„Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að taka í handbremsuna, loka, setja í lás og henda lyklunum“

Meðferð stjórn­valda og aðgerð­ar­leysi ráð­herra í rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur í máli Khedr-fjöl­skyld­unnar egyp­sku voru drop­inn sem fyllti mæl­inn og varð til þess að Rósa Björk Brynj­ólfs­dóttir sagði sig úr Vinstri grænum. „Þegar við erum farin að vísa úr landi barna­fjöl­skyldu með fjórum börnum, þar af þremur sem hafa gengið í skóla á Íslandi, lært íslensku og myndað tengsl, þá erum við veru­lega á rangri braut.“

Rósa Björk segir þó að fleiri ástæður hafi leitt til þess að hún tók ákvörðun um að yfir­gefa Vinstri­hreyf­ing­una-grænt fram­boð. Rósa Björk studdi ekki stjórn­ar­myndun Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks árið 2017, líkt og Andrés Ingi Jónsson, sem sagði sig úr flokknum í nóv­em­ber á síð­asta ári. 

Í við­tali við Stundina segir Rósa Björk að mál­efni flótta­fólks og hæl­is­leit­enda, ekki bara Khedr-fjöl­skyld­unnar, séu í gísl­ingu Sjálf­stæð­is­flokks­ins og með­ferð þeirra sé komin langt frá hennar eigin sann­fær­ingu, sem og frá þeim prinsippum sem Vinstri græn hafi haft í heiðri. „Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er búinn að taka í hand­brems­una, loka, setja í lás og henda lyklunum, að það sé mjög á skjön við það sem við í Vinstri grænum töl­uðum um í stjórn­ar­and­stöðu og það sem við í Vinstri grænum töl­uðum um og lögðum áherslu á fyrir kosn­ingar.“

„Ég var í raun og veru á móti því að leiða Sjálf­stæð­is­flokk­inn aftur til valda“

Þá hafi aðgerð­ar­leysi í lofts­lags- og umhverf­is­málum sömu­leiðis valdið því að Rósa Björk taldi sig ekki lengur eiga sam­leið með Vinstri grænum. Hún nefnir einnig fleiri mál, þar á meðal upp­bygg­ingu á varn­ar­svæð­inu í Keflavík, sem ekki sé bein­línis í anda Vinstri grænna. „Sömu­leiðis finnst mér að stjórn­málin hafi kannski ekki tekið risa­stór mál, eins og Sam­herj­a­málið, nógu föstum tökum.“ 

Hvað var það sem fékk þig til að yfir­gefa Vinstri Græna?

„Ég hef nátt­úru­lega sagt frá því að þetta mál með Kedhr fjöl­skyld­una hafi verið drop­inn sem fyllti mæl­inn hjá mér per­sónu­lega. Málefni flótta­manna og hæl­is­leit­enda hafa verið mér mjög hug­leik­inn og mér hefur ekki þótt, á þessu kjör­tíma­bili, nógu vel verið haldið utan um þau mál. Við munum eftir því að skömmu fyrir Covid var í far­vatn­inu brott­vísun á barna­fjöl­skyldu til Grikk­lands í óboð­legar aðstæður, á sama tíma og ákall um aðstoð í mál­efnum flótta­manna var að ber­ast frá grískum stjórn­völdum. Það voru gerðar breyt­ingar á reglu­gerð þá, sem komu í veg fyrir þá brott­vísun. En í raun og veru frá því í febr­úar síð­ast­lið­inn og þangað til núna þá hefur ekk­ert verið gert í þessum mála­flokki. Ekki bara á því tíma­bili, heldur líka síð­ast­liðin þrjú ár. Þegar við erum farin að vísa úr landi barna­fjöl­skyldu með fjórum börnum, þar af þremur sem hafa gengið í skóla á Íslandi, lært íslensku og myndað tengsl, þá erum við veru­lega á rangri braut.“

Hvaða önnur mál voru það sem voru einnig að fylla mæl­inn hjá þér?

