Prófessorar bera hvor annan þungum sökum

„Því miður lét ég mína van­líðan og per­sónu­legu vanda­mál bitna á þér, okkar sam­vinnu og sér­stak­lega vin­áttu. Ég átta mig núna þegar ég hugsa þetta betur að ég hef verið eig­in­gjarn og gríð­ar­lega ósann­gjarn gagn­vart þér.“ 

Þannig komst Sigurður Yngvi Krist­ins­son, pró­fessor við lækna­deild Háskóla Íslands, að orði í tölvu­pósti sem hann sendi Sigrúnu Helgu Lund, rann­sókn­ar­sér­fræð­ingi í töl­fræði sem starf­aði undir honum í rann­sókn­arteymi, þann 5. októ­ber 2016. 

Sigrún ákvað nýlega að segja starfi sínu sem pró­fessor í líf­töl­fræði lausu vegna óánægju með við­brögð Háskóla Íslands við brotum Sigurðar Yngva á siða­reglum. Að mati siða­nefndar hafði Sigurður brotið gegn þremur greinum siða­reglna með fram­göngu sinni gagn­vart Sigrúnu; í fyrsta lagi gr. 1.3.1 um að starfs­fólk og nem­endur Háskól­ans skuli sýna hver öðrum virð­ingu í fram­komu, ræðu og riti; í öðru lagi gr. 1.3.4 um að starfs­fólk og nem­endur skuli vinna saman af heil­indum og forð­ast að láta per­sónu­leg tengsl og hags­muni hafa áhrif á sam­vinnu og í þriðja lagi jafn­ræð­is­regl­unni, gr. 1.3.2 um bann við mis­munun. 

Siða­nefndin taldi brot Sigurðar ekki alvar­leg og vís­aði flestum kæru­liðum frá. Stundin hefur nið­ur­stöðu siða­nefnd­ar­innar undir höndum, en hún varpar ljósi á vinnu­staða­menn­ing­una sem virð­ist hafa við­geng­ist innan rann­sókn­ar­hóps­ins sem Sigurður Yngvi stýrir.

Mergæxli af kynferðislegum toga

Um er að ræða umfangs­mikið sam­starfs­verk­efni Háskóla Íslands, Land­spít­al­ans og Krabba­meins­fé­lags­ins sem ber yfir­skrift­ina Blóð­skimun til bjargar/Þjóð­ar­á­tak gegn mergæxlum. Gríð­ar­legar vonir hafa verið bundnar við verk­efnið sem hefur fengið styrki frá alþjóð­legum rann­sókn­ar­sjóðum upp á hund­ruð millj­óna. 

Í ákvörðun siða­nefnd­ar­innar kemur fram að skila­boð af kyn­ferð­is­legum toga hafi tíðkast í net­spjalli milli fólks sem kom að rann­sókn­ar­verk­efn­inu og verið lögð fyrir nefnd­ina. „Verður að benda á að það er meðal stjórn­un­ar­hlut­verka yfir­manns að gæta þess að jafn­vægi rask­ist ekki í vinnu­hópi til dæmis vegna þess að vinnu og skemmtun er ekki haldið nægi­lega aðgreindum,“ segir í nið­ur­stöðukafl­anum. 

„Siða­nefndin telur að yfir­maður verk­efnis beri vissa ábyrgð þegar kemur að því hvers konar menn­ing og sam­skipti fá að þró­ast innan starfs­hóps. Ætti yfir­maður að gæta sér­stak­lega að sinni þátt­töku í slíkum sam­skiptum og jafn­framt hafa frum­kvæði að því að minna und­ir­menn sína á fag­leg­heit í sam­skiptum. Þó að nefndin telji kærða ekki brot­legan hvað þetta varðar, þá þykir hafa skort á í þessu sam­hengi að kærði gætti á full­nægj­andi hátt ábyrgðar yfir­manns.“

Viðreynsla á blóðlæknaþingi

Í kæru Sigrúnar Helgu til siða­nefndar er kvartað undan fjöl­mörgum atriðum er varða sam­starf þeirra Sigurðar. Sigrún sakar meðal ann­ars Sigurð um að hafa valdið henni tjóni með því að til­greina hana ekki sem með­höf­und að greinum sem eiga að birt­ast í tengslum við verk­efnið Blóð­skimun til bjargar. Þá hafi Sigurður látið undir höfuð leggj­ast að skrá vinnu­tíma sem hún átti að fá greitt fyrir, eignað sér heið­ur­inn af vinnu hennar, gert lítið úr hennar fram­lagi til verk­efn­is­ins, lagt á hana óeðli­legt vinnu­á­lag, valdið henni til­finn­inga­skaða og svert mann­orð hennar. 

