Hjá­veitu­lögn með­fram Njarð­vík­ur­æð­inni, stofn­lögn­inni sem flytur heitt vatn til byggð­ar­laga á Suð­ur­nesjum, fór í sundur undir miðju hrauni um kl. 22:30 í gær­kvöld (föstu­dags­kvöld) og „ber hún því ekki heitt vatn lengur til Reykja­nes­bæjar,” segir í til­kynn­ingu á Facebook-síðu HS Orku.

Vænt­an­lega laskað­ist lögnin við hraun­rennslið að morgni mið­viku­dags­ins og seint í gær­kvöld, föstu­dags­kvöld, þegar aukið var við vatns­dæl­ingu, virð­ist hún hafa brostið end­an­lega. „Stað­setn­ingin er undir miðju hrauni, á þeim kafla þar sem það er þykk­ast, og því úti­lokað að ráð­ast í við­gerðir þar.”

HS Orka segir að þegar sé haf­inn und­ir­bún­ingur að lagn­ingu nýrrar lagnar í sam­starfi við almanna­varnir en ljóst er að sú fram­kvæmd mun taka ein­hverja daga. Ekki er hægt að áætla nákvæm­ari tíma­setn­ingar á þess­ari stundu, segir HS Orka í til­kynn­ing­unni.

„Brýnt er að fylgja leið­bein­ingu almanna­varna og HS Veitna varð­andi við­brögð í þessum erf­iðu og krefj­andi aðstæðum.”

Næstu nætur geta „orðið kaldar í húsum á Suðurnesjum“

Almanna­varnir sendu svo frá sér til­kynn­ingu klukkan rúm­lega eitt í nótt þar sem sagði að afleið­ingar af eld­gos­inu sem hófst um sex­leytið í á fimmtu­dags­morgun væru að sýna sig að verða veru­legar og að þær muni hafa mjög mikil áhrif á dag­legt líf íbúa á Reykja­nesi næstu dag­ana. Því væri óhætt að segja að næsta vika muni taka á sam­taka­mátt og sam­heldni íbúa. „Það er ljóst að næstu dagar og nætur geta því orðið kaldar í húsum á Suð­ur­nesjum. Mörg eru búin að tryggja sér raf­magns­hitara og er það ítrekað að minna fólk á að nota þau raf­tæki spar­lega, eða eftir þörfum og taki þar með til­lit til ann­arra. Í kvöld kom það vel í ljós hvaða áhrif álags­punktar á kerfið geta haft þegar raf­magn fór af stórum hluta svæð­is­ins. Áður hefur komið fram að raf­dreifi­kerfi HS Veitna er ekki hannað til húskynd­ingar  og því þolir kerfið ekki mikla álags­punkta. Það er ekki hægt að segja það nægi­lega oft hve mik­il­vægt það er fyrir raf­kerfið á Suð­ur­nesjum að fara spar­lega með raf­magnið.Það mun skipta sköpum fyrir næstu daga.“

Almanna­varnir hvöttu alla til þess að huga að nágrönnum sínum þar sem að ekki væri víst að allir hefðu haft tæki­færi til að verða sér úti um hitara eða skilja þær leið­bein­ingar sem sendar höfðu verið út í gær um tak­mörkun á notkun þeirra.  Þá hefðu ein­hverjir orðið sér út um gas­hitara og minnt var á á mik­il­vægi þess að hafa opna glugga þegar gas væri notað. „Þá er ekki síður mik­il­vægt að slökkva á öllu gasi áður en fólk fer að sofa og setja gaskút­inn út fyrir dyr. Aldrei á að nota gas í lok­uðu rými inn­an­húss og yfir nótt, mik­il­vægt er að lofta um rými þar sem gas er í notkun.“

Almanna­varnir ítrek­uðu að til þess að halda raf­magni á húsum væri mik­il­vægt að allir hámarki raf­kynd­ingu við 2,5 kW á hverja íbúð. „Fari spar­lega með raf­magn, slökkva á raf­magns­ofnum á meðan önnur orku­frek raf­tæki eru notuð og hlaði ekki raf­bíla heima fyrir heldur noti hverfa­hleðslur og hrað­hleðslur sem í boði eru á svæð­inu.“

Stjórnvöld voru vöruð við

Í for­síðu­um­fjöllun nýjasta tölu­blaðs Heim­ild­ar­innar var fjallað ítar­lega um þær mögu­legt hita­vatns­leysi á Reykja­nesi vegna eld­gosa og jarð­hrær­inga. Þar var greint frá minn­is­blöðum sem Heim­ild­in hef­ur feng­ið af­hent sem sýna að mögu­legt hita­vatns­leysi á Suð­ur­nesj­um hef­ur ver­ið mik­ið áhyggju­efni mán­uð­um sam­an og að stjórn­völd voru hvött til að hefja und­ir­bún­ings­vinnu til að tak­ast á við verstu sviðs­mynd­ir. Sú vinna þyrfti meðal ann­ars að fela í sér upp­setn­ingu á neyð­ar­hita­veitu sem yrði keyrð á jarð­efna­elds­neyti. Elsta minn­is­blaðið er dag­sett 11. nóv­em­ber, degi eftir að Grinda­vík var rýmd. 

Við­brögð­ stjórn­valda hafa hins vegar ver­ið af skorn­um skammti, en sú sviðs­mynd sem raun­gerð­ist á fimmtu­dag var sú næst versta. Eina sem gæti hafa verið verri er ef það hefði gosið í Svarts­engi þar sem heitt vatn og raf­orka eru fram­leidd af einka­fyr­ir­tæk­inu HS Orku. 

Sú lausn sem von­ast var til að leysti stöð­una, að minnsta kosti tíma­bundið, var áður­nefnd vara­heita­vatns­lögn í jörðu sem byrjað var að vinna að fyrir jól og var langt komin þegar eld­gosið byrj­aði. Allt traust var lagt á hana. Hún fór hins vegar, líkt og áður sagði, undir hraun en var talin mögu­lega not­hæf. 

Um sex­leytið síð­degis í gær sendi HS Orka frá sér til­kynn­ingum um að vatn væri aftur komið á stofnæð­ina, hina svoköll­uðu Njarð­vík­uræð. Þar sagði að aðgerðir við að tengja hana við vara­heita­vatns­lögn­ina hefðu tek­ist vel. „Óttast var að skemmdir hefðu orðið á þeim hluta hennar sem fór undir hraun auk þess sem hita­breyt­ingar við inn­dæl­ingu gátu valdið því að lögnin skryppi saman og tog kæmi á hana. Það gerð­ist ekki. Á þeim hluta lagn­ar­innar sem búið var að sanda og fergja eru vís­bend­ingar um að hita­stigið sé ekki mjög hátt miðað við aðstæður en lögnin var á tveggja metra dýpi áður en hraunið rann. Ekki er sjálf­gefið að aðgerð af þessum toga, við jafn krefj­andi aðstæður og raun ber vitni, gangi áfalla­laust fyrir sig. Það var þó reyndin í dag.“ Svo var þeim sem unnu að við­gerðum og teng­ingum þakkað.

Nokkrum klukku­tímum síðar var lögnin undir hraun­inu farin í sundur. 

Hús fara að skemmast ef hiti fer undir fjórar gráður

Raf­dreifi­kerfið á svæð­inu er ekki hannað til hús­hit­unnar, ekki frekar en á flestum öðrum stöðum á land­inu. Þolmörk þess liggja við það að hvert heim­ili geti notað 2,5 kílóvatt­stundir. 

Í gær­kvöldi var þegar ljóst að álag á raf­dreifi­kerfið var komið yfir þol­mörk. Sum heim­ili voru nokkuð sýni­lega að nota meira raf­magn en áætlað var á þau. Fyrir vikið varð raf­magns­laust í Innri-Njarðvík og viss­um hverf­um í Reykja­nes­bæ. Einka­fyr­ir­tækið HS Veitur, sem not­ast við slag­orðið „Við færum þér þæg­indin heim“, sér um dreif­ingu á raf­magni til íbúa á svæð­inu. Í færslu þess á Facebook í gær­kvöldi sagði: „Fólk virð­ist aðeins vera að gleyma sér og álag á sumum svæðum að fara yfir þol­mörk með þeim afleið­ingum að raf­magn er að slá út. Endilega stöndum saman í þessu þar til ástand­inu verður aflétt.“

Í umfjöllun Heim­ild­ar­innar í gær kom fram að þau við­brögð sem heim­ilin voru hvött til að sýna, að verða sér úti um einn raf­magns­ofn eða einn hita­blás­ara hvert, voru ekki ætluð til að halda stofu­hita á híbýlum fólks heldur til að ná upp um fimm gráðu með­al­hita inn­an­húss. Ætli fjöl­skyldur að fylgja leið­bein­ingum og koma í veg fyrir að raf­dreifi­kerfið bresti líka þá blasir við að þær komi hita á eitt her­bergi og sofi þar saman. 

Þessi upp­hitun, sem er neyð­ar­við­bragð, dugar til þess að verja hús tíma­bundið frá skemmdum í frost­inu sem verið hefur síð­ustu daga. Frost­skemmdir í húsum fara fyrst að gera vart við sig ef hús­hiti fer niður fyrir fjórar gráður. Við núver­andi veð­ur­far er almennt hægt að gera ráð fyrir að slík kólnun eigi sér stað í húsum eftir þrjá til fjóra daga án hita. Frost­skemmdir í snjó­bræðslu, þar sem not­ast er við affall af húsum til upp­hit­unar á inn­keyrslum eða öðrum svæðum, munu sam­kvæmt  ábend­ingum sem Félag pípu­lagn­inga­meist­ara og Samtök raf­verk­taka hafa tekið saman, byrja að mynd­ast innan sól­ar­hrings. Sömu sögu er að segja af heitum pottum þar sem affall fer í lögn fyrir þá. Mikið er af sér­býlum á Suð­ur­nesj­unum og því tölu­vert um bæði snjó­bræðslu og heita potta. 

Það eru ekki ein­ungis húsin sem verða köld á Suð­ur­nesjum. Fyr­ir­tækin verða það líka. Þeirra á meðal eru mat­vöru­versl­anir, sem nota mun meira raf­magn en venju­leg heim­ili enda meðal ann­ars nauð­syn­legt að við­halda kæli­rýmum svo mat­vara skemmist ekki. Í Bónus á Fitjum í Reykja­nesbæ var 125 kílóvatta raf­stöð komin í gang strax í gær­morgun og önnur minni var vænta­leg við aðra verslun fyr­ir­tæk­is­ins síðar um dag­inn. Í færslu á Facebook-síðu Bónus sagði: „Með þessu móti er hægt að kynda versl­un­ina og reka Fitjar ef raf­magn fer af svæð­inu.“ Byko greip til sam­bæri­legra ráð­staf­anna.