Félag Samherja kvartar yfir að missa kvóta eftir Brexit en berst gegn inngöngu í Íslands í ESB

„Við gengum úr Evr­ópu­sam­band­inu og vorum þá með þrjá tog­ara sem veiddu fisk utan Bret­lands og í lok þessa árs verðum við bara með einn tog­ara eftir,“ sagði Jane Sandell, for­stjóri bresks útgerð­ar­fyr­ir­tækis sem er að hluta til í eigu Samherja, í lok árs í fyrra þegar hún ræddi um rekstr­ar­erf­ið­leika fyr­ir­tæk­is­ins í kjöl­far útgöngu Bret­lands úr Evr­ópu­sam­band­inu í árs­byrjun 2020. „Við höfum þurft að segja upp 72 starfs­mönnum í áhöfn­unum.“ 

Eftir útgöngu Bret­lands úr Evr­ópu­sam­band­inu hættu þeir fisk­veiði­samn­ingar sem sam­bandið gerði við ein­staka þjóðir, eins og til dæmis Noreg, að gilda um bresk útgerð­ar­fé­lög. Bretland þurfti því í kjöl­farið að semja upp á nýtt um veiðar og kvóta breskra útgerða við ein­staka ríki. Breska blaðið The Guardian fjall­aði meðal ann­ars um þessa þróun í blað­inu í lok árs 2021 og hvernig Brexit hefði hefði verið reið­ar­slag fyrir bresk útgerð­ar­fé­lög.

Brexit lam­aði starf­sem­inaJane Sandell, for­stjóri U.K. Fis­heries, hefur ítrekað rætt um það í fjöl­miðlum hvernig Brexit lam­aði starf­semi félags­ins. Hún sést hér um borð í tog­ar­anum Kirkella sem gerður hefur verið út frá borg­inni Hull.

Misstu kvótann í kjölfar Brexit

Útgerð­ar­fyr­ir­tækið, U.K. Fis­heries, var meðal ann­ars með 14 þús­und tonna þorskvóta sem veiddur var við í lög­sögu Noregs, meðal ann­ars við Sval­barða, auk kvóta í Norð­ur­sjó, áður en Bretland gekk úr Evr­ópu­sam­band­inu. Fyr­ir­tækið hefur hins vegar misst mikið af þessum kvóta eftir Brexit og hefur nú þurft að leggja þeim. 

Eina skipið sem er eftir í flota U.K. Fis­heries er tog­ar­inn  Kirkella sem fjár­fest var í fyrir 52 millj­ónir punda, tæp­lega 8,3 millj­arðar króna. Kirkella hefur verið flagg­skip útgerð­ar­innar sem Samherji á til jafns með hol­lenska útgerð­ar­fé­lag­inu Par­levliet & Van der Plas.

Þegar Kirkella var sjó­sett var fjallað sér­stak­lega um það á heima­síðu Samherja en íslensk fyr­ir­tæki komu meðal ann­ars að því að leggja skip­inu til búnað. Sem dæmi um skertan kvóta Kirkellu eftir Brexit þá veiddi togar­ann 10 þús­und tonn af þorski á ári í lög­sögu Noregs en fékk aðeins leyfi til að veiða 500 tonn eftir Brexit. 

Kirkella á Thames-ánniFlagg­skip U.K. Fis­heries sést hér á ánni Thames í London. Þetta útgerð­ar­fyr­ir­tæki Samherja hefur bar­mað sér yfir því að hafa misst kvóta sem aðild Bret­lands að Evr­ópu­sam­band­inu veitti félag­inu.

Segir breska félaginu mismunað vegna erlends eignarhalds

Áður­nefndur for­stjóri U.K. Fis­heries hefur haldið því fram í fjöl­miðlum að bresk stjórn­völd hafi mis­munað fyr­ir­tæk­inu vegna erlends eign­ar­halds þess. Þessi mis­munun á að hafa komið fram í samn­ings­gerð breskra stjórn­valda við Noreg um að tryggja útgerð­ar­fyr­ir­tækjum í Bret­landi nýja kvóta eftir útgöngu lands­ins úr Evr­ópu­sam­band­inu. 

Í við­tali við sjáv­ar­út­vegs­blaðið Undercurrent News í fyrra sagði hún meðal ann­ars að bresk stjórn­völd skildu ekki mik­il­vægi erlendrar fjár­fest­ingar fyrir breska hag­kerfið. „Það er eins og þeir skilji ekki, eða vilji ekki skilja, mik­il­vægi erlendrar fjár­fest­ingar eða hvernig við leggjum okkar af mörkum í breska hag­kerf­inu. Það er nú ekki mikið á bak við full­yrð­ing­arnar um „haf­sjó tæki­færa“ eftir Brexit.“

Með þessum orðum um „haf­sjó tæki­færa“  vís­aði Jane Sandall till orða sem lobbísti Íhalds­flokks­ins í London, Ramsay Johnson, lét falla árið 2016 um aukna mögu­leika breskra útgerð­ar­fé­laga eftir Brexit. Með háðskri notkun sinni á orðum Ramsay Jones var Jane Sandall að vísa til þess að Brexit hefði einmitt, þvert á orð hans, skert mögu­leika og tæki­færi breskra útgerð­ar­fé­laga eins og U.K. Fis­heries. 

