Þessi grein birtist fyrir meira en ári.

Íslenskir dómarar senda tíu sinnum fleiri í einangrun en danskir

Ár­ið 2021 voru meira en tí­falt fleiri gæslu­varð­halds­fang­ar í ein­angr­un á Ís­landi en í Dan­mörku. Formað­ur Af­stöðu seg­ir mörg dæmi um að ein­angr­un­ar­vist hafi stór­skemmt fólk. Sjálf­ur sat hann sex vik­ur í ein­angr­un.

Íslenskir dómarar senda tíu sinnum fleiri í einangrun en danskir
Formaður Afstöðu Guðmundur Ingi Þóroddsson formaður félags fanga segir þá staðreynd að Ísland komi illa út í samanburði við Dani, ekki koma sér á óvart. Einangrunarvist sé regla fremur en undantekning hér á landi og stjórnvöld hafi skellt skollaeyrum við ábendingum um ofnotkun og mannréttindabrot sem af því leiða.

Mannréttindi og alþjóðalög eru þverbrotin af íslenskum stjórnvöldum sem ofnota einangrunarvist þegar grunaðir menn sitja í varðhaldi. Þetta er niðurstaða nýrrar skýrslu Amnesty International sem Heimildin fjallaði um í morgun. 

Þó rannsókn Amnesty sé sláandi er ekki nýtt að íslensk stjórnvöld sæti gagnrýni vegna þessa. Alþjóðastofnanir hafa marg ítrekað gert samskonar athugasemdir í úttektum sínum hér á landi og beint því til íslenskra stjórnvalda að minnka mjög eða hætta alveg að vista grunaða menn í einangrun.

Yfirvöldin illa dönsk?

Árið 2015 vakti athygli samanburðarrannsókn Elísabetar Ingólfsdóttur, meistaranema í lögfræði, þar sem hún bar saman stöðu mála hér og á Norðurlöndunum. Þar kom í ljós að á Íslandi var einangrun gæsluvarðhaldsfanga margfalt algengari en annars staðar. Hlutfall gæsluvarðhaldsfanga sem sættu einangrun var 76% hér á landi á árunum 2009-2014 samanborið við 1% í Danmörku og 13% í Noregi á sama tímabili.

Samanburðurinn við Svíþjóð var ekki fyllilega marktækur þar sem einungis lágu til grundvallar tölur yfir hlutfall þeirra sem sætt höfðu einhverju formi þvingunarúrræða samhliða gæsluvarðahaldi, til að mynda síma- eða heimsóknarbanni. Jafnvel þá kom Ísland verr út.

ÚtivistinEinangrunarvist felur í sér innilokun á klefa í 22 tíma á sólarhring, án möguleika á samband við umheiminn. Eina uppbrotið er útivist sem fer fram á svæði eins og þessu á Hólmsheiði.

Athygli vakti að þrátt fyrir augljósan mun á fólksfjölda sátu fleiri einstaklingar í einangrun á Íslandi en í Danmörku á árinu 2013. 55 í Danmörku en 83 hér á landi. Og á sama tíma og Danir hafa unnið í því að fækka enn frekar í hópi þeirra sem sæta einangrun undanfarin ár, hefur það sama ekki gerst á Íslandi. Það sést ef nýjustu fáanlegu tölur beggja landa eru bornar saman.

„Og það er mikilvægt að fólk muni það að þarna erum við að tala um saklausa menn“
Formaður Afstöðu

Ólíkt Íslendingum hafa Danir brugðist við ábendingum um óhóflega notkun einangrunarvistar á síðastliðnum áratug. Á milli áranna 2012 og 2022 fækkaði þeim sem sættu einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stóð úr 132 árið 2012 í 6 árið 2021. Það sama ár voru 70 einstaklingar vistaðir í einangrun hér á landi, eða rúmlega tífalt fleiri. Og þegar haft er í huga að íbúar Danmerkur eru vel á sjöttu milljón, samanborið við 370 þúsund íbúa Íslands, verður samanburðurinn margfalt óhagstæðari.

Sláandi samanburðurNorðurlandaþjóðirnar voru gagnrýnd af alþjóðastofnunum í byrjun þessarar aldar fyrir að beita einangrun óhóflega. Norðmenn og Svíar höfðu þá þegar dregið úr en Danir tóku ábendingunni og hafa síðan nær alveg hætt að einangra gæsluvarðhaldsfanga. Ólíkt Íslendingum. Súluritið að ofan sýnir fjölda einstaklinga sem dvelja í einangrun ár hvert. Ekki er tekið tillit til íbúafjölda, enda væri munurinn þá margfalt meiri, Íslandi í óhag.

Löngu vitað

Guðmundur Ingi Þóroddsson, formaður Afstöðu, félags fanga hér á landi, segist í samtali við Heimildina fagna því að Amnesty láti málið til sín taka. Það sé löngu tímabært að aukinn þrýstingur sé settur á íslensk stjórnvöld til breytinga.

„Þetta er auðvitað löngu vitað og marg tuggið,“ segir Guðmundur Ingi. „Eins sorglegt og það er sýnir þetta best hversu lítill áhugi er á því að hafa hlutina í lagi hér, þegar kemur að þessum málefnum. Á meðan fær lögreglan algjörlega frítt spil til að gera það sem hún vill og dómstólar spila einfaldlega með,“ bætir hann við.

„Það er löngu tímabært að tekið verði á þessum fangelsismálum öllum og þau endurhugsuð frá grunni“
Formaður Afstöðu

Guðmundur Ingi hefur sjálfur reynslu af því að vera handtekinn grunaður um alvarleg lögbrot, bæði hér og í Danmörku. 

„Ég var handtekinn 28. desember 1999 hér á Íslandi og settur í gæsluvarðhald. Næstu sex vikurnar var ég í algjörri einangrun inni á klefa og án sambands við umheiminn,“ rifjar Guðmundur Ingi upp um aðdraganda þess að hann hlaut 7 ára fangelsisdóm hér á landi árið 2000.

„Þetta skemmir fólk. Ég hef margoft séð menn koma út úr svona langri einangrun mölbrotna; breytta menn fyrir lífstíð. Og það er mikilvægt að fólk muni það að þarna erum við að tala um saklausa menn, að lögum. Þeir sem lögregla og dómarar senda í einangrun vegna rannsóknarhagsmuna hafa ekki verið sakfelldir fyrir brot ennþá, þeir eru til rannsóknar,“ segir Guðmundur Ingi.

Fyrir um áratug var Guðmundur svo handtekinn í Danmörku, grunaður um stórfellt fíkniefnasmygl, sem danskir lögreglumenn og fjölmiðlar sögðu með unfangsmeiri málum þar í landi og Evrópu á þeim tíma. 

„Þrátt fyrir það þótti ekki ástæða til að láta mig vera í einangrun lengur en í tvo daga, þann tíma sem ég sat í gæsluvarðhaldi vegna þess máls,“ segir Guðmundur sem fékk á endanum 12 ára fangelsisdóm. Hann hefur síðan tekið út sinn dóm og snúið við blaðinu. Auk þess að sinna réttindamálum fanga hefur hann tekið þátt í stjórnmálastarfi, milli þess sem hann starfar í Gistiskýlinu í Reykjavík og leggur stund á háskólanám í félagsráðgjöf.

Tuttugu ár og lítið þokast

Hann segist vonast til þess að skýrsla Amnesty verði til þess að opna augu fólks fyrir því hvernig stjórnmálamenn hafa hunsað margítrekuð tilmæli um að láta af mannréttindabrotum í íslenskum fangelsum. Það þurfi augljóslega utanaðkomandi þrýsting til að málum sé komið í ásættanlegt horf.  

„Þetta er annars bara lýsandi fyrir áhuga- og sinnuleysi yfirvalda fyrir því að taka allt þetta kerfi til endurskoðunar. Það er löngu tímabært að tekið verði á þessum fangelsismálum öllum og þau endurhugsuð frá grunni. Árið 2003 skrifuðum við skýrslu um fangelsismál og það sem augljóslega mátti laga. Ég fletti henni svo um daginn og sá þá hún gæti farið óbreytt í birtingu í dag, tuttugu árum síðar,“ segir Guðmundur Ingi í samtali við Heimildina.

Kjósa
6
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (1)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • sigursteinn Tómasson skrifaði
    Hvað landsmenn eru heppinn að hafa slíkan baráttu mann, fyrir réttlæti og mannúðar stefnu málum.
    0
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Aníta var send heim með dóttur sína og „ekki einu sinni hálfum sólarhringi seinna er Winter farin“
1
Fréttir

Aníta var send heim með dótt­ur sína og „ekki einu sinni hálf­um sól­ar­hringi seinna er Win­ter far­in“

Aníta Björt Berkeley deil­ir frá­sögn sinni af með­ferð heil­brigðis­kerf­is­ins á veikri dótt­ur sinni, Win­ter. Win­ter dó í nóv­em­ber á síð­asta ári, tæp­lega sjö vikna göm­ul. Aníta seg­ist hafa þurft að berj­ast fyr­ir rann­sókn­um á dótt­ur sinni og að henni hafi ver­ið mætt með ásök­un­um af hálfu lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga. Dótt­ir henn­ar var út­skrif­uð af spít­al­an­um þrátt fyr­ir mót­bár­ur Anítu og tæp­lega hálf­um sól­ar­hring síð­ar lést hún.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
2
Rannsókn

