Lyk­il­starfs­menn í Glitni og milli­stjórn­endur inn­leystu á þriðja hund­rað millj­óna króna úr Sjóði 9 dag­ana 24. til 26. sept­em­ber 2008 þegar aðeins örfáir höfðu vit­neskju um þann stór­kost­lega fjár­mögn­un­ar­vanda sem bank­inn stóð frammi fyrir. 

Úttekt­irnar áttu sér stað eftir að fjár­mála­fyr­ir­tækið Nordea hætti við að kaupa eignir Glitnis í Noregi og Bayerische Land­es­bank hafn­aði fram­leng­ingu lána upp á 150 millj­ónir evra sem Glitnir átti að greiða um miðjan októ­ber. 

Hvort tveggja gerð­ist þann 23. sept­em­ber en það var ekki fyrr en 29. sept­em­ber sem til­kynnt var að ríkið hygð­ist leggja Glitni til hlutafé og bjarga honum þannig frá falli. 

Þær miklu úttektir sem áttu sér stað í milli­tíð­inni af hálfu aðila sem tengd­ust Glitni vöktu sér­staka athygli rann­sókn­ar­nefndar Alþingis og skila­nefndar Glitnis banka þegar farið var yfir bók­hald bank­ans eftir hrun. Að sama skapi voru úttektir í októ­ber­byrjun, skömmu áður en neyð­ar­lögin voru sett, teknar til sér­stakrar skoð­unar. 

Fjár­mála­eft­ir­litið kærði fjölda mála til emb­ættis sér­staks sak­sókn­ara í mars 2009 og taldi „nauð­syn­legt [...] að upp­lýsa hverjir bjuggu yfir inn­herj­a­upp­lýs­ingum á þeim tíma sem um ræðir“. Ýmsar til­færslur voru rann­sak­aðar en sárafá inn­herja­svika­mál end­uðu í ákæru­ferli og ekk­ert er varð­aði Sjóð 9. Meg­in­á­stæðan er sú að sönn­un­ar­staðan er erfið í inn­herj­a­málum en auk þess voru stór­tæk­ari brot, svo sem mark­aðs­mis­notkun og umboðs­svik, í for­gangi hjá sér­stökum sak­sókn­ara. 

Engu að síður liggur fyrir að fjöldi Glitn­is­starfs­manna kaus að losa sig við fjár­muni úr Sjóði 9 þessa daga. Bæði í Rann­sókn­ar­skýrslu Alþingis og í skýrslu fyr­ir­tækja­sviðs KPMG sem unnin var fyrir skila­nefnd Glitnis og Stundin hefur undir höndum, er bent á að starfs­menn og tengdir aðilar seldu hlut­falls­lega mikið úr Sjóði 9 og öðrum sam­bæri­legum sjóðum dag­ana fyrir hrun.

Bjarni skilgreindur sem innherji

Kom fjár­munum í varBjarni Bene­dikts­son átti í stöð­ugu og nánu sam­bandi við Glitn­is­menn í aðdrag­anda hruns­ins og náði, ásamt föður sínum og föð­ur­bróður, að verja sig gegn tapi.

MYND: JOHANNES JANSSON

Einn þeirra almennu við­skipta­manna sem los­uðu fé úr Sjóði 9 þessa örlaga­ríku daga var Bjarni Bene­dikts­son, nú fjár­mála­ráð­herra og for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Á þeim tíma var hann þing­maður í efna­hags- og við­skipta­nefnd Alþingis og því í hópi þeirra sem Fjár­mála­eft­ir­litið skil­greindi sem inn­herja þrátt fyrir að hann ynni ekki hjá bank­anum. 

Eins og Stundin rakti í fyrra – og heldur nú áfram að fjalla um eftir að lög­bann sýslu­manns hefur í tvígang verið úrskurðað ólög­mætt – varpa Glitn­is­gögnin skýru ljósi á það mikla og per­sónu­lega sam­band sem Bjarni átti við stjórn­endur Glitnis fyrir hrun, á sama tíma og þeir stóðu í ströngu við að fram­lengja líf bank­ans. 

