Þessi færsla er meira en ársgömul.

Afganistan: Til hvers og hvað nú?

Afganistan: Til hvers og hvað nú?

Þann 11.september á þessu ári verða 20 ár liðin frá einni alræmdustu hryðjuverkaárás sem gerð hefur verið, en það er árás Al-Kaída samtakanna á Tvíburaturnana í New York. Turnar þessir voru að mörgu leyti táknmynd Bandaríkjanna, kapítalisma og vestrænna lifnaðarhátta.

Osama Bin Laden var leiðtogi Al Kaída á þessum tíma og var þegar þarna var komið hundeltur af bandarískum yfirvöldum, vegna fyrri hryðjuverka. En einu sinni var Bin Laden ,,vinur Bandaríkjanna,“ þótt ótrúlegt megi virðast. Mest kannski vegna þess að ,,óvinur óvina minna, er vinur minn.“

Bin Laden ,,gerði út“ frá Afganistan og á undanförnum áratugum hefur landið verið eitt mesta ,,hryðjuverkahreiður“ heimsins og margir af verstu hryðjuverkamönnum heims annað hvort komið þaðan, eða dvalið þar.

Eftir árásirnar í New York, þar sem um 3000 manns létust, hófu Bandaríkjamenn, undir forystu repúblíkanans George Bush yngri, stríð gegn Osama Bin Laden og Al Kaída, sem og hreyfingu þeirri sem kallast Talíbanar. Bandaríkjamenn sökuðu þá um að vernda Bin Laden, sem í raun kom hvergi að stofnun hreyfingar Talíbana (orðið þýðir ,,nemendur“).

Stærstu sprengjuflugvélar heims, B-52, voru notaðar til að demba sprengjum yfir fjöll og hella þar sem Bandaríkjamenn töldu að Bin Laden væri, en allt kom fyrir ekki. Hann náðist ekki fyrr en áratug síðar, í húsi einu í borginni Abottabad í Pakistan.

Stríð Bandaríkjanna og NATO í Afganistan hefur s.s. staðið yfir í 20 ár og tóku Íslendingar (Íslenska friðargæslan) meðal annars þátt í því, t.d. voru íslenskir sprengjusérfræðingar þar á sínum tíma og starfsfólk sem sinnti rekstri alþjóðaflugvallarins í Kabúl, höfuðborg Afganistan.

Nú ber hinsvegar svo við að verið er að draga nánast alla erlenda hermenn frá Afganistan og er það í samræmi við bandarísk kosningaloforð. Verulegar líkur eru hinsvegar á því að allt fari í sama farið og jafnvel að Talíbanar muni aftur ná völdum, en þeir og Bandaríkjamenn skrifuðu undir friðarsamning í febrúar 2020, eftir friðarviðræður í borginna Doha í Sameinuðu Arabísku furstadæmunum. Að mati sérfræðinga er þessi samningur þó aðeins upphafið að frekari viðræðum, með það að markmiði að tryggja frið og öryggi í Afganistan.

Stríðið þetta er talið hafa kostað bara Bandaríkin um 2000 milljarða dollara (tvær ,,trilljónir“ á bandaríska vísu) en einn milljarður dollara er um 125 milljarðar íslenskra króna og reikni nú hver fyrir sig.

Talið er að um minnst 150.000 manns hafi fallið á þessum tíma. Bandaríkjamenn og NATO hafa misst um 3500 hermenn, Danir af öllum þjóðum hlutfallslega mest. Talið er að um 66.000 afganskir hermenn hafi fallið og að minnsta kosti um 50.000 talíbanar. Þá hafi um 450 hjálparstarfsmenn látið lífið. Mannfallstölur meðal almennra borgara eru nokkuð á reiki, en reiknað er með að minnsta kosti 50.000, jafn mun fleiri hafi látið lífið.

Saga Afganistan er blóði drifin og hefur verið það í gegnum aldirnar. Um er að ræða múslímskt ríki, þar sem ættir og ættbálkar ráða miklu og eru helstu valdablokkir samfélagsins. Stærsti hópur þess eru pastúnar, sem eru um 15 milljónir af 32 milljónum íbúa landsins. Alls eru um 85% landsmanna súnní-múslimar og um 15% sjía, en þetta eru það sem kallað er tvær greinar íslam.

Landið er staðasett um það bil miðja vegu milli risanna Rússlands, Kína og Indlands. Landið er ríkt af ýmsum málmum, en vegna spillingar og stríðs hefur Afgönum ekki tekist að nýta sér það.

Einnig er nóg af valmúa að finna þar, sem ópíum er unnið úr og síðan heróin. Um 90% af því heróini sem notað er á vesturlöndum kemur frá Afganistan. Þjóðarframleiðsla Afganistan á mann er um 2000 dollarar, en er um 40.000 dollarar hér á landi.

Afganistan komst af alvöru í fréttir á Vesturlöndum árið 1979, þegar Rússar (þá Sovétmenn) réðust inn í landið, til að aðstoða þáverandi kommúnistastjórn landsins, sem staðið hafði fyrir misheppnuðum umbótum í landbúnaði og fengið marga upp á móti sér.

Hernám Sovétmanna stóð í 10 ár og reyndist þeim dýrt og er reyndar talið vera einn af nöglunum í líkkistu Sovétríkjanna, sem féllu árið 1991, en tveimur árum áður höfðu Sovétmenn/Rússar yfirgefið landið.

Höfuðandstæðingar þeirra voru svokallaðir ,,mujahedin“ skæruðliðar, eða ,,þeir sem taka þátt í heilögu stríði.“ Þeir nutu þá dyggilegs stuðnings Bandaríkjamanna, m.a. fengu þeir fullkomnar Stinger-flaugar til að skjóta niður þyrlur og orrustuþotur Sovétmanna.

Eftir brotthvarf Rússa í desember árið 1989 hélt upplausnin áfram og um fimm árum eftir brottför þeirra kom hreyfing Talíbana fyrst fram. Frá árinu 1996 til 2001 náðu þeir að sölsa stærstan hluta landsins undir sig og lýstu meðal annars yfir stofnun íslamsks ríkis.

Árásir Bandaríkjamann eftir Tvíburaturnan hófust með massívum sperngjuárásum þann 7.október og á innan við ári féll ríki og stjórn Talíbana. Og þar með var hafinn eltingaleikur Bandaríkjamanna við Osama-bin Laden, leiðtoga Al-kaída, sem lauk með aftöku á honum í Pakistan um áratug síðar. Sem og lengsta stríð Bandaríkjamanna (fyrr og kannski síðar?) sem hafa nánast alltaf verið í stríði frá því að landið var stofnað árið 1776, eða næstum 100 talsins.

Markmið Talíbana er að stjórna í skjóli Sharía-laga. Þegar þeir voru við völd var vestræn menning  nánast bönnuð, karlmönnum gert skylt að láta sér vaxa skegg og réttindi kvenna fótum troðin.

Á meðan stríðinu frá 2001 hefur staðið hefur t.d. mikið verið gert í að efla menntun meðal stúlkna ( sem Talíbanar leyfðu ekki ), en Talíbanar hafa verið iðnir við að sprengja stúlknaskóla í loft upp og myrða skólastúlkur

En hvað nú? Svo virðist sem allt stefni í að Taíbanar séu smátt og smátt að ná völdum aftur í landinu. Nú þegar stjórna þeir stórum svæðum, að mestum hluta dreifbýli. Afganski herinn hefur mátt þola mikið liðhlaup og talið er að liðsandinn þar á bæ sé með lakasta móti. Í þennan her hefur fúlgum fjár verið eytt á undanförnum árum en um 180.000 manns eru taldir vera þar innanborðs.

Bandaríkjamenn segjast ætla að styðja við Afghanistan og herinn eftir mætti, en kannsiki er svipað ástand í gangi hjá þeim núna og á dögum Víetanm-stríðsins. Frá 1965 börðust hersveitir Bandaríkjamanna og S-Víetnam gegn hersveitum Víetkong skæruliða, sem voru kommúnistar og her N-Víetnams (einnig kommúnistar). Árið 1973 var samið um að bandarískir hermenn drægju sig til baka og myndu hætta þátttöku í hernaðaraðgerðurm, en bandarísk stjórnvöld veittu áfram mikinn hernaðarstuðning. Her S-Víetnams gaf sífellt meira efrir og vorið 1975 féll allt Víetnam í hendur kommúnista og hefur verið undir stjórn þeirra síðan.

Eins og staðan er núna eru mun meiri en minni líkur á að Talíbanar verði komnir við völd í Afganistan áður en langt um líður. Og ekki er ólíklegt að borgarastríð brjótist aftur út. Það eru skelfileg tíðindi fyrir íbúa landsins.

Sumir vilja meina að Afganistan sér ,,misheppnað ríki“ eða það sem á ensku er kallað ,,failed state“. Með því er átt við þegar stjórnvöld geta með litlum eða takmörkuðum hætti framfylgt ákvörðunum sínum og tryggt bæði öryggi og ákveðna þjónustu við íbúana. Á lista yfir slík ríki eru t.d. Írak, Súdan, Sómalía og Zimbabwe. Bandríkjamenn réðust inn í Írak árið 2003, en það er önnur saga.

Í Afganistan hafa Vesturlönd og NATO eytt gríðarlegum fjármunum í eitthvað sem skilur sennilega ekkert, eða lítið eftir sig, þegar upp verður staðið. Kostnaður í mannslífum gríðarlegur, en allti virðist vera á leið í sama farið. Og þá spyr maður sig; til hvers var þetta allt saman? Var þetta allt saman til einskis?

Bendi svo áhugasömum lesendum á fína þætti um Afganistan, The Great Game.

Hér lýsir fyrrum breskur liðsforingi reynslu sinni frá Afganistan: https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/01/our-failures-in-afghanistan-have-been-legion

Mynd: Amber Clay / Pixabay

Athugasemdir

Athugasemdir eru ekki leyfðar við þessa grein.

Mest lesið á blogginu

Stefán Snævarr
1
Blogg

Stefán Snævarr

FÆЭING ÞJÓЭAR. And­óf gegn rúss­neskri menn­ing­ar­heimsvalda­stefnu

Heim­spek­ing­ur­inn Heg­el mun segja ein­hvers stað­ar að mæli­kvarði á það hvort  hóp­ur manna telj­ist þjóð sé hvort hann er til­bú­inn til að verja lönd sín vopn­um. Vilji Úkraínu­manna til að verja sig gegn inn­rás Rússa sýn­ir alla vega að þeir líta á sig sér­staka þjóð, gagn­stætt því sem Pútín harð­ráði held­ur. Skoð­anakann­an­ir, sem gerð­ar hafa ver­ið eft­ir her­nám Krímskaga 2014,...
Stefán Snævarr
2
Blogg

Stefán Snævarr

Skópu Gyð­ing­ar nú­tím­ann?

Fræg er sú kenn­ing Max We­bers að kapí­tal­ism­inn hafi orð­ið til sem óætl­uð af­leið­ing af mót­mæl­enda­trú. Ann­ar þýsk­ur fræði­mað­ur, Werner Sombart,  skrif­aði mik­inn doðrant um Gyð­inga og efna­hags­líf­ið, Die Ju­den und das Wirtschafts­le­ben. Gyð­ing­arn­ir skópu nú­tíma kapí­tal­isma, stað­hæfði hann og  var þó ekki Gyð­ing­ur (frem­ur hið gagn­stæða, hann sner­ist á sveif með Hitler 1933). Hann benti á að Gyð­ing­ar hefði...
Lífsgildin
3
Blogg

Lífsgildin

Barna­mála­ráð­herra vs. dóms­mála­ráð­herra

For­varn­ir styðj­ast við lög og reglu­gerð­ir um hvað er leyfi­legt og bann­að og hvar mörk­in liggja. Til­slök­un á regl­um sem tengj­ast alkó­hóli geta þurrk­að út ár­ang­ur sem hef­ur feng­ist með for­vör­un. Nefna má að í könn­un ár­ið 1995 kom fram að 80% tí­undu bekk­inga höfðu smakk­að áfengi. Ný könn­un sýn­ir að 30% tí­undu bekk­inga hafa smakk­að áfengi. Þessi ár­ang­ur get­ur...
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
4
Blogg

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Úkraína og bar­áttu­vilji Vest­ur­veld­anna

Á tím­um þess sem kall­að­ist ,,Kalda stríð­ið" og stóð frá ár­un­um 1945-1991 um það bil, voru háð nokk­ur stríð þar sem risa­veld­in, Banda­rík­in og Sov­ét­rík­in (1922-1991) háðu grimmi­lega bar­áttu um for­ræð­ið í heim­in­um. Skyldi heim­ur­inn vera kapí­talísk­ur með ,,Kan­ann" sem leið­toga eða komm­ún­ísk­ur und­ir stjórn Rússa/Sov­ét­ríkj­anna? Eitt þess­ara stríða var Víet­nam-stríð­ið en um þess­ar mund­ir eru ein­mitt lið­in um 55...

Nýtt efni

Góður svefn vinnur gegn streitu
Þóra Sigfríður Einarsdóttir
Pistill

Þóra Sigfríður Einarsdóttir

Góð­ur svefn vinn­ur gegn streitu

Við vit­um að langvar­andi streita tek­ur sann­ar­lega sinn toll og get­ur haft al­var­leg­ar af­leið­ing­ar fyr­ir lík­am­lega og and­lega heilsu okk­ar. Hvað er hægt að gera?
Ellefu litlar kjötbollur og hundrað þúsund dollarar
Gagnrýni

Ell­efu litl­ar kjöt­boll­ur og hundrað þús­und doll­ar­ar

Sófa­kartafl­an rýn­ir í raun­veru­leika­þætti.
Áfangasigur í hryðjuverkamálinu: „Við verjendur vorum þarna eins og Spartverjar í skarðinu forðum”
FréttirHryðjuverkaógn á Íslandi

Áfanga­sig­ur í hryðju­verka­mál­inu: „Við verj­end­ur vor­um þarna eins og Spart­verj­ar í skarð­inu forð­um”

Ákæru­lið­um sem sneru að til­raun til hryðju­verka vís­að frá í hinu svo­kall­aða hryðju­verka­máli. „Mann­leg tján­ing nýt­ur að nokkru marki stjórn­ar­skrár­vernd­ar þrátt fyr­ir að hún kunni að vera ósmekk­leg og ógeð­felld á köfl­um,“ seg­ir í frá­vís­un­inni.
„Ég hef aldrei misst svefn yfir neinu sem tengist Samherja“
Fréttir

„Ég hef aldrei misst svefn yf­ir neinu sem teng­ist Sam­herja“

Þóra Arn­órs­dótt­ir seg­ir að lög­reglu­rann­sókn sem hún sæt­ir í tengsl­um við hina svo­köll­uðu „skæru­liða­deild Sam­herja“ hafi ekk­ert haft með brott­hvarf henn­ar úr stóli rit­stjóra Kveiks að gera. Hún telji núna rétt­an tíma­punkt til að skipta um starfs­vett­vang og sé full til­hlökk­un­ar.
Segir svarta skýrslu gagnlega „til þess að gera hlutina öðruvísi“
FréttirLaxeldi

Seg­ir svarta skýrslu gagn­lega „til þess að gera hlut­ina öðru­vísi“

For­sæt­is­ráð­herra seg­ir að taka eigi skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­un­ar um stöðu fisk­eld­is á Ís­landi með auð­mýkt. „Sam­ein­umst um það að gera bet­ur í þess­um mál­um.“ Hún var spurð á Al­þingi í dag hvort hún væri stolt af því að „einn helsti vaxt­ar­sproti ís­lensks efna­hags­lífs“ skyldi búa við óboð­legt og slæl­egt eft­ir­lit og að stjórn­sýsl­an væri í mol­um.
„Kannski er löggan að fara að mæta á skrifstofur Eflingar“
FréttirKjaradeila Eflingar og SA

„Kannski er lögg­an að fara að mæta á skrif­stof­ur Efl­ing­ar“

Samn­inga­nefnd Efl­ing­ar ber ekki traust til Að­al­steins Leifs­son­ar rík­is­sátta­semj­ara seg­ir Sól­veig Anna Jóns­dótt­ir formað­ur. Hún fagn­ar nið­ur­stöðu Fé­lags­dóms en seg­ir úr­skurð Hér­aðs­dóms Reykja­vík­ur rang­an og ósann­gjarn­an.
Brot á stjórnarskránni?
Gunnar Alexander Ólafsson
Aðsent

Gunnar Alexander Ólafsson

Brot á stjórn­ar­skránni?

Gunn­ar Al­ex­and­er Ólafs­son furð­ar sig á því af hverju laga­ráð starfar ekki á Al­þingi, ráð sem mun skoða öll frum­varps­drög sem lögð eru fyr­ir Al­þingi og meta hvort þau stand­ist stjórn­ar­skrá eða ekki.
Verkföll Eflingar lögleg
FréttirKjaradeila Eflingar og SA

Verk­föll Efl­ing­ar lög­leg

Fé­lags­dóm­ur féllst ekki á mála­til­bún­að Sam­taka at­vinnu­lífs­ins. Að óbreyttu munu verk­föll um 300 Efl­ing­ar­fé­laga sem starfa á sjö hót­el­um Ís­lands­hót­ela því hefjast á há­degi á morg­un.
Efling þarf að afhenda félagatalið
FréttirKjaradeila Eflingar og SA

Efl­ing þarf að af­henda fé­laga­tal­ið

Hér­aðs­dóm­ur Reykja­vík­ur kvað upp dóm sinn í mál­inu fyr­ir stundu. Nið­ur­stað­an verð­ur kærð til Lands­rétt­ar.
Þóra Arnórsdóttir hætt í Kveik
Fréttir

Þóra Arn­órs­dótt­ir hætt í Kveik

Þóra hætt­ir í frétta­skýr­inga­þætt­in­um til að taka við öðru starfi ut­an RÚV. Ingólf­ur Bjarni Sig­fús­son tek­ur við sem rit­stjóri fram á vor­ið.
Veikburða og brotakennd stjórnsýsla ekki í stakk búin til að takast á við aukin umsvif sjókvíaeldis
FréttirLaxeldi

Veik­burða og brota­kennd stjórn­sýsla ekki í stakk bú­in til að tak­ast á við auk­in um­svif sjókvía­eld­is

Stefnu­laus upp­bygg­ing og rekst­ur sjókvía á svæð­um hef­ur fest sig í sessi og stjórn­sýsla og eft­ir­lit með sjókvía­eldi er veik­burða og brota­kennd að mati Rík­is­end­ur­skoð­un­ar, sem ger­ir at­huga­semd­ir í 23 lið­um í ný­út­kom­inni skýrslu um sjókvía­eldi
Hamfarir í Tyrklandi og Sýrlandi – Tala látinna hækkar
Fréttir

Ham­far­ir í Tyrklandi og Sýr­landi – Tala lát­inna hækk­ar

Jarð­skjálfti 7,8 að stærð sem átti upp­tök sín í suð­ur­hluta Tyrk­lands reið yf­ir í nótt með af­drifa­rík­um af­leið­ing­um. Yf­ir 1.700 eru lát­in – bæði í Tyrklandi og ná­granna­rík­inu Sýr­landi.