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
Heidelberg reyndi að beita Hafró þrýstingi fyrir opinn íbúafund í Ölfusi
4
FréttirJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Heidel­berg reyndi að beita Hafró þrýst­ingi fyr­ir op­inn íbúa­fund í Ölfusi

Lög­manns­stof­an Logos sendi tölvu­póst fyr­ir hönd Heidel­berg með beiðni um að starfs­mað­ur Haf­rann­sókn­ar­stofn­un­ar tæki ekki þátt í opn­um íbúa­fundi í Ölfusi. Starfs­mað­ur­inn hafði unn­ið rann­sókn um áhrif námu­vinnslu fyr­ir­tæk­is­ins á fiski­mið og hrygn­ing­ar­svæði nytja­stofna úti fyr­ir strönd Ölfuss. Skylda Hafró að upp­lýsa al­menn­ing seg­ir for­stjór­inn.
SFS gagnrýnir breytingu á gjafakvóta í laxeldi og talar um hann eins og eign
6
FréttirLaxeldi

SFS gagn­rýn­ir breyt­ingu á gjafa­kvóta í lax­eldi og tal­ar um hann eins og eign

Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi hafa skil­að gagn­rýnni um­sögn um laga­frum­varp mat­væla­ráð­herra um lagar­eldi. Einn af rauðu þráð­un­um hjá SFS er að rekstr­ar­leyf­in í grein­inni séu eign lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna og að ef breyta eigi hug­mynd­inni um ótíma­bund­in leyfi í frum­varp­inu þurfi að draga úr og milda margt ann­að í því.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Hvað finnst forsetaframbjóðendunum um stríðið á Gaza?
2
FréttirForsetakosningar 2024

Hvað finnst for­setafram­bjóð­end­un­um um stríð­ið á Gaza?

Fé­lag­ið Ís­land-Palestína sendi for­setafram­bjóð­end­un­um bréf þar sem þeir voru spurð­ir út í af­stöðu þeirra til fram­göngu Ísra­els­hers á Gaza-svæð­inu. Þá voru fram­bjóð­end­urn­ir einnig beðn­ir um að svara því hvernig þeir sæju fyr­ir sér frjálsa Palestínu og hvort þeir muni beita sér fyr­ir frjálsri Palestínu nái þau kjöri.
Missti göngugetuna níu ára og missir „himnaríki“ ellefu ára
3
FréttirFlóttamenn

Missti göngu­get­una níu ára og miss­ir „himna­ríki“ ell­efu ára

Þó að lækn­ar telji mik­il­vægt að hinn ell­efu ára gamli Yaz­an, sem er með ágeng­an vöðvarýrn­un­ar­sjúk­dóm, haldi áfram í lækn­is­með­ferð tel­ur Kær­u­nefnd út­lend­inga­mála ekk­ert því til fyr­ir­stöðu að vísa hon­um til lands sem hann hef­ur sem stend­ur eng­in rétt­indi í. „Ég hef unn­ið við þetta í næst­um 8 ár og aldrei séð svona af­ger­andi lækn­is­vott­orð,“ seg­ir tals­mað­ur fjöl­skyld­unn­ar. Sex sam­tök og fjöl­marg­ir Ís­lend­ing­ar hafa mót­mælt fyr­ir­hug­aðri brott­vís­un.
Ójöfnuður kemur okkur öllum við
6
Viðtal

Ójöfn­uð­ur kem­ur okk­ur öll­um við

Alma Möller land­lækn­ir seg­ir að stjórn­völd og sam­fé­lag­ið allt þurfi að horf­ast í augu við að hér ríki ójöfn­uð­ur í heilsu. Rann­sókn­ir sýna að lífs­gæði og lífs­lík­ur þeirra sem búa við efna­hags­leg­an skort eru minni en þeirra sem ná vel end­um sam­an. Alma seg­ir mik­il­væg­ast að hlúa að börn­um sem al­ist upp í fá­tækt. „Því ef fólk fær vont start í líf­inu þá á það sér kannski ekki við­reisn­ar von.“
Ráðherrum ítrekað bent á að gjöf Haraldar stæðist ekki skoðun
7
AfhjúpunDýr skyldi Haraldur allur