Í febr­ú­ar­byrjun 2008 tók Bjarni þátt í Vafn­ings­flétt­unni svoköll­uðu sem sner­ist um að flytja áhætt­una á bak við stóran hlut­hafa Glitnis yfir á bank­ann sjálfan og koma í veg fyrir verð­fall hluta­bréfa til skamms tíma. 

Síðar í mán­uð­inum, þann 19. febr­úar 2008, fund­aði Bjarni með Lárusi Welding, banka­stjóra Glitnis, um stöðu bank­ans sem þing­maður. Dagana á eftir, frá 21. til 27. febr­úar seldi svo Bjarni hluta­bréf í Glitni fyrir rúm­lega 119 millj­ónir. Um svipað leyti seldi faðir Bjarna, Benedikt Sveins­son, hluta­bréf í bank­anum fyrir sam­tals 850 millj­ónir.

Um sum­arið 2008 þegar við­skipta­bank­arnir glímdu allir við lausa­fjár­þurrð og voru farnir að reiða sig í síauknum mæli á skamm­tíma­veð­lán frá Seðla­bank­anum, áttu Bjarni Bene­dikts­son og Lárus Welding sam­veru­stundir „fyrir austan“ sam­kvæmt tölvu­pósts­sam­skiptum sem Stundin hefur undir höndum.

Bjarni bað svo Lárus um að halda sam­bandi og „fara yfir stöð­una reglu­lega“ með sér í efna­hags­málum. Um þetta leyti vissu stjórn­endur Glitnis að bank­inn var kom­inn í tals­verðar ógöngur og glímdi við lausa­fjár­þurrð þrátt fyrir að Glitnir kæmi sæmi­lega út úr álags­prófi Fjár­mála­eft­ir­lits­ins þá í ágúst.

Geir vonaðist eftir fjárhagslegum ávinningi 

Bjarni sat neyð­ar­fund í höf­uð­stöðvum Stoða, hjá stærsta hlut­hafa Glitnis, seint að sunnu­dags­kvöldi 28. sept­em­ber, þar sem fram kom að staða Glitnis væri „gríð­ar­lega alvar­leg“.

Daginn eftir var til­kynnt um að ríkið ætl­aði að leggja Glitni til hlutafé, og eflaust hafa margir andað léttar þegar Geir H. Haarde for­sæt­is­ráð­herra lýsti því yfir að tek­ist hefði að afstýra hruni bank­ans og ríkið myndi jafn­vel hafa „fjár­hags­legan ávinn­ing“ af yfir­tök­unni. 

Hvort Bjarni Bene­dikts­son vissi betur þegar hann hófst handa við að inn­leysa fjár­muni úr Sjóði 9 tveimur dögum síðar, þann 2. októ­ber 2008, er ómögu­legt að full­yrða með nokk­urri vissu. 

Haft var eftir Bjarna í fyrra að „allir skyn­samir fjár­festar hefðu verið að íhuga að selja á þessum tíma“. Raunin er hins vegar sú að í byrjun októ­ber var það engan veg­inn á almanna­vit­orði að allt íslenska banka­kerfið myndi hrynja til grunna og sett yrðu neyð­ar­lög á Íslandi. 

Þann 1. októ­ber 2008 sagði Eggert Þór Krist­ó­fers­son, fram­kvæmda­stjóri eigna­stýr­ingar Glitnis, í við­tali við RÚV, að lítið hefði verið um að fólk inn­leysti fjár­muni úr pen­inga­mark­aðs­sjóðum. Samkvæmt skýrsl­unni sem fyr­ir­tækja­svið KPMG vann fyrir skila­nefnd Glitnis banka tóku hins vegar starfs­menn bank­ans hlut­falls­lega mikið af fjár­munum út úr Sjóði 9 síð­ustu dag­ana í sept­em­ber og í byrjun októ­ber.

Millistjórnendur forðuðu sínu

Þann 24. sept­em­ber 2008 hafði Þor­steinn Már Bald­vins­son, stjórn­ar­for­maður Glitnis, sam­band við Davíð Oddsson og óskaði eftir fundi með honum vegna þess mikla lausa­fjár­vanda sem Glitnir glímdi við í ljósi ákvarð­ana Nordea og Bayerische Land­es­bank sem áður var getið um. 

Sama dag inn­leysti Jóhann Ómarsson, fram­kvæmda­stjóri einka­banka­þjón­ustu Glitnis, tæpar 97 millj­ónir króna úr Sjóði 9. Nokkru síðar áttu fjöl­margir við­skipta­vinir deild­ar­innar sem Jóhann stýrði eftir að tapa háum fjár­hæðum á Sjóði 9 í banka­hrun­inu. Þrír aðrir starfs­menn bank­ans inn­leystu jafn­framt öll eða flest hlut­deild­ar­skír­teini sín úr sjóðnum þennan dag.

Úttekt­irnar héldu áfram þann 25. sept­em­ber þegar fjórir starfs­menn Glitnis tóku út nær alla eign sína í Sjóði 9, þar á meðal Jón Garðar Guð­munds­son, þá fram­kvæmda­stjóri á alþjóða­sviði Glitn­is. Einn starfs­maður inn­leysti 20,5 millj­ónir, en þrír starfs­menn tóku út smærri hluta af eign sinni í sjóðnum.

Seldu daginn eftir fund í Seðlabankanum

Þor­steinn Már Bald­vins­son fund­aði með Davíð Oddssyni í Seðla­bank­anum um hádeg­is­leytið þennan dag auk þess sem Vilhelm Már Þor­steins­son, þáver­andi fram­kvæmda­stjóri fjár­stýr­ingar Glitnis og frændi Þor­steins Más, og Jóhannes Bald­urs­son, fram­kvæmda­stjóri mark­aðsvið­skipta, lögðu leið sína í Seðla­bank­ann til að upp­lýsa um mál­efni bank­ans. 

Daginn þar á eftir, þann 26. sept­em­ber, inn­leystu báðir fram­kvæmda­stjór­arnir nær öll hlut­deild­ar­skír­teini sín úr Sjóði 9, Vilhelm eina milljón en Jóhannes alls 17,7 millj­ónir. 

Slíkt hið sama gerðu ell­efu aðrir milli­stjórn­endur og starfs­menn bank­ans. Þar á meðal voru Magnús Pálmi Örn­ólfs­son, for­stöðu­maður gjald­eyr­is­miðl­unar, sem inn­leysti 39,2 millj­ónir, og Birkir Krist­ins­son, við­skipta­stjóri hjá eigna­stýr­ing­ar­deild, sem inn­leysti 30 millj­ónir sem félag hans BK 44 ehf. átti í sjóðnum og starfs­mað­ur­inn Eiríkur S. Jóhanns­son sem inn­leysti 40 millj­ónir.

Þrír starfs­menn sem tæmdu úr Sjóði 9 þann 26. sept­em­ber gegna í dag yfir­manns­stöðu í Íslands­banka og nokkrir eru stjórn­endur í öðrum fyr­ir­tækjum.

Félag Einars Sveinssonar innleysti mest úr sjóðum Glitnis

Þessa sömu daga inn­leystu Sjóvá-Almennar trygg­ingar, fyr­ir­tæki nátengt Glitni, sam­tals 80 millj­ónir úr Sjóði 9 en alls inn­leysti Sjóvá um 500 millj­ónir úr sjóðum Glitnis á tíma­bil­inu 1. sept­em­ber 2008 fram að hruni bank­ans.