Bardagi frá því fyrir 125 milljón árum endurvakinn: Réðust spendýr þá á risaeðlur?

Dýrið var ban­hungrað. Síðan drunur og skjálftar byrj­uðu í fjall­inu fyrir ofan dal­verpið, þar sem dýrið bjó, höfðu flest­öll þau litlu kvik­indi sem það lifði á látið sig hverfa. Ein­hverra hluta vegna hafði þetta unga dýr ekki fylgt í kjöl­far þeirra en nú var hungrið farið að sverfa illi­lega að. Dýrið leit illsku­lega í kringum sig. Bólstur steig upp frá fjall­inu en það var ekki í bili fyr­ir­brigði sem dýrið hafði áhuga á. Það varð umfram allt að finna eitt­hvað að éta.

Allt í einu sá dýrið eðlu í svo­lít­illi laut fyrir framan sig. Þetta var einn gras­bít­anna sem höfðu verið í hund­raða­tali í dalnum en höfðu flúið hávað­ann í fjall­inu und­an­farna daga. Þessi hafði orðið eftir ein­hverra hluta vegna. Kannski var eitt­hvað að, svo hún hafði ekki fullan styrk til að flýja.

Dýrið fann hungrið svella upp í sér. Eðlan var greini­lega ung en þó þrisvar sinnum þyngri og meira en helm­ingi lengri en dýrið og undir venju­legum kring­um­stæðum hefði það hikað við að ráð­ast á hana. Þessi gras­bítur hafði vissu­lega ekki beittar tennur, eins og dýrið, en gæti þó kramið það undir sér ef fyrsta atlagan mis­heppn­að­ist.

Í þetta sinn hik­aði dýrið þó ekki. Það tók á rás að eðl­unni og stökk upp á bakið á henni og reyndi að ná með víg­tönn­unum að hreistr­uðum háls­inum. En þó eðlan væri kannski ekki upp á sitt besta náði hún að snúa upp á sig svo dýrið missti af hálsi hennar. Það náði samt að bíta sig fast í brjóst eðl­unnar og það fór að blæða. Eðlan hrein hástöfum, hring­aði sig upp og bylti sér fram og til baka er hún reyndi í ofboði að losa sig við litla dýrið sem hékk fast á því bæði með tönnum og klóm.

Psittacosaurus luji­atunensimá segja að hafi verið eins­konar kindur Krít­ar­tím­ans. Dýrin höfðu í raun þessa þræði upp úr hala sínum

Það virt­ist komin upp patt­staða. Myndi eðlan ná að hrista af sér dýrið eða tæk­ist dýr­inu að hanga nógu lengi til þess að kraftar eðl­unnar seytl­uðu burt með blóði hennar? Þetta gæti tekið langan tíma.

En tíma höfðu dýrin tvö ekki. Ógurleg druna heyrð­ist í fjall­inu rétt eftir að átök þeirra hófust en þau hirtu ekki um það — enda um lífið að tefla fyrir þau niðri í dal­verp­inu. Þau lágu enn um stund í sínum blóð­ugu faðm­lögum og hvor­ugt vildi gefa sig. Þau tóku því ekk­ert eftir vax­andi dyn í lofti.

Og allt í einu hellt­ist yfir þau sjóð­andi brenn­andi gló­andi heitt ösku­ský frá fjall­inu sem hafði farið niður hlíð­arnar á örskots­hraða. Þetta var sams konar ösku­flóð og hellt­ist löngu síðar yfir borg­ina Pompeii við Napólí-flóa. Dýrið hafði ekki tíma til að losa tenn­urnar úr rifja­hylki eðl­unnar; en henni vannst ekki tími til að rétta úr sér. Logandi askan gleypti þau og drap á auga­bragði og síðan hurfu þau á kaf í þykkt ösku­lagið.

Og hvíldu þar og stein­gerð­ust í 125 millj­ónir ára.

En fyrir skömmu voru þau grafin upp, eðlan og dýrið, enn í sínum hinstu faðm­lögum; enn voru tennur dýrs­ins læstar í brjósti eðl­unnar.

Repen­om­amus robustus.Áður hafa fund­ist leifar af litlum risa­eðlu­ungum í maga dýra af þess­ari teg­und sem sýnir að það hefur ráð­ist og unga nýskriðna úr eggi. En aldrei áður hafa fund­ist sann­anir fyrir því að spen­dýrið hafi ráð­ist á nærri full­vaxta dýr.

Núna nefn­ist stað­ur­inn þar sem dýrin háðu sitt síð­asta stríð Liaong-hérað í Kína og eld­fjallið ógur­lega sem hellti eimyrju sinni yfir þau er nán­ast horfið. Ár og veður hafa malað það nán­ast mél­inu smærra, svo nú er það bara sak­leys­is­legt fell, vinur allra líf­vera.

Kanadíski stein­gerv­inga­fræð­ing­ur­inn Jordan Mallon, sem starfar við Nátt­úru­vís­inda­safnið í Ottawa, stýrði rann­sókn á stein­gerv­ing­unum frá Liaong-hér­aði en nið­ur­stöður hennar birt­ust á dög­unum í tíma­rit­inu Scientific Reports. Og skemmst er frá því að segja að þær nið­ur­stöður gætu orðið til að breyta all­mjög mynd okkar af þróun og upp­runa spen­dýra í ver­öld­inni.

Þessu hér höfum við lengst af trúað:

Risa­eðlan í sam­an­burði við mann.

Spendýr komu fram á sjón­ar­sviðið fyrir rúm­lega 250 millj­ónum ára. Þá réðu skrið­dýrin hins vegar ríkjum á Jörðinni og að lyktum „risa­eðl­urnar“ eða dínósárus­arnir (sem vissu­lega voru af öllum stærðum) og í nærri 185 millj­ónir ára voru spen­dýrin ekki annað en hrædd og lít­il­mót­leg smá­dýr sem skut­ust um í lággróðr­inum og áttu líf sitt undir því að gráð­ugar risa­eðl­urnar kæmu ekki auga á þau.

Þau reyndu því fyrir alla muni að láta ekki á sér bera. Önduðu varla þegar eðl­urnar voru nærri.

Það var ekki fyrr en fyrir 66 millj­ónum ára, þegar loft­steinn small niður á Yucatan-skaga og útrýmdi risa­eðl­unum á skammri stundu, sem spen­dýr­unum tók að vaxa fiskur um hrygg og þau þró­uð­ust hratt á nýrri frama­braut.

En eins og Mallon bendir á, þá segir stein­gerv­ing­ur­inn frá Lioang aðra sögu.

Báðar þessar teg­undir þekktum við áður.

Risa­eðlan er af teg­und­inni Psittacosaurus luji­atunensi. Þær voru gras­bítar og á stærð við litla geit, nema lág­fætt­ari. Sú Psittacosaurus-eðla sem grófst undir eld­inum í Lioang var lík­lega ung­lingur, alt­ént ekki alveg full­vaxin, en þó 120 senti­metrar að lengd.

Spen­dýrið til­heyrði teg­und­inni Repen­om­amus robustus og var á stærð við kött. Þetta til­tekna dýr var líka á ung­lings­aldri en 47 senti­metrar að lengd.

Jordan Mallon:Hann segir ekki koma til mála að litla risa­eðlan hafi verið dauð og spen­dýrið hafi verið að háma í sig hræ. Beinin sýni greini­lega að snarpur bar­dagi tveggja lif­andi dýra var í fullum gangi þegar ösku­flóðið hellt­ist yfir.

Og það sem Mallon og félögum þykir merki­legt við hinn stein­runna bar­daga Psittacosaurus og Repen­om­amus er að hingað til hefur ekki hvarflað að vís­inda­mönnum að spen­dýr gæti hafa haft bein í nef­inu til að ráð­ast á þrisvar sinnum stærri og þyngri eðlu. Og vænt­an­lega hefur dýrið ætlað sér að éta eðl­una; illt er ímynda sér nokkra aðra ástæðu fyrir árásinni.

Það má að vísu láta sér detta í hug að Psittacosaurus kunni að hafa komið að Repen­om­amus við að ræna eggjum eðl­unnar og ráð­ist að og dýrið þá varið sig, en ekk­ert við stein­gerv­ing­ana eða stein­gert umhverfi þeirra bendir þó til þess.

Líkegast er ein­fald­lega að dýrið hafi talið sig ráða við eðl­una.

Og það breytir mynd­inni af hinum smeyku spen­dýrum að fela sig sífellt í lággróð­inum að elt­ast við pöddur og murr­andi smá­kvik­indi ýmis.

Kannski voru þessir for­for­eldrar okkar bara miklu boru­bratt­ari en við héldum.

Svona leit heim­ur­inn út þegar bar­dag­inn átti sér stað.Rauða stjarnan sýnir hið núver­andi Liaoning-hérað í Kína.