„Barnæskan er myrk og henni fylgir þjáning, líkt og hún sé lítið dýr sem hefur verið lokað inni í kjallara og gleymst. Hún gýs upp úr hálsinum eins og andardráttur í frosti og stundum er hún of lítil en stundum of stór.“ (bls. 33)

Tove Ditlevsen hleypir þessu litla og viðkvæma dýri út úr kjallaranum í endurminningabók sinni, Bernsku, sem nú er komin út í íslenskri þýðingu Þórdísar Gísladóttur. Fyrir ári kom út bókin Gift en ásamt Ungdom mynda þessi verk þríleik endurminninga sem höfundurinn sendi frá sér á árunum 1967–71. Það ber að þakka Benedikt bókaútgáfu fyrir að standa að útgáfu þessara merkisverka úr dönskum 20. aldar bókmenntum en bækur Tove Ditlevsen hafa hlotið talsverða athygli á alþjóðlegum vettvangi síðustu ár, tæpri hálfri öld eftir andlát höfundar.

Í Bernsku dregur skáldið upp áhrifaríka mynd af heldur nöturlegu heimilislífi á Vesturbrú í Kaupmannahöfn á þriðja og fjórða áratug síðustu aldar. Fjölskylda Tove litlu á sér ótrygga tilveru innan um aðrar fjölskyldur úr verkamannastétt á tímum styrjaldar og síðar heimskreppu. Fátækt og atvinnuleysi fylgir skömm þótt flestir séu að basla við það sama. Auk foreldra og bróður Tove kynnumst við meðal annars ógæfusömu fólki úr hverfinu, ósvífinni vinkonu, hryssingslegu skólafólki og ófrískum unglingsstúlkum.

Hver einasta persóna setur mark sitt á söguna þótt sumar þeirra birtist varla nema í örfáum setningum, en sérstaklega situr þó eftir sambandið við móðurina sem litla telpan ber afar mótsagnakenndar tilfinningar til. Telpan þráir ást móðurinnar en fjarlægðin á milli þeirra er áþreifanleg og harkan í garð barnsins óbærileg. Heimur bernskunnar er heimur sem hin fullorðnu hafa skapað og Tove lýsir því á sláandi hátt hve börn eru undirorpin öðrum í valdaleysi sínu. Litla telpan er „undarleg“, sækir í bækur eins og faðir hennar og kann ekki að leika sér. Hún felur sig á bak við uppgerðarheimsku, treður frumsömdum ljóðum ofan í buxnastrenginn svo að enginn sjái þau og undrast sífellt hversu aftengd hún er raunveruleikanum. Þegar veruleikinn er með þessum hætti er aftenging auðvitað öruggasta varnarviðbragð hins berskjaldaða barns.

Á aðeins hundrað síðum teiknar Tove Ditlevsen upp stærri heim en flestir gera á mörg hundruð síðum. Hvort tveggja innri heimur stúlkunnar og veröldin sem hún hrærist óviljug í verða ljóslifandi. Þýðing Þórdísar er afar vel heppnuð og nær tilgerðarlitlum en afdráttarlausum stílnum. Í stað þess að reyna að troða þýðingunni inn í tímavél leyfir hún henni að flæða og kallast eðlilega á við frumtextann. „Stofan flýtur í tíma og rúmi“ skrifar skáldið um bernskuheimilið (bls. 11) og þessi orð eiga nokkuð vel við um þýðinguna sem er hvorki óþægilega nútímaleg né þrungin fölskum „gamaldags“ tóni. Einfaldar myndir fá að halda tærleika sínum og persónurnar tala til okkar sönnum rómi.

Það er mikill fengur að þessari barndómsbók Tove Ditlevsen. Þrátt fyrir að umfjöllunarefnið sé oft og tíðum sárt – og lesandi sem til þekkir freistist jafnvel til að lesa bókina með hliðsjón af þungum róðri fullorðinsáranna og napurlegum örlögum skáldsins – þá er Bernska langt í frá niðurdrepandi lesning heldur blæbrigðaríkt og gefandi verk. „Einn daginn mun ég skrifa niður öll orðin sem streyma í gegnum mig,“ segir litla telpan (bls. 25), svo fór auðvitað og fyrir það geta lesendur þá og nú verið þakklátir. Vonandi fylgja þýðandinn Þórdís og Benedikt bókaútgáfa Gift og Bernsku eftir með íslenskri þýðingu á Ungdom strax á næsta ári – bækur Tove Ditlevsen eiga ekki síður brýnt erindi við lesendur dagsins í dag en fyrri kynslóðir.