„Það hafa verið mál sem sér­stak­lega tengj­ast lofts­lags­mál­unum og umhverf­is­mál­unum sem ég hef viljað að Vinstri græn hefðu tekið mun fast­ari tökum og tekið rót­tæk­ari og djarfari ákvarð­anir nú á þessum tímum sem við lifum. Ég hefði viljað sjá rót­tæk­ari aðgerð­ar­á­ætlun og meiri fjár­muni setta í þennan mála­flokk og víð­tæk­ari grænar aðgerðir, líka þegar kemur að fjár­mál­unum, fjár­mála­kerf­inu og efna­hags­líf­inu. Það er mála­flokkur sem ég hef talað fyrir inn á þingi sem ég hefði viljað sjá miklu meira afger­andi og rót­tæk­ari aðgerðir í, á tímum þegar Vinstri grænir eru í rík­is­stjórn. Síðan eru nátt­úru­lega mál sem ég hef verið mjög gagn­rýnin á inn á þing­inu þegar kemur að upp­bygg­ingu á varn­ar­svæð­inu, sem eru ekki beint í anda Vinstri hreyf­ingar - Græns fram­boðs. Sömu­leiðis finnst mér að stjórn­málin hafi kannski ekki tekið risa­stór mál, eins og Sam­herj­a­málið, nógu föstum tökum. Þar þurfa stjórn­málin að stíga inn í og gefa svo­lítið skýr skila­boð um hvernig við eigum að fara inn í svo­leiðis mál.“ 

Þú varst að sjálf­sögðu ekki sátt þegar stjórn­ar­sam­starfið var kynnt til að byrja með?

„Nei, við vorum tveir þing­menn sem að kusum gegn því stjórn­ar­sam­starfi. Mín afstaða þá var einmitt sú að ég var í raun og veru á móti því að leiða Sjálf­stæð­is­flokk­inn aftur til valda og ég líka ótt­að­ist það mjög að með þessu rík­is­stjórn­ar­sam­starfi þá myndu Vinstri Græn þurfa að kyngja ansi erf­iðum málum. Auðvitað var erfitt að mynda ann­ars­konar stjórn­ar­sam­starf á þeim tíma, það var samt mögu­leiki þótt það hefði verið erfitt, það var naumur meiri­hluti. Það hefði verið fram­úr­stefnu­legri póli­tík sem ég hefði þá stutt af heilum hug.

„Ég tel að hlut­verk VG hefði átt að vera að sækja fram og krefj­ast þess að rót­tæk­ari hlutir myndu ger­ast“ 

Síðan hefur það komið í ljós að á þessu kjör­tíma­bili að Vinstri græn hafa kannski ekki alveg náð fram eins mörgu og maður hefði von­ast eftir. En ég lýsti líka yfir því á þeim tíma að þrátt fyrir að ég hafi greitt atkvæði gegn rík­is­stjórn­ar­sam­starf­inu, þá virti ég lýð­ræð­is­lega nið­ur­stöðu flokks­ráðs­ins og studdi ráð­herra Vinstri Grænna, en svo er bara komið að því að ein­hvers staðar er komið nóg. “

Hvernig telur þú að stemn­ingin sé innan gras­rótar Vinstri Grænna?

„Það er kannski vert að rifja það upp að þetta rík­is­stjórn­ar­sam­starf var félögum og kjós­endum VG ekk­ert auð­velt að sætta sig við á sínum tíma. Það voru 200 manns sem sögðu sig úr VG og það hefur verið sagt frá því. Tuttugu pró­sent flokks­ráðs­ins sam­þykktu ekki þetta rík­is­stjórn­ar­sam­starf og tutt­ugu pró­sent af þing­flokknum sam­þykktu ekki þetta rík­is­stjórn­ar­sam­starf. Þannig þetta var alls ekki auð­velt ákvörðun fyrir bæði kjörna full­trúa í VG, trún­að­ar­fólk, kjós­endur og félaga. En það má líka segja að þarna hafi kjós­enda­grunnur VG og breyst. En síðan líka í vel­ferð­ar­mál­unum og umhverf­is­mál­unum hefur verið kallað eftir, að hálfu bak­lands­ins í VG, skýr­ari aðgerðum. Þegar flokkar fara í rík­is­stjórn­ar­sam­starf þá á ekki, að mínu viti, að verja eitt­hvað heldur að sækja fram. Það eru margir sem hafa litið á veru VG í þess­ari rík­is­stjórn sem ein­hvers­konar varn­ar­hlut­verk, að verj­ast því að ein­hverjir verri hlutir ger­ist, á meðan að ég tel að hlut­verk VG hefði átt að vera að sækja fram og krefj­ast þess að rót­tæk­ari hlutir myndu ger­ast.“ 

Telurðu að eitt­hvað af helstu áherslu­at­riðum Vinstri Grænna hafi í raun og veru náð í gegn eins og Vinstri Grænir lögðu upp með í kosn­inga­bar­átt­unni sinni?

„Ég held að ráð­herrar í Vinstri hreyf­ingar græns fram­boðs hafi í rík­is­stjórn­inni viljað vel, meint vel og reynt að koma ákveðnum hlutum í gegn. Það hafa til dæmis tek­ist ákveðnir hlutir í for­sæt­is­ráðu­neyt­inu sem eru þokka­lega rót­tækir þegar kemur að kyn­rænu sjálf­ræði. Sömu­leiðis frum­varp um þung­un­ar­rofið, ég held að þessi tvö mál séu eitt­hvað sem Katrín og Svandís geta verið mjög ánægðar með.

„Það voru 200 manns sem sögðu sig úr VG“

Aðgerð­ar­á­ætlun í loft­lags­málum kom fram, þó að ég og nokkrir aðrir hefðu auð­vitað vilja sjá miklu afdrátt­ar­laus­ari og rót­tæk­ari aðgerðir þar kynntar. Það eru ýmis atriði sem er hægt að sætta sig við, en eins og ég segi það er kannski mun­ur­inn á mér og ein­hverjum öðrum að ég hefði kannski viljað sjá meiri sókn og meiri djörf­ung, hug og þor. Vegna þess að það þarf líka póli­tískt þor til að taka ákveðna slagi.“ 

Eru Vinstri græn aðeins að missa prinsippið fyrir hvað þau í raun og veru standa fyrir?

„Ég tel til dæmis að í mál­efnum flótta­fólks og hæl­is­leit­enda að þá hafi þessir atburðir und­an­farna daga, þar sem það er algjör­lega ljóst að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er búinn að taka í hand­brems­una, loka, setja í lás og henda lyklunum, að það sé mjög á skjön við það sem við í Vinstri grænum töl­uðum um í stjórn­ar­and­stöðu og það sem við í Vinstri grænum töl­uðum um og lögðum áherslu á fyrir kosn­ingar. Það er meiri segja í and­stöðu við það sem þó er kveðið á um í stjórn­ar­sátt­mál­anum þegar kemur að mót­töku flótta­manna. Þarna erum komin á mikið hála braut myndi ég segja og langt frá prinsippum.“

Eru prinsippin svo­lítið að hverfa úr stjórn­málum?

„Sumir segja það að prinsippin séu að hverfa og þetta snú­ist allt um hrossa­kaup og snú­ist allt um samn­inga. Það á nátt­úru­lega að mínu viti ekki að vera þannig, það er ástæða fyrir því af hverju maður er kos­inn inn á þing eða inn í borg­ar­stjórn eða sveit­ar­stjórnir, það er vegna þess að maður stendur fyrir eitt­hvað og trúir á eitt­hvað og af því maður hefur ein­hverja rétt­læt­is­kennd eða hefur trú á ein­hverjum ákveðnum lausnum sam­fé­lag­inu til heilla. Þannig að ég held að við þurfum svo­lítið að passa upp á það að við séum ekki bara orðin ein­hver flatneskja sem eru að vinna fyrir ein­hver hags­muna­sam­tök eða kjör­dæma­poti eða hvað það er, heldur að við sem erum að taka þátt í stjórn­málum séum þarna út af ástæðu. Ekki út af hags­munum ein­hverra, heldur vegna þess að við höfum ákveðnar skoð­anir og stöndum fyrir ákveðnar skoð­anir. Almenn­ingur og kjós­endur sem kýs okkur, það er vænt­an­lega ástæða fyrir því af hverju við­kom­andi kýs okkur vegna þess að það trúir því að við­kom­andi mann­eskja standi fyrir þessi sjón­ar­mið.“ 

Finnst þér það vanta í íslensk stjórn­mál?

„Já mér finnst það stundum vanta og ég held að það mættu alveg fleiri íhuga oftar: “Af hverju er ég í póli­tík, af hverju er ég í stjórn­málum?” Er það vegna þess að það eru ein­hverjir hags­munir sem ég ætla að vinna fyrir? Eða er það vegna þess að ég trúi á eitt­hvað eða hef hug­sjónir?“ 

Ef þú hefðir verið for­maður Vinstri grænna og for­sæt­is­ráð­herra, hver hefði verið þín áhersla í þessu stjórn­ar­sam­starfi?

„Ég held að það hefði verið gott að krefj­ast meir þegar kemur að umhverfis- og lof­lags­mál­unum. Sömu­leiðis þegar kemur að þessum mann­rétt­inda­málum þá held ég að það sé eitt­hvað sem að hefði þurft að vera svo­lítið skýr ástæða fyrir svona umdeildu stjórn­ar­sam­starfi. Þannig að ég held að það hefði alveg verið svig­rúm fyrir Vinstri Græna að reisa flaggið svo­lítið hátt og krefj­ast svo­lítið mikið af hlutum. “

Hvernig sérðu fyrir þér þetta ár sem eftir er að þinni þing­mennsku? Hvað munt þú leggja áherslu á?

„Þetta er allt saman svo­lítið öðru­vísi en maður hugs­aði sér í byrjun, en ég mun alveg halda áfram að tala fyrir þeim málum sem að ég hef gert hingað til og mun reyna vinna að heil­indum inn á þingi fyrir þeim sjón­ar­miðum sem ég hef talað fyrir kosn­ingar og í stjórn­ar­að­stöðu og svo fram­vegis, þá mun ég halda áfram að gera það.

„Í mínu til­felli er þetta mjög per­sónu­leg ákvörðun“

Ég mun alveg halda áfram að vinna að góðum málum sem tengj­ast lof­lags­mál­unum og mann­rétt­inda­mál­unum. Ég er vara­for­maður flótta­manna­nefndar Evr­ópu­þings­ins og er búin að vera í þeirri nefnd í þrjú ár. Ég er einnig for­maður Íslands­deildar Evr­ópu­ráðs­þings­ins, það er ein mik­il­væg­asta stofn­unin þegar kemur að mann­rétt­indum, lýð­ræði og lögum. Þetta er mér hug­leikið allt saman og ég held - ég bara held ekki, ég er bara sann­færð um að ég muni enn starfa að þeim málum.“ 

Telur þú að þú hafir minni völd eða meiri völd nú þegar þú ert komin út úr Vinstri Grænum?

„Lýð­ræð­is­lega kerfið okkar er byggt þannig upp að það eru flokk­arnir sem hafa völdin inn á þingi, þannig það gefur auga­leið að það er ekki alveg sama staða þegar maður er utan þing­flokka. En maður getur samt sem áður látið rödd sína heyr­ast og barist fyrir og stutt góð mál. Það má alveg halda því til haga að ég studdi öll góð mál sem komið hafa frá þess­ari rík­is­stjórn og líka öðrum, og mun gera það og óska að sjálf­sögðu mínum fyrrum félögum í VG alls hins besta.“

Er auð­veld­ara að vera þing­maður án þing­flokks?

„Það er ákveðið frelsi sem fylgir því, en að sama skapi er þetta ekki létt­væg ákvörðun. Þetta er erfið ákvörðun. Erfitt að skilja við félaga og fara úr stjórn­mála­hreyf­ingu sem maður er búin að gegna trún­að­ar­störfum fyrir í mörg ár. Það er ekki létt­vægt og það er ekki eitt­hvað eins og að hrista ryk af öxl­inni.“ 

Þegar þú ert að taka þessa ákvörðun, hvernig er þanka­gang­ur­inn hjá þér?

„Ég held að svona ákvarð­anir séu alltaf mjög per­sónu­legar. Í mínu til­felli er þetta mjög per­sónu­leg ákvörðun. Ég var ekk­ert að taka hana út af ein­hverjum öðrum, maður finnur það bara hjá sjálfum sér.“ 

Er erfitt að kveðja alla?

„Að sjálf­sögðu er það erfitt, maður hefur eign­ast vini og félaga í gegnum tíð­ina. Ég var odd­viti VG í í suð­vest­ur­kjör­dæmi, sem er fjöl­menn­asta kjör­dæmið og ég tek þá stöðu mjög alvar­lega. Ég vildi líka sýna ábyrgð gagn­vart mínum kjós­endum og félögum þar. En síðan kemur bara að því að maður hlusti á sína innri rödd.“

Hefurðu verið að fá stuðn­ing frá þínum kjós­endum vegna þess­arar ákvörð­unar þinna?

„Mjög mik­inn, mjög mik­inn stuðn­ing og sá stuðn­ingur er kannski ekki síður fólgin í því að bæði er það stuðn­ingur vegna ástæð­urnar sem ég gaf upp, sem er börn á flótta og brott­vísun á barna­fjöl­skyldum og börnum, sem er greini­legt að er mjög erfitt fyrir fólk og almenn­ing. En svo fannst fólki það líka gott ef fólk stendur við sann­fær­ing­una sína, það var ágætt að finna fyrir því.“ 

Myndir þú lýsa sjálfri þér sem prinsipp mann­eskju?

„Já, en á maður ekki alltaf að láta annað fólk lýsa sjálfum sér? En eigum við ekki að segja það bara.“