„Feitt fólk virð­ist ein­hvern veg­inn alltaf þurfa að vera að rétt­læta til­veru­rétt sinn. Ef ég pósta mynd af mér á Instagram í bik­iníi er ég hætt að pósta texta með, ein­hverju um allir lík­amar mega vera til. Ég er hætt að rétt­læta það að ég pósti mynd af mér í – afsakið orð­bragðið – fokk­ing bik­iníi á Instagram. Því þú þarft ekki að gera það, þú getur bara póstað og ekki verið að pæla í því. Af hverju ætti það að vera eitt­hvað öðru­vísi fyrir mig? Við erum bara tvær mann­eskjur sem megum taka nákvæm­lega sama pláss, og gera nákvæm­lega það sem okkur hentar svo lengi sem við séum ekki að skaða aðra. Mynd af mér á bik­iníi skaðar engan.“ 

Þetta segir Lilja Gísla­dóttir, við­mæl­andi Eddu Falak í nýjasta þætti Eigin kvenna. Lilja hefur nýtt sér sam­fé­lags­miðla, einkum Instagram þar sem hún er með tæp­lega 3.400 fylgj­endur, til að vekja athygli á fitu­for­dómum í sam­fé­lag­inu. „Fitu­for­dómar eru ofbeldi, ekki umhyggja. OFBELDI! Fræðum okkur, verum góð hvert við annað og hættum að láta útlit ann­ara okkur varða,“ skrifar hún við mynd sem hún birti af sér þar sem hún er í bik­iníi. 

Hún segir í við­tal­inu að hún fái oft afar nei­kvæð við­brögð þegar hún birti af sér myndir. Fólk hafi meðal ann­ars sakað hana um að aug­lýsa offitu og hvetja til óheil­brigðs lífs­stíls.

„Það ger­ist reglu­lega, að ég sé sögð vera að ýta undir að aðrir vilji vera feitir,“ segir Lilja og segir jafn­framt að hún skilji ekki hvers vegna fólk sé að tjá sig um holda­far ann­arra. „Af hverju ætt­irðu að kommenta eitt­hvað nei­kvætt á lík­ama ein­hvers. Þetta er lík­ami ein­hvers ann­ars, hann hefur ekk­ert með þig að gera, þú getur ekki breytt honum og hann hefur engin áhrif á þig.“ 

Orð hafa afleiðingar

Pabbi Grís

Lilja segir að fólk verði að hafa í huga að orð hafi afleið­ingar, meðal ann­ars hafi orð­ræðan áhrif á börn. Þannig sé ekki óal­gengt að börn, til að mynda frændsystkin hennar, spyrji hana af hverju hún sé feit. „Af hverju ert þú með svona stóra bumbu,“ er spurn­ing sem hún hefur þurft að svara þeim. Sjálfri finnst henni það ekk­ert mál en vit­an­lega finn­ist mörgum slíkar spurn­ingar óþægi­legar. Hins vegar þurfi að velta fyrir sér hvers vegna börn, kannski fjög­urra ára eins og frænka hennar, séu yfir­höfuð að velta því fyrir sér hvers vegna ein­hver sé með stóran maga.

„Það þarf ekk­ert nátt­úr­lega að koma af heim­il­inu. Ég fór geð­veikt mikið að pæla í þessu fyrir nokkrum árum síðan þegar litla frænka mín spurði mig að þessu og þá komumst við að því að í Peppa Pig sem er risa­stór teikni­mynda­sjón­varps­þáttur sem krakkar horfa mikið á, þar er alltaf verið að tönnlast á því hvað pabbi hennar Peppu sé feitur. Af því hann sé feitur þá getur hann ekki gert þetta og getur ekki gert hitt. Og það er nú svo fyndið hvað pabbi hennar Peppu er feitur. Þannig að þá er strax farið að búa til ein­hver svona nei­kvæð hug­renn­inga­tengsl hjá börnum. Að það að vera feitur er sama sem að geta ekki eitt­hvað, eða það sé eitt­hvað slæmt.“

Bara lýsingarorð

Ekki ætti að skil­greina fólk út frá holda­fari þess, segir Lilja. Þess vegna sé það allt í lagi í raun­inni að segja að ein­hver sé feitur, heldur sé það merk­ingin sem lögð er í orð­notk­un­ina, hin nei­kvæða skil­grein­ing. „Orðið feitur er bara lýs­ing­ar­orð og mér finnst allt í lagi að það sé sagt, þú ert feit. Já, ég er það. Það er bara eins og að segja, þú ert sæt. Þú ert með brún augu. En þegar börn eru farin að taka svona nei­kvæða punkta úr sam­fé­lag­inu og setja við ein­hver lýs­ing­ar­orð þá verður það nátt­úr­lega þannig að þau fara að tengja það við sjálfa sig og fara að pæla í hvernig lík­am­inn þeirra lítur út, og ann­arra krakka og fara að kommenta á holda­far ann­arra krakka sem er óþarfi.“

Hún seg­ist ekki taka þetta jafn nærri sér í dag eins og hún gerði þegar hún var yngri. For­dóm­arnir sem hún seg­ist verða fyrir nær dag­lega hafi þó enn af og til mikil áhrif á hana. „Það koma alveg kaflar þar sem manni finnst bara erfitt. Og það er bara þannig hjá öllum. Og þegar það er svo­leiðis þá getur eitt svona komment bara sett þig í rúmið í fóst­ur­stell­ing­una í nokkra daga. Þetta getur verið ógeðs­lega erfitt.“

Lilja segir að á erf­iðum tímum þegar hún hefur bein­línis orðið fyrir aðkasti vegna mynda sem hún hefur birt á Instagram geti hún alltaf treyst á vin­konur sínar. „Af því að stundum getur fólk verið virki­lega ljótt. Stundum íhuga ég alveg áður en ég birti ein­hverja mynd, er ég til­búin í skila­boðin sem koma ef ég pósta þess­ari mynd. Ef ein­hver kommentar undir mynd­irnar mínar þá er yfir­leitt her­inn mættur til þess að svara fyrir mig, ég þarf ekki að gera það sjálf, skil­urðu. Svo hika ég heldur ekk­ert við að henda kommentum út sem mér finnst ljót. Þetta er minn mið­ill, þetta eru mínar myndir, þetta er snýst um mig og mitt sem ég er að gera, ef þú vilt ekki fylgj­ast með því og ef þér finnst það svona ógeðs­legt, farðu þá bara eitt­hvert annað. Það er líka alveg val­mögu­leiki. Þú þarft ekki að opna mynd­irnar mínar og skoða þær.“

Trúðurinn Jordan Peterson

Yumi NuJordan Petersen hrökkl­að­ist af Twitter eftir að hafa verið harð­lega gagn­rýndur fyrir ummælil sín um fyr­ir­sæt­una.

Mynd: Sports Ill­u­strated

Fólk þarf nefni­lega ekki að skoða myndir, hafa á þeim skoðun, hvað þá orða þá skoðun sína. Lilja nefnir í því sam­hengi upp­á­komu sem varð á dög­unum þegar af Sports Ill­u­strated birti á for­síðu tíma­rits síns mynd af fyr­ir­sæt­unni Yumi Nu á sund­bol, en Nu er fyr­ir­sæta í stærri stærð sem kallað er. „Þá var ein­hver trúður sem setti á Twitter að þetta væri ekki flott.“

Lilja er hér að vísa í Jordan Peterson, kanadískan sál­fræð­ing sem hefur verið ötull við að koma skoð­unum sínum, meðal ann­ars and­stöðu gegn femín­isma svo eitt­hvað sé nefnt. Peterson skrif­aði einmitt þetta á Twitter: „Fyr­ir­gef­iði. Ekki fal­legt.“ Fyrir þetta fékk hann yfir sig harða gagn­rýni, svo harða að hann hrökkl­að­ist af Twitter.

