Andvígur grímuskyldu og vill „hjálpa“ öðrum

Jökull Gunn­ars­son, með­limur í Facebook hópnum Coviðspyrnan, hóp sem stofn­aður var til að „skipu­leggja við­spyrnu gegn öfga­fullum og skað­legum aðgerðum yfir­valda gegn Covid,“ segir í sam­tali við Stundina að vott­orðið sem hann útveg­aði sér hjá lækni vera ósvikið.

Frá og með 18. nóv­em­ber urðu þeir sem hafa fengið Covid-19 og lokið ein­angrun und­an­skyldir grímu­skyldu, svo fremi sem þeir geti sýnt fram á vott­orð þess efnis. Á þetta við um hátt í fimm þús­und ein­stak­linga hér á landi, en Jökull er ekki einn af þeim, líkt og hann stað­festir í sam­tali við blaða­mann.  Hann útveg­aði sér engu að síður vott­orð til þess að losna undan grímu­skyldu og veitti öðrum með­limum hóps­ins leið­bein­ingar um hvernig þeir gætu gert slíkt hið sama. 

Hægt er að fá vott­orð vegna heilsu­fars­á­stæðna sem koma í veg fyrir að ein­stak­lingur geti notað grímu. Á síðu hóps­ins ber Jökull fyrir sig að grímur valdi honum kvíða­köstum, inni­lok­un­ar­kennd og önd­un­ar­erf­ið­leikum. Aðspurður hvort það sé rétt að hann glími við slíkan kvíða svarar hann almennt og segir að grímur geti valdið heilsu­farstjóni eins og stressi, inni­lokunn­ar­kennd,önd­un­ar­erf­ið­leikum, mígreni og öðru tjóni. „Þetta er stað­fest af emb­ætti lækna og kemur fram í rann­sóknum,“ segir Jökull, sem síðar lét í ljós að hann upp­lifði köfn­un­ar­til­finn­ingu vegna grímunotk­unar.

Dapurlegt og siðlaust

Víðir Reyn­is­son, yfir­lög­reglu­þjónn almanna­varn­ar­deildar rík­is­lög­reglu­stjóra, segir dap­ur­legt að fólk sýni hvert öðru ekki þá virð­ingu að bera grímur þar sem það á við. Það væri „sið­laust“ og „van­virð­ing við sam­borg­ar­ana“ að beita blekk­ingum til að verða sér úti um vott­orð til að kom­ast hjá grímu­skyldu. 

Almanna­varnir og land­lækn­is­emb­ættið hafa hamrað á því ítrekað og end­ur­tekið frá því að Covid-19 far­ald­ur­inn hófst að eina leiðin til að vinna bug á far­aldr­inum sé að þjóðin sýni sam­stöðu, fólk gæti per­sónu­legra sótt­varna og sýni hverju örðu til­lit og nær­gætni. Víðir segir hegðun sem þessa þvert á þau til­mæli. „Ég verð að við­ur­kenna að mér finnst þessi afstaða mjög sér­stök og skrýtin. Að þótt fólk sé ekki sátt við sótt­varn­ar­ráð­staf­anir sé það að leggj­ast svo lágt að ljúga að heil­brigð­is­starfs­mönnum til að verða sér út um vott­orð.“

„Allir geta fengið þetta“

„Ég hitti engan lækni, hringdi bara í heilsu­gæslu og bað um að tala við lækni út af vott­orði. Sótti það sam­dæg­urs. Svo já, allir geta fengið þetta. Og þetta virkar. Búinn að fara á marga staði og prófa,“ skrif­aði mað­ur­inn í ummælum undir færslu sem hann setti inn í hóp­inn, mynd af lækn­is­vott­orði sem und­an­skilur hann grímu­skyldu. 

„Allir geta fengið þetta. Og þetta virkar“

Fleiri með­limir hóps­ins sögð­ust ætla að gera slíkt hið sama í kjöl­farið og fengu ráð­legg­ingar varð­andi hvað væri best að segja við lækni til að fá vott­orð. Einn sagð­ist von­ast til þess að hitta á góðan lækni og Jökull benti á að útlenskir læknar væru skiln­ings­rík­ari. Annar stakk upp á því að þeir myndu síðan ganga saman grímu­lausir inn í verslun til að „sýna hinum hvernig lífið var „fyrir“ Covid.“

Á þræð­inum greindi Jökull jafn­framt frá því hvert hann gat farið án þess að bera grímu gegn vott­orði. Sumar versl­anir hafa bannað fólki inn­göngu án grímu, óháð vott­orði. 

