Telur ríkisstjórnarsamstarfið skaðlegt náttúruverndinni

Björg Eva Erlends­dóttir, fram­kvæmda­stjóri Land­verndar og áður fram­kvæmda­stjóri Vinstri hreyf­ing­ar­innar - græns fram­boðs (VG) segir núver­andi rík­is­stjórn­ar­sam­starf VG, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks hafa verið skað­legt fyrir nátt­úru­vernd í land­inu. Um þetta og fleira sem teng­ist stjórn­málum og nátt­úru­vernd ræddi hún í ítar­legu við­tali við Heim­ild­ina sem birt var fyrir helgi.

„Rík­is­stjórnin hin fyrri var ekki skað­leg fyrir nátt­úru­vernd­ina þótt að hálend­is­þjóð­garð­ur­inn, sem þá var á dag­skrá, yrði ekki að veru­leika,“ sagði hún í við­tal­inu. „En í tíð hennar sást að verið var að vinna í umhverf­is­málum, það var verið að reyna að efla umhverf­is­vernd á ýmsan hátt. Þannig að það tíma­bil var ekki afleitt, þótt ekki gengi nú nærri allt upp. En þannig er það nú.“

En seinna kjör­tíma­tíma­bilið, það sem nú stendur yfir, sé allt öðru­vísi. „Eftir að auð­linda-, orku- og umhverf­is­ráðu­neyti var slegið saman, þykir mörgum að umhverf­is­ráðu­neytið hafi bein­línis horfið. En líka vegna þess að nú snýst þetta miklu meira um að þeir sem gerðir hafa verið ábyrgir fyrir allri sjálf­bærn­inni og nátt­úru­vernd­inni eru fyr­ir­tæki.“

Hún seg­ist ekki trúa á það fyr­ir­komu­lag. Fyr­ir­tækjum þurfi að veita aðhald „frekar en að færa þeim ein­hverja sjóði svo að þau geti sjálf skil­greint sig sjálf­bær með grænar lausnir“. 

Þetta sé „hrein­lega stór­hættu­legt og komið á vondan stað,“ sagði hún og bætti við: „Og það er ekki aðeins gagn­rýni á Guðlaug Þór [Þórð­ar­son]. Það er gagn­rýni á allt heila batt­er­íið. Alla rík­is­stjórn­ina. Í raun­inni allt alþingi líka. Því þótt að það heyr­ist í einum og einum þing­manni þá er það ekki nóg.“

Vilja umhverfisráðherra

Á annað hund­rað full­trúar nátt­úru­vernd­ar­hreyf­ing­ar­innar komu saman til fundar í Reykja­vík á laug­ar­dag. Á þeim fundi var sam­þykkt ályktun um að nátt­úru­vernd­ar­sam­tök sem starfa á Íslandi, vilja að nátt­úran fái sterkara umboð í sam­fé­lag­inu. „Nauð­syn­legt er að stofna emb­ætti umboðs­manns nátt­úr­unnar. Samtökin telja að sami ráð­herra eigi ekki að fara með umhverfis og orku­mál heldur eigi að hafa öfl­ugan ráð­herra sem hafi umhverf­is­vernd að leið­ar­ljósi í öllu sínu starfi,“ segir í álykt­un­inni.

Upplýsingaóreiða í boði stjórnvalda

Björg Eva segir að stjórn­völd tali eins og hægt sé að bæta úr slæmri stöðu í lofts­lags­málum með mjög miklum fram­kvæmdum. Ótal dæmi um slíkar fram­kvæmdir séu uppi og varla nokkur með yfir­sýn yfir þær allar. Þetta sjái nátt­úru­vernd­ar­fólk og vilji að úr því verði bætt. 

„Þingmenn eru nátt­úr­lega sjálfir að drepa hlutum á dreif,“ svar­aði hún spurð hvort að kjörnir full­trúar væru ef til vill fórn­ar­lömb hinnar marg­um­töl­uðu upp­lýs­inga­óreiðu í þessum efnum, rétt eins og þorri  almenn­ings. „Það er ekki aðeins það að þeir sjái ekki í gegnum upp­lýs­inga­óreið­una, þeir búa hana til.“

Þú talar um að þessi upp­lýs­inga­óreiða sé í boði stjórn­valda, er hún vilja verk eða ómeð­vituð?

 „Ég held að það sé blanda af báðu. Þegar ásóknin í nátt­úru­auð­lindir er orðin eins og hún er núna þá held ég að það sé ekki auð­velt fyrir þessa 63 ein­stak­linga á alþingi að fá almenni­lega yfir­sýn. En svo held ég líka að stundum spili stjórn­völd með og séu í liði með þessum fyr­ir­tækjum. Það er pínu­lítið ískyggi­legt hversu margir stjórn­mála­menn fara beint í hags­muna­bar­áttu fyrir fyr­ir­tæki þegar þeir hætta á þingi.“ 

Finnst þér það vís­bend­ing um að tengsl stjórn­mál­anna og fyr­ir­tækj­anna séu mikil?

„Já, það finnst mér. Við vitum um hags­muni til­tek­inna stjórn­mála­flokka og manna inn í stór­fyr­ir­tæki í land­inu, fyr­ir­tæki sem velta miklu.“

Hvað ertu að tala um þar?

„Við getum nefnt fyr­ir­tæki nátengt stjórn­mála­mönnum, kvóta­eig­endur, sem haslar sér völl í atvinnu­greinum óskyldum sjáv­ar­út­vegi, eins og ferða­þjón­ustu. Við getum nefnt Kynn­is­ferðir. Svo veit ég ekki betur en fyrr­ver­andi stjórn­mála­menn séu komnir í það hlut­verk að tala fyrir lax­eldið og vind­ork­una. Við höfum líka séð þetta í virkj­ana­málum. Dæmi um sveit­ar­stjóra sem fóru beint í vinnu hjá álfyr­ir­tækjum þegar þeir voru búnir að greiða götu þeirra.“

Rétta leiðin

Þú hefur und­an­farin ár gegnt starfi fram­kvæmda­stjóra Vinstri grænna og verið meðal innstu koppa í búri á þeim bæ. Hvernig hefur þetta ferða­lag inn í Land­vernd verið, sam­taka sem hafa m.a. það hlut­verk að veita stjórn­völdum aðhald? Var ekki flókið að fara þarna á milli? 

„Mér fannst það fínt. Og ég vissi að þetta væri rétta leiðin fyrir mig. Á sínum tíma fór ég inn í VG, ekki síst af því að hann var grænn flokkur. Svo finnst mér að græn póli­tík þurfi að vera póli­tík jöfn­uðar. Þannig að per­sónu­lega sé ég ekki að hægri stefna sem trúir á mark­að­inn geti verið raun­hæfur mögu­leiki.“

Hvernig hugn­að­ist þér þá þetta rík­is­stjórn­ar­sam­starf Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks þegar það var ákveðið?

„Ég sá alveg hætt­urnar í því. En svo var þetta svo sér­stakur tími. Með covid og öllu því. Þannig að sam­starfið gekk nú betur en ég hafði búist við. Þá er ég að tala um fyrra kjör­tíma­bilið. En svo hefur nú leiðin ekki legið upp á við eins og allir sjá.“

Hefur þetta sam­starf og það sem út úr því hefur komið verið von­brigði fyrir þig sem hefur lengi tengst nátt­úru­vernd, mál­efni sem VG hefur allt frá stofnun sett á odd­inn?

„Mig hefur alltaf langað til að vera á þeim stað að geta unnið í þessum grænu málum. Að vera fram­kvæmda­stjóri flokks snýst að mörgu leyti um að reka skrif­stofu og tala við fólk. Það er margt gott grænt fólk í VG en það hefur mis­mikil áhrif á rík­is­stjórn­ina. Ég hef aldrei, á öllum þessum árum, litið á mig sem hluta af rík­is­stjórn­ar­lið­inu. Ég horfði til gras­rótar flokks­ins. Á stefnu flokks­ins og fram­tíð­ar­sýn. En öll aðlögun að rík­is­stjórn­ar­stefn­unni - ég lét hana nú bara fram­hjá mér fara.“

Skrifaði reiðilega umsögn

Björg Eva hefur per­sónu­lega verið á móti bygg­ingu Hvamms­virkj­unar í neðri hluta Þjórsár og rekur í við­tal­inu við Heim­ild­ina ástæður þess. Spurð hvernig til­finn­ing það hafi þá verið er margir þing­menn Vinstri grænna sam­þykktu þann virkj­un­ar­kost í nýt­ing­ar­flokk ramma­á­ætl­unar vorið 2022 segir hún hana ekki hafa verið skemmti­lega. „Og ég sagði mínum félögum það. Ég skrif­aði  umsögn, mjög reiði­lega, sem var vitnað til úr ræðu­stól Alþingis. Og mér var bent á að ég hefði getað sofið á.“

Hún hvetur sína gömlu félaga í VG og aðra stjórn­mála­menn til að taka virk­ari þátt í nátt­úru­vernd­ar­hreyf­ing­unni. Píratar hafi verið einna mest áber­andi í Land­vernd upp á síðkastið, nokkrir úr Sam­fylk­ing­unni og fáeinir úr VG. „En að mínu viti ættu miklu fleiri úr stjórn­mál­unum að taka virkan þátt í Land­vernd. Og tala máli nátt­úru­verndar. Að taka undir með nátt­úru­vernd­inni. Það eiga allir grænir flokkar að gera og grænt stjórn­mála­fólk. Það þarf að standa við hlið­ina á okkur.“ 

Finnst þér þau ekki hafa gert það?

„Nei, mér finnst það ekki. Mér finnst græn póli­tík ekki vera áber­andi inni á Alþingi. Það er einn og einn stjórn­mála­maður sem talar fyrir vernd nátt­úr­unnar. Mat­væla­ráð­herra hefur stigið þó fram með nýjar umhverf­is­á­herslur en mætt mik­illi and­stöðu sam­starfs­flokka. 

Þingmenn Vinstri grænna telja sig vænt­an­lega í þeirri aðstöðu að þurfa að fara var­lega áður en þeir tjá sig um eitt­hvað sem þeirra rík­is­stjórn er að hrinda í fram­kvæmd.“

Spurð um ástæður þess að hún ákvað að söðla um í haust og setj­ast í stól fram­kvæmda­stjóra Land­verndar seg­ist hún vona að hún geti gert nátt­úr­unni meira gagn hjá Land­vernd. „Ég var ekki þátt­tak­andi í rík­is­stjórnar póli­tík­inni sem fram­kvæmda­stjóri flokks­ins en nú get ég auð­veldar látið í mér heyra. Gert það sem Land­vernd og önnur nátt­úru­vernd­ar­sam­tök vilja. Land­vernd er bless­un­ar­lega ekki í rík­is­stjórn­ar­sam­starfi, þar sem hags­munir stór­fyr­ir­tækja eru ráð­andi.“