Sumargos og vandræði Almannavarna

Ferða­manna­sum­arið í algleymi og þá byrjar að gjósa í þriðja sinn á Reykja­nesi.  Ekki sprengigos, eins og í Kötlu eða Grím­svötnum, heldur enn eitt sjón­ar­spilið með til­komu­miklum hraun­strókum og rólegu hraun­flæði.

Hugtakið túrista­gos er rakið til Skjólkvía­goss­ins í Heklu vorið 1970. Sjálfur Sigurður Þór­ar­ins­son jarð­fræð­ingur sagði það aðgengi­leg­asta túrista­gos sem hann hafði séð. Vit­an­lega hefur eld­gosið nú gríð­ar­legt aðdrátt­ar­afl.  Nánast allir ferða­menn sem ekki eru með bók­aða gist­ingu og þar með fastir í öðrum lands­hlutum stefna á að berja gosið augum.  Þvílík slembi­lukka að vera einmitt staddur á Íslandi þegar þetta ger­ist!

Best hefði auð­vitað verið að gosið hefði komið upp á slóðum hinna tveggja fyrri. Þá hefði verið hægt að nýta bíla­stæðin og allar merktu göngu­leið­irnar og upp­byggðu stíg­ana sem búið var gera.  Koma upp  ferða­kló­settum með hraði, fá Björg­un­ar­sveit­ina Þorbjörn í Grinda­vík á sína pósta o.s.frv.  Í stað Gullna hrings­ins lægi umferðin að gos­inu og leið­sögu­menn þyrftu ekki að gera annað en að dusta rykið af gömlum textum sínum og leiða fólk að dýrð­inni.

Langt því frá svo auð­velt að þessu sinni, því gossprungan núna er norðar og innar á Reykja­nesskag­anum. Í raun er hún afar óað­gengi­leg. Komandi frá bíla­stæð­unum við Suð­ur­stranda­veg er gangan aðra leið­ina er lík­lega 8-10 km, þar sem þræða þarf fyrir hraun­tungu í Mera­dölum. Alls ekk­ert áhlaupa­verk. 

Úr hinni átt­inni liggur síðan veg­slóði í átt­ina að Keili. Ekkert bíla­stæði sem heitið getur og slóð­inn að auki mjór og hol­óttur.  Þaðan er líka löng ganga og yfir erfitt hraun að fara, sem ekki undir nokkrum kring­um­stæðum þolir ágang sem fylgir athygli goss­ins.  Þriðja leiðin væri ein­fald­lega að halda frá Reykja­nes­braut­inni beint af augum yfir Þrá­ins­skjöld­inn, sem er gömul hraundyngja.  Það er líka langt labb og yfir við­kvæmt land­svæði. Þá er hægt að nálg­ast gosið frá Djúpa­vatns­veg­inum í vestri og yfir brattan og áárenni­legan Núps­hlíð­ar­háls­inn og hraun­fláka að auki.

Sjón­ar­spilEdlgosið er til­komu­mikið með hraun­stróum og rólegu hraun­flæði.

Mynd: Einar Svein­björns­son

Lög­reglan og almanna­vörnum verður vandi á höndum næstu dag­ana.  Þrýst­ing­ur­inn verður óbæri­legur á það að fá að berja gosið augum.  Fyrst um sinn mun við­bragðs­að­ilar leggja áherslu á hætt­una á gasmengun og allt það. Nú þegar eftir kröft­uga byrjun, hefur afl goss­ins minnkað og þar með útstreymi brenni­steins gass og kol­sýru. Í sjálfu sér getur það haldið áfram að malla í vikur og þess vegna tekið sig upp annað slagið eins og dæmin sanna og eng­inn getur spáð fyrir um með vissu.

Þá er spurn­ing hvaða leiðum verður beitt til að tak­marka ágang og þrýst­ing úr öllum áttum að fá að kom­ast nær og berja eld­gosið augum.  Fyrir flesta ferða­menn er þetta kannski eina tæki­færið á lífs­leið­inni!

Bann­svæðiðKort yfir bann­svæðið sem Veð­ur­stofan hefur útbúið.

Mynd: Almanna­varnir

Áhyggjur lög­regl­unnar og almanna­varna eru skilj­an­legar. Þær snú­ast kannski ekki síst um það nær ómögu­legt er að hafa stjórn á straumi fólks. Alla veg­anna búið og kom­andi úr ýmsum áttum á öllum tímum sól­ar­hrings­ins. 

Ef til vill er bara ágætt að líta á verk­efnið nú sem ágæta æfingu fyrir stærri og mun hættu­legri atburði eins og sprengigos í Kötlu eða Öræfajökli nú eða stórt flæði­gos í anda Skaft­ár­elda.