Að sögn Sigrúnar varð breyt­ing á sam­skiptum þeirra Sigurðar Yngva í upp­hafi árs­ins 2016 þegar hann sýndi henni „óvið­eig­andi hegðun af kyn­ferð­is­legum toga“ sem olli henni óþæg­indum. Fram kemur í kæru Sigrúnar að hún hafi tekið að merkja breyt­ingar í hegðun Sigurðar en í fyrstu afgreitt þær „sem óvið­eig­andi „dóna­brand­ara“ án nokk­urrar inni­stæðu“. Viðhorf hennar til hegð­un­ar­innar hafi hins vegar breyst snar­lega aðfara­nótt 17. apríl 2016 „þegar Sigurður kyssti Sigrúnu fyrir utan heim­ili sitt og reyndi að fá hana með sér inn“.

Hún segir sams konar atvik svo hafa átt sér stað á blóð­lækna­þingi í Kaup­manna­höfn 10. júní sama ár. Síðar um sum­arið hafi svo Sigurður til­kynnt Sigrúnu að hann yrði að taka hana út úr kjarna­hópi blóð­skimun­ar­rann­sókn­ar­innar og halda henni utan tölvu­pósts­sam­skipta og hópsam­ræðna um verk­efnið. Slík fjar­lægð væri nauð­syn­leg svo hann gæti bjargað hjóna­bandi sínu. 

Sendi harðort uppsagnarbréf

Sigrún sendi Sigurði upp­sagn­ar­bréf þann 2. októ­ber 2016. „Síðast en ekki síst þá get ég ekki starfað með manni sem rétt­lætir það að kyssa og reyna að sofa hjá und­ir­mönnum sínum – eða vinum, með því að hann hafi verið graður,“ segir í tölvu­pósti Sigrúnar til Sigurðar. Í fram­hald­inu töl­uðu þau saman og Sigurður bauð Sigrúnu að koma aftur að fullu inn í rann­sókn­ina og fá launa­hækkun. 

Eftir það segir Sigrún að Sigurður hafi haldið áfram meið­andi fram­komu og dembt á hana óeðli­lega mik­illi vinnu. Steininn hafi svo tekið úr þegar Sigurður og Sigrún fóru ásamt fleirum á ráð­stefnu banda­ríska blóð­sjúk­dóma­fé­lags­ins í San Diego árið 2016 og ný kærasta Sigurðar var með í för. „Þarna varð Sigrúnu allri lokið. Allt tal um að bjarga hjóna­band­inu, og rétt­læt­ingar hans á meið­andi fram­komu sinni og útskúfun var aug­ljós­lega yfir­skyn,“ segir í kæru Sigrúnar. Á þessum tíma­punkti sendi Sigrún Sigurði aftur upp­sagn­ar­bréf, til­kynnti erlendum sam­starfs­að­ilum að for­sendur fyrir áfram­hald­andi sam­starfi þeirra væru brostnar og fór þegar í stað heim af ráð­stefn­unni. 

Að sögn Sigrúnar hélt Sigurður áfram að koma illa fram við hana og sýndi henni til­lits­leysi þegar per­sónu­leg áföll dundu yfir í lífi hennar. Þann 2. jan­úar 2017 hafi komið til harðra orða­skipta á skrif­stofu Sigurðar og Sigrún slegið hann. 

Sigurður lýsir atvikum með allt öðrum hætti

Atvika­lýs­ingar Sigurðar Yngva eru mjög frá­brugðnar frá­sögn Sigrúnar. Hann hefur vísað því alfarið á bug að hafa áreitt Sigrúnu og full­yrðir að í báðum til­vik­unum sem Sigrún vísar til – ann­ars vegar fyrir utan heim­ili hans og hins vegar á blóð­lækna­þing­inu í Kaup­manna­höfn – hafi hún sjálf átt frum­kvæðið. 

„Hið rétta sé að kær­andi hafi sent kærða og fleiri í rann­sókn­arteym­inu óvið­eig­andi skila­boð og mörg af kyn­ferð­is­legum toga með alls kyns ummælum, þ.á.m. um kyn­færi kærða og leggur fram dæmi þar um,“ segir í reifun siða­nefndar á sjón­ar­miðum kærða. „Segir hann kær­anda hafa verið mjög opin­skáa um lýs­ingar á einka­lífi sínu og sam­skiptum við karl­menn. Hann hafi kosið að leiða þessa fram­komu hjá sér en upp­lýsi um hana nú í ljósi ásak­ana kær­anda. Orð kær­anda um hneykslun hennar séu því í engu sam­hengi við hennar eigin fram­göngu og eigin skila­boð.“ 

Vitni sagði Sigrúnu hafa slegið hann ítrekað

Að sögn Sigurðar benti ekk­ert til ann­ars en að Sigrún væri sátt við þá breyt­ingu að hætta í kjarna­hópi rann­sókn­arteym­is­ins. Breytt til­högun upp­lýs­inga­flæðis og sam­skipta hafi verið með vit­und og vilja hennar og hluti af sam­komu­lagi um breytt vinnu­lag.