Mótfallinn grímuskyldu

Jökull seg­ist vera and­vígur grímu­skyldu í núver­andi mynd. „Grímu­skyldan er byggð á skoð­unum WHO (World Health Organization), sem réði sem dæmi CDC (Centers for Disease Control and Prevention) til að rann­saka skil­virkni grímunotk­unar. CDC birti hins­vegar rann­sókn þar sem fram kemur að jafn­vel bestu grímur vernda ekki gegn Covid-19 eða öðrum flensum. Þar með eru þetta vís­indi á móti skoð­unum WHO, sem er einka­rekin stofnun. Þetta er aðeins ein af tugum rann­sókna sem sýna hið sama. Ef fólk vill nota grímur og halda rang­lega að það sé að bjarga lífum er það í lagi en að nota það sem hræðslu­á­róður til að komi fólki í upp­nám og valda var­an­legum sál­fræði­legum skaða á börnum okkar finnst mér það ekki í lagi.“

Rann­sóknin sem Jökull vitnar í er grein í útgefnu riti CDC, dag­sett 5. maí 2020 þar sem farið er yfir mæl­ingar á virkni aðferða sem ekki eru lyfja­fræði­legs eðlis á inflú­ensu far­aldra. Þar kemur fram að sam­kvæmt þeirra rann­sóknum hafa einnota skurð­stofu grímur lítil áhrif á útbreiðslu inflú­ensu. Hins vegar virki fínagna­grímur best til þess að koma í veg fyrir útbreiðslu, séu þær not­aðar rétt og eftir leið­bein­ingum.

Í skýrslu frá CDC, dag­sett 20. nóv­em­ber 2020, segir að gögn úr far­alds­fræði­legum rann­sóknum styðji grímunotkun almenn­ings til varnar útbreiðslu gegn Covid-19 far­aldr­inum. Grímunotkun geti þá hjálpað til að koma í veg fyrir útgöngu­bann, séu grímur not­aðar sam­hliða hand­þvotti, loft­ræst­ingu og til­mælum um að almenn­ingur haldi sig til hlés eða sem mest heima á meðan far­aldr­inum stendur.

Í umfjöllun Vís­inda­vefs­ins um hvaða gagn grímur gera við Covid-19-smiti kemur fram að ein­faldar grímur gegni þeim til­gangi að hremma dropa sem mynd­ast við hóst og hnerra. Talið er að veiran ber­ist einkum milli manna annað hvort beint með slíkum úða­dropum eða óbeint um fleti sem fólk snertir. Grímur geti því dregið tölu­vert úr hættu á því að smit­aður ein­stak­lingur smiti aðra og virki sem vörn fyrir ósmit­aða, þótt þær geti ekki varið fólk fyrir snert­ismiti.

Ósammála sóttvarnaraðgerðum 

Skýr­ing­arnar sem Jökull gefur á því að hafa dreift ráð­legg­ingum um hvernig best sé að kom­ast hjá grímunoktun innan hóps­ins eru að hann hafi viljað upp­lýsa með­limi hóps­ins um rétt­indi sín. „Ég setti þetta á lok­aðan hóp fyrir fólk sem var mögu­lega ekki með­vitað um rétt­indi sín og vildi hjálpa þeim þar sem mjög fáir kynna sér „lögin“ um sótt­varnir,“ segir hann þá.

Í fyrstu grein laga um sótt­varnir segir að ráð­herra sé heim­ilt að mæla fyrir um hvers konar ráð­staf­anir sem komið geta að gagni til að berj­ast við útbreiðslu far­sótta innan lands, til eða frá land­inu og til að berj­ast við útbreiðslu smits frá smit­uðum ein­stak­lingum.

Jökull er hins vegar á móti aðgerðum stjórn­valda er varða Covid-19. „Já, ég er á móti þeim. Það hafa verið settar fram betri aðferðir frá sér­fræð­ingum til að kom­ast til móts við smit­hættu en allar þær hug­myndir eru huns­aðar. Bæði Covid grein­ing­ar­prófið og aðferðir stjórn­valda á heims­vísu eru undir lög­sókn af meðal ann­ars læknum og lög­fræð­ingum þar sem aðgerðir stjórn­valda brjóta á rétt­indum fólks­ins og byggj­ast ekki á vís­inda­legum stað­reyndum.“

Í nýlegri álits­gerð frá dr. Páli Hreins­syni, um vald­heim­ildir stjórn­valda til opin­berra sótt­varna­ráð­staf­ana, kemur fram að til þess að heil­brigð­is­ráð­herra geti sett reglu­gerðir um opin­berar sótt­varna­ráð­staf­anir þurfi ráð­herra að hafa fengið til­lögur frá sótt­varna­lækni, sem lögum sam­kvæmt þurfa að byggja á lækn­is­fræði­legu mati.