aði að hlaupa um sjö­tugt eft­ir hjarta­áfall. Hann er orð­inn fræg fyr­ir­mynd í ís­lenska hlaupa­heim­in­um. Móð­ir henn­ar er líka byrj­uð að hlaupa. Og barna­börn­in.
Grátrana sást á Vestfjörðum
10
Fréttir

Grátr­ana sást á Vest­fjörð­um

Grátr­ana sást á túni vest­ur í Djúpi á Vest­fjörð­um. Um er ræða sjald­séð­an flæk­ings­fugl og þyk­ir það tíðund­um sæta að hann hafi sést á þess­um slóð­um en hing­að til hafa þeir að­eins fund­ist á Aust­ur­landi og á Norð-Aust­ur­landi. Fugl­inn varð á vegi hjón­anna Kristjáns Sig­ur­jóns­son­ar og Áslaug­ar Ótt­ars­dótt­ur sem náðu af smella af nokkr­um mynd­um af trön­unni áð­ur en hún flaug á brott.

Mest lesið í mánuðinum

Skólastjórinn hættir eftir áralanga óánægju foreldra
2
Fréttir

Skóla­stjór­inn hætt­ir eft­ir ára­langa óánægju for­eldra

Móð­ir á Kirkju­bæj­arklaustri ætl­ar að flytja með börn­in sín úr bæn­um þar sem hún tel­ur ástand­ið í Kirkju­bæj­ar­skóla óvið­un­andi. Son­ur henn­ar hef­ur lít­ið mætt í skól­ann í á ann­að ár eft­ir at­vik í skól­an­um sem for­eldr­arn­ir kærðu til lög­reglu. Mál­ið var lát­ið nið­ur falla. Skóla­stjór­inn er nú á för­um en sveit­ar­stjór­inn seg­ir það „eng­um ein­um að kenna þeg­ar tveir deila“.
Rúlletta Róberts og vitnisburðir starfsfólks: „Þetta er bara rosalega mikið álag“
3
ÚttektRóbert Wessman, Alvogen og Alvotech

Rúll­etta Ró­berts og vitn­is­burð­ir starfs­fólks: „Þetta er bara rosa­lega mik­ið álag“

Starfs­menn Al­votech lýsa vinnu­álag­inu sem ómann­eskju­legu og hafa leit­að til stétt­ar­fé­laga út af ógreiddri yf­ir­vinnu og fleiri mál­um. Vinnu­að­stæð­urn­ar hafa ver­ið svona út af því að Al­votech hef­ur unn­ið að því að fá mark­aðs­leyfi fyr­ir sam­heita­lyf Humira í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið hef­ur veðj­að öllu á þetta lyf en sala á því hef­ur dreg­ist sam­an og sam­heita­lyfj­um þess hef­ur alls ekki geng­ið eins vel í Banda­ríkj­un­um og reikn­að var með.
Fékk ekki að segja bless við eiginmann sinn
5
Fréttir

Fékk ekki að segja bless við eig­in­mann sinn

Sara Sig­ur­björg Guð­munds­dótt­ir, eig­in­kona Precious Fel­ix Tani­mola sem var send­ur úr landi til Níg­er­íu í nótt, seg­ist ekki hafa feng­ið að kveðja hann: „Sím­inn var tek­inn af hon­um og ég fékk ekki að segja bless.“ Precious flúði til Ís­lands frá Úkraínu vegna stríðs­ins. Hon­um hafði ári áð­ur ver­ið boð­ið að spila þar fót­bolta með úkraínsku fé­lagsliði.
Ákveðið að saksækja þrjá í Lindsor-málinu rúmum 15 árum síðar
9
Skýring

Ákveð­ið að sak­sækja þrjá í Lindsor-mál­inu rúm­um 15 ár­um síð­ar

Sama dag og Geir H. Haar­de flutti ræðu til þjóð­ar­inn­ar þar sem hann bað guð um að blessa Ís­land veitti Kaupþing af­l­ands­fé­lagi lán sem not­að var til að kaupa verð­lít­il skulda­bréf af starfs­mönn­um og vild­ar­við­skipta­vini bank­ans. Nú, 15 og hálfu ári eft­ir að lán­ið var veitt, stend­ur til að sak­sækja þrjá ein­stak­linga í Lúx­em­borg vegna þess.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár