Þessi færsla er meira en 2 ára gömul.

Reddum sumrinu, björgum vetrinum

Við erum öll í þessu saman er frasi sem heyrist oft þessa daganna, en sumar kennitölur eru jafnari en aðrar. Þetta á sérstaklega við um kennitölur sem tilheyra fyrirtækjum ekki fólki, sem er skrítið, í ljósi þess að það er mannfólkið sem heldur samfélaginu og fyrirtækjunum gangandi en ekki öfugt. Fyrir-tæki er fyrst og fremst það sem orðið segir að það sé, tæki. Þetta tæki getur greitt skatta heima þar sem það býr til tekjurnar sínar, eða falið þá í skattholi einhvers staðar, það getur greitt eiganda sínum arð, stundum mengar það án þess að hreinsa upp eftir sig, og þessa hluti þolum við sem samfélag þrátt fyrir að flest eigum við ekki fyrirtæki.

Við þolum stundum slæma hegðun í von um að fyrirtæki ráði fólk í vinnu, og við viljum flest hafa vinnu af því með þeirri leið náum við að lifa. Fyrir utan lífsviðurværið er vinnan svo oft líka stór hluti af sjálfsímynd og sjálfsvirðingu fólks, en ég þarf varla að skrifa það fyrir þá sem lesa þennan pistil. Ég get eiginlega gefið mér að allir lesendur mínir séu fólk en ekki fyrirtæki og viti vel hvernig það er að vera manneskja sem ýmist hefur vinnu eða ekki.

Samt hefur ríkisstjórnin gert allt sem hún getur fyrir fyrirtækin og gleymt fólkinu í sumum tilvikum. Sem er undarlegt, fyrirtæki gæti gufað upp og skipt um kennitölu án þess að það kosti mannslíf, en það sama er ekki hægt að segja um hina kennitöluhafana. Og þar að auki eru flest fyrirtæki hvort sem er dauðadæmd ef fólk hefur ekki pening milli handanna.

Gott dæmi um fólk sem heldur uppi fyrirtækjum eru námsmenn. Nemendur við háskóla og menntaskóla landsins fara nú flest út í sumarið án þess að hafa vinnu. Í fyrstu kann það að hljóma illa en þó ekki hrikalega, mjög margir búa hjá foreldrum og eru ekki í hættu á að skorta lífsnauðsynjar. En mjög margir nemendur, jafnvel í menntaskóla búa ekki við slíkan lúxus, um þann hóp þarf að hugsa sérstaklega vel augljóslega.

Ódýrir matsölustaðir, skemmtistaðir, fatabúðir, kvikmyndahús, menningarrými, alls kyns frumkvöðlar og námskeiða-haldarar eru háðir því að námsmenn hafi eitthvað milli handanna þegar þeir koma út úr sumrinu. Vegna þess hversu miklu máli neysla námsmanna skiptir fyrir litlu tannhjól hagkerfisins getur það haft geigvænleg áhrif að hunsa atvinnukrísu þeirra. Þessi skortur á kaupmætti námsmanna gæti orðið að snjóbolta sem vindur upp á sig allan vetur með þeim afleiðingum að sumarstörfin verði enn færri árið eftir.

Þá skiptir engu máli þó svo fyrirtækinu hafi boðist að segja upp starfsfólki og að ríkið borgi uppsagnarfrestinn, starfsmaðurinn verður ekki endurráðinn ef eftirspurnin eykst ekki í haust eða vetur. Það skiptir heldur ekki máli þó starfsmaðurinn sé settur í hlutastarf og atvinnuleysisbætur sjái um rest, starfsmanninum verður þá bara sagt upp í haust eða hlutfallið minnkað enn frekar þegar samdrátturinn eykst.

Á meðan tillögum um að hjálpa námsmönnum var hafnað, var peningum dælt svokallaða hlutabótaleið sem mörg fyrirtæki misnotuðu. Eitt fyrirtæki greiddi sér 600 milljónir í arð en lét ríkið taka á sig aukin kostnað til að spara sér pening. (Ef fyrirtæki hefðu sálir myndi maður kannski höfða til samvisku þess, eða jafnvel útskýra fyrir því hversu skammsýn þessi aðgerð væri, því ekki myndi fyrirtækið selja mikið í næsta ársfjórðungi ef allir höguðu sér svona).

Fjármálaráðherra kallaði þessa hegðun rýtingsstungu, en hann var varaður við. Fólk með kennitölu hefur samvisku, hinar kennitölurnar hafa það ekki og það verður að haga regluverkinu eftir því. Fyrirtækin greiddu sér arð á meðan ríkið greiddi þeim styrk til að segja upp fólki, og ekki einu sinni var gerð krafa um að þessi fyrirtæki forðuðust að nota skattaskjól. Sem þýðir náttúrulega að þau sem geta komist undan skatti og fengið aðstoð engu að síður munu gera það áfram þótt það sé álíka fáránlegt og ef tryggingafyrirtæki myndi greiða manni skaðabætur sem aldrei hefði greitt neitt tryggingagjald.

Í fljótu bragði lítur það út eins og krísa hafi verið nýtt til þess að dæla fé almennings til einkaaðila, en maður ætti svo sem aldrei að gera ráð fyrir illum ásetningi þegar heimska og klunnaskapur dugar til skýringar.

Þarna fór margt fé til spillis, en maður á aldrei að láta góða krísu fara til spillis eins og Winston Churchill sagði. Við getum nýtt krísuna til að gera góð hluti sem gagnast fólki, og jafnvel til lengri tíma.

Þann 18.mars skrifaði ég pistil um að nú væri að losna hópur fólks með mikla grunnþekkingu sem gæti hjálpað okkur að bjarga íslenskunni. Ef okkur er alvara um að viðhalda þessu örmáli þá þurfum við að tryggja aðgengi að íslensku efni á netinu. Það felur í sér að styðja við fjölmiðla og framleiðslu á alls kyns íslensku efni, en það þarf ekki alltaf að vera jafn stórtækt og heill kvikmyndaiðnaður eða risa efnisveitur.

Á hverjum degi nota ótal Íslendingar wikipedia til að fletta upp sér til gamans, eða vegna þess að þau þurfa að vita eitthvað, og þau neyðast oftar en ekki til að leita inn á ensku útgáfu síðunnar. Enda eru þar sex milljónir færslna (6,075,132), sem oft á tíðum eru mun ítarlegri en þær 49 þúsund(49,690) sem eru á íslensku útgáfunni. (Sem er ekki slæmt miðað við höfðatölu, en samt ekki nógu gott).

Jafnvel þó við réðum tvö hundruð námsmenn í að þýða eða skrifa færslur frá grunni heilt sumar, þá myndi það sennilega ekki færa okkur í flokk með tungumálum á borð við spænsku og ensku, en kannski gætum við náð að keppa við Esperanto með sínar 279 þúsund (279,788) færslur, eða Velsku með sínar 130 þúsund (130,711). Og það myndi dýpka þekkingu þeirra sem vinna við það, jafnvel á því sviði sem þau eru að læra akademískt.

Annað mikilvægt verkefni sem krefst gríðarlegs mannafla er endurheimt votlendis á Íslandi og skógrækt. Ef verstu spár rætast og Grænlandsjökull bráðnar gæti sjórinn í kringum Ísland kólnað með ófyrirséðum og hrikalegum afleiðingum. Svo maður tali nú ekki um ef Golfstraumurinn breytir um átt.

En fyrir utan hversu miklu máli það gæti skipt Ísland að hægja á hlýnun jarðar, þá væri það líka siðferðisleg skylda okkar þó svo lítið væri í húfi fyrir okkur. Milljónir, jafnvel milljarður manna gæti þurft að flýja hlýjustu svæði jarðar á þessari öld, og það er sviðsmynd sem mér langar helst ekki til að draga upp því hún er mjög óhugnanleg.

Þó það væri lítið á vogarskálarnar að þessu sinni, þá væri það snjallt og réttmæt ákvörðun að ráða alla þá námsmenn sem vildu í að moka ofan í skurði og planta trjám þannig að skógar og votlendi skili sér aftur á þá staði sem þeir voru eitt sinn.

Því það eru litlu neytendurnir á borð við námsmenn sem halda hagkerfinu gangandi. Fyrirtæki koma og fara, en þau eru háð því að einhver kaupi vörurnar þeirra. Hvers vegna ekki að sinna brýnum verkefnum, og redda sumrinu til að bjarga vetrinum?

 

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið á blogginu

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
1
Blogg

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Hung­ur­leik­ar Pútíns grimma

Sá at­burð­ur sem mun líma ár­ið 2022 í minni mann­kyns er inn­rás og stríð Vla­dimírs Pútíns gegn Úkraínu. Árás­ar­stríð sem ,,keis­ar­inn“ í Kreml (Pútín for­seti ræð­ur nán­ast öllu í Rússlandi), hóf þann 24. fe­brú­ar á þessu ári og sendi þar með her sinn, sem sagð­ur var á  ,,æf­ingu“, til inn­rás­ar á helstu vina­þjóð Rússa. Lít­ið er um vina­þel, eins og...
Stefán Snævarr
2
Blogg

Stefán Snævarr

FÆЭING ÞJÓЭAR. And­óf gegn rúss­neskri menn­ing­ar­heimsvalda­stefnu

Heim­spek­ing­ur­inn Heg­el mun segja ein­hvers stað­ar að mæli­kvarði á það hvort  hóp­ur manna telj­ist þjóð sé hvort hann er til­bú­inn til að verja lönd sín vopn­um. Vilji Úkraínu­manna til að verja sig gegn inn­rás Rússa sýn­ir alla vega að þeir líta á sig sér­staka þjóð, gagn­stætt því sem Pútín harð­ráði held­ur. Skoð­anakann­an­ir, sem gerð­ar hafa ver­ið eft­ir her­nám Krímskaga 2014,...
Stefán Snævarr
3
Blogg

Stefán Snævarr

Skópu Gyð­ing­ar nú­tím­ann?

Fræg er sú kenn­ing Max We­bers að kapí­tal­ism­inn hafi orð­ið til sem óætl­uð af­leið­ing af mót­mæl­enda­trú. Ann­ar þýsk­ur fræði­mað­ur, Werner Sombart,  skrif­aði mik­inn doðrant um Gyð­inga og efna­hags­líf­ið, Die Ju­den und das Wirtschafts­le­ben. Gyð­ing­arn­ir skópu nú­tíma kapí­tal­isma, stað­hæfði hann og  var þó ekki Gyð­ing­ur (frem­ur hið gagn­stæða, hann sner­ist á sveif með Hitler 1933). Hann benti á að Gyð­ing­ar hefði...
Lífsgildin
4
Blogg

Lífsgildin

Barna­mála­ráð­herra vs. dóms­mála­ráð­herra

For­varn­ir styðj­ast við lög og reglu­gerð­ir um hvað er leyfi­legt og bann­að og hvar mörk­in liggja. Til­slök­un á regl­um sem tengj­ast alkó­hóli geta þurrk­að út ár­ang­ur sem hef­ur feng­ist með for­vör­un. Nefna má að í könn­un ár­ið 1995 kom fram að 80% tí­undu bekk­inga höfðu smakk­að áfengi. Ný könn­un sýn­ir að 30% tí­undu bekk­inga hafa smakk­að áfengi. Þessi ár­ang­ur get­ur...
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
5
Blogg

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Úkraína og bar­áttu­vilji Vest­ur­veld­anna

Á tím­um þess sem kall­að­ist ,,Kalda stríð­ið" og stóð frá ár­un­um 1945-1991 um það bil, voru háð nokk­ur stríð þar sem risa­veld­in, Banda­rík­in og Sov­ét­rík­in (1922-1991) háðu grimmi­lega bar­áttu um for­ræð­ið í heim­in­um. Skyldi heim­ur­inn vera kapí­talísk­ur með ,,Kan­ann" sem leið­toga eða komm­ún­ísk­ur und­ir stjórn Rússa/Sov­ét­ríkj­anna? Eitt þess­ara stríða var Víet­nam-stríð­ið en um þess­ar mund­ir eru ein­mitt lið­in um 55...

Nýtt efni

Áhrif langvarandi togstreitu eru mikil á samfélagið
Fréttir

Áhrif langvar­andi tog­streitu eru mik­il á sam­fé­lag­ið

Fram­kvæmda­leyfi í einu yngsta ár­gljúfri heims var fellt úr gildi. Að­spurð hvort Hnútu­virkj­un í Hverf­is­fljóti sé end­an­lega úr sög­unni, seg­ir Ingi­björg Ei­ríks­dótt­ir: „Það er auð­vit­að ekk­ert bú­ið fyrr en það er bú­ið.“ Hún er formað­ur Eld­vatna – sam­taka um nátt­úru­vernd í Skaft­ár­hreppi og hef­ur ásamt hópi fólks bar­ist gegn virkj­un­inni í vel á ann­an ára­tug.
Ótti og eftirsjá
Ólafur Páll Jónsson
Pistill

Ólafur Páll Jónsson

Ótti og eft­ir­sjá

Hug­leið­ing­ar um hug­ann, geðs­hrær­ing­ar, ótt­ann og eft­ir­sjána.
Mannasiðir
Bíó Tvíó#222

Mannasið­ir

Andrea og Stein­dór fjalla um mynd Maríu Reyn­dal frá 2018, Mannasiði.
Vill að eldsneytisbirgðir dugi í 90 daga
Fréttir

Vill að eldsneyt­is­birgð­ir dugi í 90 daga

Ráð­herra hef­ur kynnt áform um frum­varp til laga um neyð­ar­birgð­ir eldsneyt­is í sam­ráðs­gátt stjórn­valda.
Verðbólgudraugurinn gengur aftur
Þorvaldur Gylfason
Pistill

Þorvaldur Gylfason

Verð­bólgu­draug­ur­inn geng­ur aft­ur

Verð­bólg­an mæl­ist um þess­ar mund­ir 10% á ári. Hvers vegna? Hvað er til ráða?
Heidelberg hefur þurft að greiða hundruð milljóna í sektir vegna mengunar
FréttirJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Heidel­berg hef­ur þurft að greiða hundruð millj­óna í sekt­ir vegna meng­un­ar

Starf­semi þýska sements­fyr­ir­tæk­is­ins Heidel­bergs er um­deild víða um heim. Mann­rétt­inda­sam­tök hafa gagn­rýnt fyr­ir­tæk­ið fyr­ir að starfa á her­numd­um svæð­um, bæði í Palestínu og Vest­ur-Sa­hara. Fyr­ir­tæk­ið hyggst byggja möl­un­ar­verk­smiðju í Þor­láks­höfn þar sem mó­berg verð­ur unn­ið í sement.
Blár punktur undir gráum himni
Bergur Ebbi Benediktsson
PistillKjaftæði

Bergur Ebbi Benediktsson

Blár punkt­ur und­ir grá­um himni

Það sem upp­lýs­ing­ar nú­tím­ans veita okk­ur ekki er ein­mitt ná­kvæm­lega þetta síð­asta: dóm­ur um hvað skipt­ir máli. Sú ábyrgð ligg­ur alltaf á okk­ur sjálf­um.
Hvað er hæfileg neysla?
Fréttir

Hvað er hæfi­leg neysla?

Um­mæli fyrr­ver­andi heil­brigð­is­ráð­herra Dan­merk­ur um hlut­verk áfeng­is, einkum bjórs, hvað sé hæfi­leg neysla og til­gang­ur­inn með neysl­unni, hafa vak­ið mikla at­hygli í Dan­mörku. Ráð­herr­ann fyrr­ver­andi er nú­ver­andi fram­kvæmda­stjóri sam­taka bjór- og gos­fram­leið­enda.
Jörðin eftir 250 milljón ár: Reykjavík í næsta nágrenni við Dakar í Senegal
Flækjusagan

Jörð­in eft­ir 250 millj­ón ár: Reykja­vík í næsta ná­grenni við Dak­ar í Senegal

Fyr­ir 250 millj­ón­um ára voru öll meg­in­lönd Jarð­ar sam­an­kom­in í einni tröllauk­inni heims­álfu sem við köll­um Pangeu. Sú hafði ver­ið við lýði í tæp 100 millj­ón ár og var reynd­ar byrj­uð að trosna svo­lít­ið í sund­ur. Enn liðu þó tug­ir millj­óna ára áð­ur en Pangea klofn­aði end­an­lega í tvær minni risa­álf­ur, Láras­íu og Gondwana­land, sem löngu síð­ar leyst­ust upp í...
Áfengi og kókaín: Banvæn blanda
Aðsent

Helena Líndal Baldvinsdóttir og Hjalti Már Björnsson

Áfengi og kókaín: Ban­væn blanda

Þótt kókaín og áfengi sé hættu­legt hvort fyr­ir sig er kóka­etý­len mun hættu­legra en sam­an­lögð áhrif hinna tveggja fíkni­efn­anna, vara sér­fræð­ing­ar við.
Fiskari eða sjómaður? Orð eru ekki bara orð
Ólína Þorvarðardóttir
Aðsent

Ólína Þorvarðardóttir

Fisk­ari eða sjómað­ur? Orð eru ekki bara orð

Ólína Kjer­úlf Þor­varð­ar­dótt­ir svar­ar grein Ei­ríks Rögn­valds­son­ar þar sem hann fjall­aði um gagn­rýni þeirra sem hafa lát­ið í sér heyra vegna þess að orð­ið „fisk­ari“ var tek­ið upp í lög­gjöf í stað orðs­ins „fiski­mað­ur“.
Hvað þýða róttækar kerfisbreytingar?
Guðrún Schmidt
Aðsent

Guðrún Schmidt

Hvað þýða rót­tæk­ar kerf­is­breyt­ing­ar?

Guð­rún Schmidt, sér­fræð­ing­ur hjá Land­vernd, skrif­ar um kerf­is­breyt­ing­ar á tím­um lofts­lags­vanda. „Breyt­ing­ar sem mann­kyn­ið, sér­stak­lega hinn vest­ræni heim­ur, þarf að fara í eru mikl­ar, rót­tæk­ar og djúp­ar,“ skrif­ar Guð­rún.