Fórnuðu sér fyrir náttúruna

Dropinn sem fyllti mæl­inn var þegar ég átt­aði mig á því að það væri verið að ráð­ast gegn okkur per­sónu­lega. Það var ekki lengur verið að takast á um mál­efni heldur var ráð­ist á per­són­urnar,“ segir Sig­þrúður Jóns­dóttir. Sig­þrúður og eig­in­maður hennar, Axel Á. Njarðvík, hafa barist fyrir verndun Þjórs­ár­vera og gengið nærri sér vegna and­stöðu við virkj­un­ar­hug­myndum Lands­virkj­unar í sveit­inni.

Nátt­úru­vernd­ar­bar­áttan hefur tekið sinn toll. Þau hafa eytt ómældum tíma, orku og pen­ingum í bar­átt­una og stefnt fjár­hag fjöl­skyld­unnar í hættu til að láta reyna á rétt­mæti aðgerða rík­is­valds­ins. Vinir hafa horfið. Verst var þó þegar átök í heima­byggð hættu að snú­ast um mál­efni og fóru að bein­ast gegn per­sónum, þannig að Axel valdi að færa sig til í starfi og Sig­þrúður missti heils­una og þurfti að leita sér hjálpar. Það hefur þó aldrei komið til greina að hætta: „Það er lífs­sýn mín að svona eigi ekki að fara með landið, nátt­úr­una, gróð­ur­inn, ein­hver rödd í hjart­anu sem segir að þetta sé rangt og sú rödd er studd af menntun í nátt­úru­fræðum,“ segir hún. 

„Þetta dregur fram annað stef í svona nátt­úru­vernd­ar­bar­áttu – hvað þetta getur lagst á sam­fé­lög, fjöl­skyldur og ein­stak­linga,” segir Axel. „Sig­þrúður missti hér um bil heils­una og margt væri eflaust öðru­vísi hefði orkan ekki farið í þetta. Þú greiðir gjald fyrir and­stöð­una, með heils­unni eða laun­unum, en ég held að eng­inn af þessum virkj­un­ar­körlum hafi nokkuð annað en grætt á þessu.“

Áttuðu sig á ógninni

Hjónin búa í Eystra-Geld­ing­ar­holti í Skeiða- og Gnúp­verja­hreppi, þar sem Sig­þrúður var alin upp. Hún var rétt að verða tíu ára þegar fyrsti fund­ur­inn um verndun Þjórs­ár­vera var hald­inn 1972.

Þá stóð til að reisa veitu í Þjórs­ár­verum, þar sem 200 fer­kíló­metra lón hefði kaf­fært stærstan hluta Þjórs­ár­vera. Und­ir­bún­ingur virkj­un­ar­innar hafði staðið yfir lengi þegar heima­menn vökn­uðu allt í einu til vit­undar um áform Lands­virkj­unar. Nánast allir í sveit­inni mót­mæltu þessum áformum. 

Næstu árin var háð bar­átta fyrir verndun Þjórs­ár­vera. Stór áfangi í þeirri bar­áttu var þegar Þjórs­ár­ver voru frið­lýst að hluta árið 1981 og frið­lýs­ingin end­ur­skoðuð 1987.