Sautján stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn vilja að Alþingi feli Lilju Alfreðs­dóttur menn­ingar- og við­skipta­ráð­herra að skipa starfs­hóp um heild­ræna end­ur­skoðun á fjöl­miðla­mark­aði á Íslandi, sem á að hafa það að mark­miði að jafna sam­keppn­is­stöðu fjöl­miðla sem starfa á íslenskum mark­aði, „hvort sem þeir eru íslenskir eða erlendir, í einka­eigu eða eigu rík­is­ins“, eins og það er orðað í þings­á­lykt­un­ar­til­lögu sem lögð var fram á mánu­dag. 

Fyrsti flutn­ings­maður hennar er Sigmar Guð­munds­son þing­maður Við­reisnar, en aðrir í hópi flutn­ings­manna koma úr þing­flokkum Við­reisnar, Pírata, Sam­fylk­ingar og Flokks fólks­ins.

Samkvæmt því sem segir í til­lög­unni eiga full­trúar frá fjöl­miðla­nefnd, Blaða­manna­fé­lagi Íslands, hag­fræði­deildar Háskóla Íslands, fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytis og menn­ingar- og við­skipta­ráðu­neyt­inu að fá sæti í starfs­hópnum. 

Samanburður við Norðurlönd, auglýsingar á RÚV og skattlagning erlendra fyrirtækja

Flutn­ings­menn vilja að starfs­hóp­ur­inn líti sér­stak­lega til þriggja þátta. Sá fyrsti sem er nefndur er sam­an­burður á rekstar­um­hverfi einka­rek­inna miðla á Íslandi í sam­an­burði við önnur nor­ræn ríki. Í því sam­hengi segir að hóp­ur­inn skuli taka afstöðu til þess „hvort sér­stakt styrkja­kerfi sé best til þess fallið að bæta stöðu fjöl­miðla­mark­að­ar­ins eða hvort breyt­ingar á sköttum og gjöldum séu hag­kvæm­ari lausn, eða ein­hvers konar sam­spil þess­ara tveggja þátta“. Hópurinn á að meta „hvað sé hag­kvæm­ast fyrir hið opin­bera og líta til reynslu ann­arra nor­rænna ríkja af slíkum kerfum“ og sömu­leiðis leggja „mat á það hvort þörf sé á stuðn­ingi við alla miðla eða hvort hag­kvæmara sé að stuðn­ingur afmark­ist við smáa, nýja eða svæð­is­bundna miðla“.

Í annan stað ætti hóp­ur­inn að horfa til hag­rænna áhrifa þess að tak­marka umsvif RÚV á aug­lýs­inga­mark­aði og líta til þess hvaða áhrif það hefði á rekstur einka­rek­inna miðla og hins vegar fyrir sam­fé­lagið í heild. Einnig ætti starfs­hóp­ur­inn að meta áhrif þeirra breyt­inga á tekjur RÚV.

Til við­bótar er lagt til að hóp­ur­inn skoði hvernig best sé að haga skatt­lagn­ingu erlendra efn­isveitna til sam­ræmis við þau skatta­lög sem gilda um inn­lenda miðla, með það að leið­ar­ljósi að jafna sam­keppn­is­stöðu þeirra.

Bútasaumur

Í grein­ar­gerð með til­lög­unni segir að flutn­ings­menn telji þörf á heild­stæðri end­ur­skoðun í mála­flokki fjöl­miðla og nefnt er að þing­mál sem varða fjöl­miðla­mark­að­inn séu yfir­leitt lögð fram sjálf­stætt og án til­lits til ann­arra þátta.

„Útkoman verður óhjá­kvæmi­lega búta­saums­kennt rekstr­ar­um­hverfi sem ber ekki með sér heild­stæða yfir­sýn yfir rekstur á fjöl­miðla­mark­aði og leysir ekki ann­ars konar vanda sem fjöl­miðlar standa frammi fyrir,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Telja rétt að skoða nýsköpunarstyrki

Þar segir að það fari ekki á milli mála að einka­reknir fjöl­miðlar standi höllum fæti og að ann­ars staðar á Norð­ur­löndum sé ekki deilt um hvort styðja eigi við fjöl­miðla, heldur hvernig.

„Óumdeilt er að í núver­andi starfs­um­hverfi þeirra sé ein­hvers konar opin­ber stuðn­ingur nauð­syn­legur. Hann er þó með mis­mun­andi sniði milli ríkja. Þar má nefna að í Noregi nýtur stærsti fjöl­mið­ill­inn á hverju svæði ekki stuðn­ings nema hann falli í flokk smærri fjöl­miðla. Í Finn­landi er stuðn­ingur ann­ars vegar veittur prent- og net­miðlum sem eru gefnir út á tungu­málum minni­hluta­hópa og hins vegar á grund­velli nýsköp­unar sem er ekki bundin útgáfu heldur mið­ast að því að koma á fót nýjum miðlum eða þróa nýja þjón­ustu, lausnir og fram­leiðslu­að­ferðir í fjöl­miðlun,“ segir í grein­ar­gerð­inni og bent á að það sem sam­eini stuðn­ings­kerfi allra Norð­ur­land­anna utan Íslands sé nýsköp­un­ar­stuðn­ingur, sem ekki sé bundin útgáfu heldur miði að því að koma á fót nýjum fjöl­miðlum eða til að þróa þjón­ustu lausnir og fram­leiðslu­að­ferðir.

„Að mati flutn­ings­manna ætti að kanna kosti slíks fyr­ir­komu­lags í stað þess að miða stuðn­ing ein­göngu við öflun og miðlun efnis líkt og lagt hefur verið fram til þessa. Stuðn­ingur við nýsköpun í fjöl­miðlum er enn fremur til þess fall­inn að rétta af sam­keppn­is­hall­ann sem fjöl­miðlar sem koma nýir inn á markað standa frammi fyrir gagn­vart starf­andi fjöl­miðlum. Því leggja flutn­ings­menn til að starfs­hópnum verði falið að gera sér­stakan sam­an­burð á rekstr­ar­um­hverfi fjöl­miðla á Íslandi og í öðrum nor­rænum ríkjum,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Ef starfs­hóp­ur­inn yrði skip­aður, eins og þing­menn­irnir 17 leggja til, ætti hann að skila til­lögum sínum til ráð­herra fyrir árs­lok 2023 og ráð­herra falið að inn­leiða þær.

Heim­ildin er einn þeirra fjöl­miðla sem upp­­­­­fyllir skil­yrði fyrir rekstr­­­ar­­­styrk úr rík­­­is­­­sjóði.