Í lok árs í fyrra var greint frá því að bresk og norsk stjórn­völd hefðu gert samn­ing um auknar veiðar breskra útgerða í norskri lög­sögu. Jane Sandall sagði hins vegar þá að samn­ing­ur­inn kæmi of seint fyrir U.K. Fis­heries þar sem útgerðin væri meðal ann­ars búin að leggja tog­ar­anum Farnella. 

Brexit hefur því haft veru­lega slæm áhrif á rekstr­ar­grund­völl þessa breska fyr­ir­tækis Samherja og Par­levliet & Van der Plas vegna þess að útgerðin stólaði á kvóta sem byggði á samn­ingum Evr­ópu­sam­bands­ins en ekki ein­hliða samn­ingum Bret­lands við ein­staka ríki eins og Noreg. 

Berjast gegn inngöngu Íslands í Evrópusambandið

Við­ur­kenndi mark­miðiðÓskar Magn­ús­son, sem lengi hefur verið stjórn­ar­maður í Samherja og hand­geng­inn eig­end­unum, við­ur­kenndi til­gang kaupanna á Morg­un­blað­inu í við­tali árið 2016. Mark­miðið var að breyta umræð­unni í sam­fé­lag­inu um þrjú mál, meðal annar Evr­ópu­sam­bandið.

Gagnrýni þessa breska félags Samherja á áhrifin á útgöngu Bret­lands úr Evr­ópu­sam­band­inu er áhuga­verð meðal ann­ars fyrir þær sakir að útgerðin hefur barist gegn inn­göngu Íslands með kjafti og klóm. Á meðan byggði rekstr­ar­grund­völlur erlendra fyr­ir­tækja Samherja hins vegar meðal ann­ars á kvótum sem feng­ust í gegnum samn­inga Evr­ópu­sam­bands­ins. Þetta átti ekki bara við um U.K. Fis­heries því útgerð í eigu Samherja fékk einnig aðgang að haf­svæðum fyrir utan vest­ur­strönd Afríku, meðal ann­ars Marokkó, á grund­velli Evr­ópu­sam­bands­ins.

Rök útgerð­ar­fyr­ir­tækja og sam­taka þeirra fyrir því að Ísland eigi ekki að ganga í Evr­ópu­sam­bandið eru meðal ann­ars þau að með því móti þá missi landið yfir­ráða­rétt sinn yfir fisk­veiði­auð­lind­inni. Á sama tíma hefur Samherji, í gegnum eign­ar­hald sitt á öðrum útgerðum í Evrópu, verið að nýta sér kvóta sem byggja á Evr­ópu­sam­bands­að­ild ann­arra þjóða.

Eins og fjallað hefur verið um í fjöl­miðlum sagði Óskar Magn­ús­son, sem leiddi hlut­hafa­hóp­inn í Þórsmörk þegar Morg­un­blaðið var keypt út úr Íslands­banka árið 2009, þá vildu útgerð­irnar sem keyptu blaðið breyta umræð­unni í sam­fé­lag­inu um þrjá mála­flokka. Ein af þessum útgerðum sem keypti Morg­un­blaðið var Samherji. Óskar sagði orð­rétt um þetta í við­tali við Hring­braut árið 2016 að útgerð­irnar hafi viljað „fá öðru­vísi tök á umræð­unn­i“. Þessi mál voru sjáv­ar­út­vegs­mál almennt, umræða um inn­göngu í Evr­ópu­sam­bandið og svo loks Icesave.

Samherji var ánægt með fjár­fest­ing­una í Morg­un­blað­inu þrátt fyrir að útgerðin hafi tapað á fjórða hund­rað millj­ónum á henni.  Þegar útgerð­ar­fé­lagið seldi hluta­bréf sín í Mogganum til Eyþórs Arnalds árið 2017 sagði Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Samherja, til dæmis að blaðið hafi hjálpað til við að leiða ýmis mál til lykta: „Við erum ánægð með hvernig til tókst, blaðið hef­ur náð að halda velli, staðið vörð um fag­lega blaða­mennsku og miðlað upp­lýs­ing­um um mál sem vörð­uðu þjóð­ina gríð­ar­lega miklu og hafa nú sum hver verið far­sæl­lega til lykta leidd.“

Þor­steinn sagði þetta þrátt fyrir að Samherji hafi tapað 325 millj­ónum króna á fjár­fest­ing­unni í Mogganum.  Samherji var því til­bú­inn að greiða sam­tals rúm­lega 300 millj­ónir króna fyrir það að hafa áhrif á til­tekin hags­muna­mál sem brunnu á eig­end­unum. Eitt af þessum málum var umræðan um Evr­ópu­sam­bandið.