„Hann ákveður bara að það sé ekki flott. Og hann ákveður að það vilji allir vita að honum finn­ist feitir ekki flottir. Og það var alveg pínu erfitt sko, af því að þá fannst mér umræðan vera að taka svo ógeðs­lega mörg skref aftur á bak. Af því mér fannst við vera komin á svo góðan stað,“ segir Lilja.

Mikilvæg fyrirmynd fyrir ungt fólk

Lilja segir að það sé mik­il­vægt að eiga sér fyr­ir­myndir og sam­fé­lags­miðlar geti verið góður staður til að sýna fjöl­breyti­leika mann­lífs­ins. „Þess vegna finnst mér ótrú­lega mik­il­vægt að við séum nokkrar með opinn miðil og séum að deila myndum af alls­konar lík­ömum og séum að tala um alls­konar lík­ama og gefa þeim rými,“ segir Lilja sem hefði viljað eiga sér slíka fyr­ir­mynd þegar hún var yngri.

„Ég hugsa að þegar ég var ung­lingur þá hefði það verið ótrú­lega gott fyrir mig að hafa ein­hverja fyr­ir­mynd sem var eins og ég. Sjá mann­eskju með lík­ama eins og mig í fjöl­miðlum eða bara eins og núna á sam­fé­lags­miðlum sem var ekki jafn mikið þegar við vorum ung­lingar. Og ég fæ alveg oft þannig skila­boð: Vá, hvað ég er þakk­lát fyrir þig, dóttir mín fylgist með þér og ég er svo ótrú­lega glöð að hún hafi fyr­ir­mynd sem er ekki bara eitt­hvað enda­laust að tala um útlit eða að það skipti ein­hverju máli, bara að hún sé líka bara nóg og verðug fyrir það sem hún er.“

Hrædd við sérfræðilækna

Lilja segir þekkt að feitt fólk fái ekki þær við­tökur hjá læknum sem eðli­legt sé að það fái, sökum þess að það sé feitt. Oft sé ekki hlustað á umkvart­anir fólks um veik­indi sökum þess að skuld­inni sé skellt án athug­unar á holda­far. Sjálf seg­ist helst ekki vilja fara til sér­fræði­lækna, hún hafi því miður slæma reynslu af lækn­is­heim­sóknum.

„Sumar lækna­stéttir eru erf­ið­ari en aðrar, og bara því miður er þetta þannig enn þá. Og hún [læknir á Reykja­lundi] vildi senda mig til sér­fræði­læknis út af því að ég er búin að eiga við ákveðið vanda­mál í hné síðan ég togn­aði fyrir nokkrum árum og það hefur bara alltaf verið erfitt og mjög lík­lega er ein­hver vökva­söfnun í hnénu á mér. Ég sagði: Ég er hrædd við svo­leiðis lækna og hún svar­aði: Já, ég skil það og ég skil að þú viljir ekki fara þangað. Þannig að það varð aldrei neitt úr því af því ég neit­aði að fara. Ég nenni ekki að fara til eins læknis í við­bót sem segir að mér sé bara illt í hnénu af því að ég er feit. Ég veit alveg af hverju mér er illt í hnénu, ég slas­aði mig í fót­bolta.“  

Lilja segir að hún skilji ekki hvers vegna fólk gefi holda­fari ann­arra svo mik­inn gaum, hafi svo miklar skoð­anir á því hvernig aðrir líti út. „Það að ég sé feit, eða að ég grenn­ist, eða að ég fitni, það breytir ekki þínu lífi. Það breytir engu hjá þér. Það hefur engin áhrif á þig eða ein­hvern annan. Þannig að af hverju ætti það að skipta þig ein­hverju máli?“