Ráð­herr­um ít­rek­að bent á að gjöf Har­ald­ar stæð­ist ekki skoð­un

Upp­lýs­ing­ar úr fjár­mála­ráðu­neyt­inu styðja ekki þá full­yrð­ingu Bjarna Bene­dikts­son­ar að ráðu­neyt­ið teldi rík­is­lög­reglu­stjóra hafa haft heim­ild til „út­færslu samn­inga“ sem sagð­ir eru gjafa­gjörn­ing­ar. Í ráðu­neyt­inu voru þvert á móti veru­leg­ar efa­semd­ir um að sam­komu­lag­ið stæð­ist. Ráðu­neyt­is­stjóri í dóms­mála­ráðu­neyt­inu og lög­reglu­stjór­ar töldu rétt að skoða hvort Har­ald­ur hefði brot­ið lög.
Aníta var send heim með dóttur sína og „ekki einu sinni hálfum sólarhringi seinna er Winter farin“
9
Fréttir

Aníta var send heim með dótt­ur sína og „ekki einu sinni hálf­um sól­ar­hringi seinna er Win­ter far­in“

Aníta Björt Berkeley deil­ir frá­sögn sinni af með­ferð heil­brigðis­kerf­is­ins á veikri dótt­ur sinni, Win­ter. Win­ter dó í nóv­em­ber á síð­asta ári, tæp­lega sjö vikna göm­ul. Aníta seg­ist hafa þurft að berj­ast fyr­ir rann­sókn­um á dótt­ur sinni og að henni hafi ver­ið mætt með ásök­un­um af hálfu lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga. Dótt­ir henn­ar var út­skrif­uð af spít­al­an­um þrátt fyr­ir mót­bár­ur Anítu og tæp­lega hálf­um sól­ar­hring síð­ar lést hún.

Mest lesið í mánuðinum

Skólastjórinn hættir eftir áralanga óánægju foreldra
2
Fréttir

Skóla­stjór­inn hætt­ir eft­ir ára­langa óánægju for­eldra

Móð­ir á Kirkju­bæj­arklaustri ætl­ar að flytja með börn­in sín úr bæn­um þar sem hún tel­ur ástand­ið í Kirkju­bæj­ar­skóla óvið­un­andi. Son­ur henn­ar hef­ur lít­ið mætt í skól­ann í á ann­að ár eft­ir at­vik í skól­an­um sem for­eldr­arn­ir kærðu til lög­reglu. Mál­ið var lát­ið nið­ur falla. Skóla­stjór­inn er nú á för­um en sveit­ar­stjór­inn seg­ir það „eng­um ein­um að kenna þeg­ar tveir deila“.
Rúlletta Róberts og vitnisburðir starfsfólks: „Þetta er bara rosalega mikið álag“
3
ÚttektRóbert Wessman, Alvogen og Alvotech

Rúll­etta Ró­berts og vitn­is­burð­ir starfs­fólks: „Þetta er bara rosa­lega mik­ið álag“

Starfs­menn Al­votech lýsa vinnu­álag­inu sem ómann­eskju­legu og hafa leit­að til stétt­ar­fé­laga út af ógreiddri yf­ir­vinnu og fleiri mál­um. Vinnu­að­stæð­urn­ar hafa ver­ið svona út af því að Al­votech hef­ur unn­ið að því að fá mark­aðs­leyfi fyr­ir sam­heita­lyf Humira í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið hef­ur veðj­að öllu á þetta lyf en sala á því hef­ur dreg­ist sam­an og sam­heita­lyfj­um þess hef­ur alls ekki geng­ið eins vel í Banda­ríkj­un­um og reikn­að var með.
Fékk ekki að segja bless við eiginmann sinn
5
Fréttir

Fékk ekki að segja bless við eig­in­mann sinn

Sara Sig­ur­björg Guð­munds­dótt­ir, eig­in­kona Precious Fel­ix Tani­mola sem var send­ur úr landi til Níg­er­íu í nótt, seg­ist ekki hafa feng­ið að kveðja hann: „Sím­inn var tek­inn af hon­um og ég fékk ekki að segja bless.“ Precious flúði til Ís­lands frá Úkraínu vegna stríðs­ins. Hon­um hafði ári áð­ur ver­ið boð­ið að spila þar fót­bolta með úkraínsku fé­lagsliði.
Ákveðið að saksækja þrjá í Lindsor-málinu rúmum 15 árum síðar
10
Skýring

Ákveð­ið að sak­sækja þrjá í Lindsor-mál­inu rúm­um 15 ár­um síð­ar

Sama dag og Geir H. Haar­de flutti ræðu til þjóð­ar­inn­ar þar sem hann bað guð um að blessa Ís­land veitti Kaupþing af­l­ands­fé­lagi lán sem not­að var til að kaupa verð­lít­il skulda­bréf af starfs­mönn­um og vild­ar­við­skipta­vini bank­ans. Nú, 15 og hálfu ári eft­ir að lán­ið var veitt, stend­ur til að sak­sækja þrjá ein­stak­linga í Lúx­em­borg vegna þess.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár