Að drukkna í fatafjallinu

Evr­ópu­lönd­in, og mörg önn­ur lönd, eru bók­staf­lega að drukkna í fata­fjall­inu sem stækk­ar og stækk­ar. Íbú­ar Evr­ópu losa sig ár­lega við fjór­ar millj­ón­ir tonna af fatn­aði og skóm. Nú vill Evr­ópu­sam­band­ið auka ábyrgð fram­leið­enda í því skyni að draga úr fram­leiðsl­unni.

Flestir kannast líklega við lag Spilverks þjóðanna um Sirkus Geira Smart þar sem segir að þér finnist þú þurfa jakka og tvenna sigtúnsskó. Nýju fötin keisarans frá Karnabæ og co. Fötin skapa manninn eða viltu vera púkó? Nei, ekki ég er svarið.

Ýmislegt hefur breyst frá árinu 1977 þegar þetta lag Spilverksins kom út á plötu, Sigtún ekki lengur til og sama gildir um Karnabæ. Og núna dugir ekki að eiga jakka og tvenna sigtúnsskó. Á Sigtúns- og Karnabæjarárum Spilverksins var orðið neysluþjóðfélag nýkomið til sögunnar. Sú nýtni sem áður var talin dyggð var óðum að hverfa, ekki þótti lengur dyggð að stoppa í sokka, setja olnbogabætur á jakka og peysur og bæta götóttar buxur. Kaupa nýtt var kjörorðið og á næstu áratugum samfara bættum efnahag fjölgaði flíkunum í fataskápum heimilanna, jafnt á Íslandi og í mörgum öðrum löndum. Þegar allt var orðið fullt var bara bætt við nýjum skáp eða troðið betur í hillur og skúffur. Lífskjör almennings fóru batnandi og jafnframt jókst vélvæðing í fataiðnaði, það þýddi lægra verð og aukið úrval.

Fleiri og fleiri föt

Árið 2016 gerðu bresku umhverfissamtökin WRAP könnun sem vakti mikla athygli. Í þessari könnun kom fram að meira en þriðjungur allra flíka í fataskápunum hafði ekki verið verið notaður í heilt ár og margar reyndar aldrei. Höfðu einfaldlega verið settar inn í skáp þegar komið var heim úr búðinni og síðan ekki söguna meir. Ýttust smám saman aftar og aftar í skápinn. Í þessari könnun kom líka fram að margir höfðu steingleymt mörgum flíkum í skápunum og rámaði ekki einu sinni í að hafa keypt þær.

Kaupa nýtt af því allt er óhreint

16
kíló
Magn af fötum sem hver Dani kaupir árlega

Um svipað leyti og áðurnefnd könnun var gerð í Bretlandi  (2016) var birt könnun sem gerð var í Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi. Þar kom fram að

hver Dani keypti um það bil 16 kíló af fötum á hverju ári, það þýðir að Danir keyptu árlega samtals um 89 þúsund tonn, Norðmenn og Svíar keyptu ekki alveg jafn mikið. Sérstaka athygli vakti, þegar spurt var um ástæður fatakaupanna, að stór hópur á aldrinum 18 til 29 ára hafði margoft á árinu keypt föt af því viðkomandi taldi sig ekki eiga neitt hreint til að fara í. Margir sögðust oft kaupa föt til að nota aðeins einu sinni.

89.000
tonn
Magn af fötum sem Danir kaupa árlega

Meira en tvöfaldast frá síðustu aldamótum

Fataframleiðslan eykst sífellt og hefur að magni til meira en tvöfaldast frá síðustu aldmótum. Bættur efnahagur fjölmennra þjóða, til dæmis Kínverja og Indverja veldur þar miklu. Þessi síaukna framleiðsla hefur mikil áhrif á umhverfið, sem dæmi má nefna að til að framleiða einn stutterma bol þarf 1500 lítra af vatni.

Fjórar milljónir tonna árlega

Íbúar Evrópulandanna losa sig árlega við um það bil fjórar milljónir tonna af fatnaði og skótaui. Hluti þessa fatafjalls gengur í endurnýjun lífdaganna á nytjamörkuðum eða notað og nýtt fataverslunum. Um árabil tóku Rauði Krossinn og fleiri hjálparsamtök á móti fatnaði og sendu til Afríku. Á allra síðustu árum hafa sum Afríkulönd afþakkað slíkar sendingar, þau þurfi ekki á þeim að halda, magnið sé alltof mikið. Nokkur hluti þess fatnaðar sem Evrópubúar losa sig við er endurnýttur, t.d. í fatnað, en stór hluti endar í sorpbrennslum eða í urðun. Fréttamaður danska útvarpsins, DR, var nýlega á ferð í Chile. Chile hefur á undanförnum árum tekið á móti gríðarlegu magni fatnaðar, gegn greiðslu, frá ýmsum löndum. Danski fréttamaðurinn var dolfallinn yfir því sem hann sá, hluti Atacama eyðimerkurinnar er þakinn haugum af notuðum fatnaði. Þessi ,,fataeyðimörk“  er svo stór að hún sést greinilega á gervitunglamyndum. 

Evrópusambandið vill láta fataframleiðendur borga

Þótt margir hafi lýst áhyggjum yfir síaukinni fataframleiðslu hefur það litlu breytt. Framleiðendur keppast við að koma sífellt með eitthvað nýtt á markaðinn og auglýsa að ,,þetta verðir þú að eignast“. Svo kemur eitthvað enn nýrra á morgun sem þú verður að eignast (enginn vill jú vera púkó sagði Spilverkið) og þannig stækkar fatafjallið dag frá degi.

Innan Evrópusambandsins er nú unnið að lagasetningu þar sem fataframleiðendum skal gert að greiða gjald sem tekur mið af hversu mikil umhverfisáhrif framleiðsla þeirra hefur. Tekjunum af gjaldinu á að verja til að endurbæta flokkun á notuðum fatnaði og betri og meiri endurnýtingar. Öll nánari útfærsla á gjaldinu er enn í undirbúningi. Nú leggst aukin ábyrgð á herðar framleiðenda að vanda efnisval og jafnframt að vanda framleiðsluna með það fyrir augum að flíkurnar endist lengur. Löggjöfin mun einnig ná til allrar vefnaðarvöru, rúmfatnaðar, handklæða, gluggatjalda, húsgagnaáklæða o.s.frv.

Verð á fatnaði mun hækka

Ef lögin sem nú eru í undirbúningi innan ESB verða að veruleika er líklegt að verð á fatnaði og vefnaðarvöru muni hækka. Marie Busck talsmaður danskra fyrirtækja í fataiðnaði telur það ekki sérstakt áhyggjuefni þótt verð hækki eitthvað. Föt séu tiltölulega ódýr og almenningur verði sífellt betur meðvitaður um að auðlindir jarðar séu ekki óþrjótandi.

Það kemur í hlut nýkjörins Evrópuþings að fjalla um hina nýju löggjöf og á þessari stundu ekkert hægt að segja til um hvenær hún tæki gildi.

Kjósa
27
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (1)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • PB
    Páll Bragason skrifaði
    Tískan er harður húsbóndi og mikill sóunarhvati.
    1
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Lögregla í átaksverkefni við eftirlit á leigubifreiðum
7
Fréttir

Lög­regla í átaks­verk­efni við eft­ir­lit á leigu­bif­reið­um

Frá því um síð­ustu helgi hef­ur lög­regl­an á höf­uð­borg­ar­svæð­inu stað­ið í sér­stöku átaks­verk­efni ásamt Sam­göngu­stofu og Skatt­in­um þar sem haft er eft­ir­lit með leigu­bif­reið­um ak­andi um göt­ur borg­ar­inn­ar. Þrátt fyr­ir að rúmt ár sé lið­ið frá því að ný lög um leigu­bif­reiða­akst­ur tóku gildi virð­ist ekki hafa orð­ið fjölg­un á heild­ar­fjölda leigu­bif­reiða­stjóra.
Náttúran er skólastofa framtíðarinnar
10
Viðtal

Nátt­úr­an er skóla­stofa fram­tíð­ar­inn­ar

Mögu­leik­ar úti­mennt­un­ar á Ís­landi fel­ast í sér­stöðu ís­lenskr­ar nátt­úru og fjöl­breyti­leika henn­ar. Dr. Jakob Frí­mann Þor­steins­son hef­ur unn­ið hörð­um hönd­um að því að gera úti­vist að úti­mennt­un og í doktors­rann­sókn sinni kann­aði hann mögu­leika úti­mennt­un­ar á Ís­landi. Og þeir eru fjöl­marg­ir. „Lang­stærsta hindr­un­in er í hausn­um á okk­ur sjálf­um.“

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
1
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
2
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Elkem brennir trjákurli Running Tide - Eignir á brunaútsölu
5
FréttirRunning Tide

Elkem brenn­ir trják­urli Runn­ing Tide - Eign­ir á bruna­út­sölu

Fjall af trják­urli sem Runn­ing Tide skil­ur eft­ir sig á Grund­ar­tanga verð­ur brennt til að knýja málmblendi Elkem. Kurlið auk 300 tonna af kalk­steins­dufti í sekkj­um og fær­an­leg steypu­stöð voru aug­lýst til sölu um helg­ina eft­ir að Runn­ing Tide hætti skyndi­lega allri starf­semi hér á landi og í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið skol­aði 20 þús­und tonn­um af trják­urli í sjó­inn í fyrra og sagð­ist binda kol­efni. „Bull“ og „fár­an­leiki“ til þess gerð­ur að græða pen­inga, sögðu vís­inda­menn.
Logos fékk 30 milljónir frá Bankasýslunni eftir að ákveðið var að leggja hana niður
7
Greining

Logos fékk 30 millj­ón­ir frá Banka­sýsl­unni eft­ir að ákveð­ið var að leggja hana nið­ur

Síð­an að til­kynnt var að leggja ætti nið­ur Banka­sýslu rík­is­ins og fram að síð­ustu ára­mót­um þá keypti stofn­un­in þjón­ustu fyr­ir 57,4 millj­ón­ir króna. Fyrr á þessu ári kom fram að hún gæti ekki svar­að því nema að hluta af hverj­um hún keypti þessa þjón­ustu. Nú hafa borist svör um að Logos hafi feng­ið stærst­an hluta en Banka­sýsl­an get­ur enn ekki gert grein fyr­ir allri upp­hæð­inni.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
8
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
9
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár