„Við leysum ekki vand­ann með því að taka á ein­kenn­unum. Við leysum vand­ann með því að fara í kjarn­ann, með því að fara í það hvaðan vand­inn er sprott­inn og hann kemur úr erf­ið­leikum, yfir­leitt úr þessum tóm­leika sem fólk reynir að fylla upp í, úr skorti á tengslum.“

Þetta sagði Björn Leví Gunn­ars­son þing­maður Pírata á þingi í dag en hann spurði Willum Þór Þórsson heil­brigð­is­ráð­herra í óund­ir­búnum fyr­ir­spurna­tíma út í aðgerðir vegna fíkni­efna­vanda. 

Þing­mann­inum var niðri fyrir þegar hann spurði ráð­herr­ann út í málið. Hann sagði að sífellt væri verið að leita að ein­hverjum plástrum á núver­andi refsi­kerfi „þegar við vitum að það er fíll­inn í her­berg­inu; refs­ing­arnar sem fólk sem á í þessum vanda glímir við, bara hræðsl­una við það að verða refsað“. 

Erfiðleikarnir eru orsökin

Björn Leví sagði að refs­ingar lög­uðu ekki vand­ann heldur gerðu hann verri ef eitt­hvað væri því að orsök fíknar væri ekki efnið. „Það eru erf­ið­leik­arnir, það er tóm­leik­inn sem fíknin fyllir upp í. Við múrum ekk­ert upp í tóm­leik­ann og lokum hann á bak við lás og slá og segjum: Nú er mál­inu reddað. Það virkar ein­fald­lega ekki þannig. Við þurfum í alvör­unni að hugsa þetta aðeins lengra. Við þurfum að horfast í augu við það að þetta stríð gegn dópi, gegn vímu­efnum, hefur ekki virkað. Það er ekki hægt að lemja það úr fólki að leita sér ein­hvers konar sálu­hjálpar, í þessu til­viki í ein­hverjum efnum sem valda vand­ræðum. 

Við leysum ekki vand­ann með því að taka á ein­kenn­unum. Við leysum vand­ann með því að fara í kjarn­ann, með því að fara í það hvaðan vand­inn er sprott­inn og hann kemur úr erf­ið­leikum, yfir­leitt úr þessum tóm­leika sem fólk reynir að fylla upp í, úr skorti á tengslum. Það má alveg horfa á það til dæmis hvaða tengsla­rof urðu til að mynda í sam­komu­tak­mörk­unum. Við þurfum í alvör­unni að horfast í augu við þetta, ekki vera að refsa fólki fyrir vanda­mál sín heldur hjálpa því,“ sagði Björn Leví. 

Þurfum fjölbreytt úrræði og afglæpavæðing kann að vera eitt af þeim

Ráð­herr­ann svar­aði og sagði að horfa yrði á þetta sem alþjóð­legt vanda­mál og því miður væri þessi þróun víða. „Það er eitt­hvað að brotna upp í sam­fé­lag­inu,“ sagði hann og tók undir með Birni Leví að það væru mjög oft flóknar orsakir, oft og tíðum félags­legs eðlis, sem lægju að baki. „Þess vegna þurfum við að gera margt þegar kemur að stuðn­ingi og með­ferð við fíkni­sjúk­dómum og sér­stak­lega þegar við erum að ræða þennan skelfi­lega ópíóíða­far­aldur þar sem sterk efni eru á ferð.

Við þurfum fjöl­breytt úrræði og afglæpa­væð­ing kann að vera eitt af þeim. Við höfum ein­hvern veg­inn ekki náð sátt um það hvernig því yrði fyrir komið í lögum, hvorki hér á þingi né í þeim starfs­hópi sem allir aðilar hafa verið þátt­tak­endur í. Í gegnum sam­talið í þeim hópi hefur það birst mér að við þurfum að takast sam­eig­in­lega á við þetta verk­efni,“ sagði hann. 

Willum ÞórHeil­brigð­is­ráð­herra segir að gera þurfi margt þegar kemur að stuðn­ingi og með­ferð við fíkni­sjúk­dómum.

Mynd: Bára Huld Beck

Willum Þór tók einnig undir það með Birni Leví að það leysti engan vanda að horfa á þetta sem ein­hvers konar glæpi. „Við erum að hjálpa fólki, sjúku fólki. Það er kjarn­inn í þessu. Ég trúi því að ein­hvers konar sam­eig­in­leg sátt náist þvert yfir um að nálg­ast verk­efnið þannig, án þess að við þurfum að fara í ein­hverjar skil­grein­ingar á því hvað eru neyslu­skammtar og hvað ekki.“

Þarf ekki að finna upp hjólið

Björn Leví kom aftur í pontu og sagði að ekki þyrfti að finna upp hjólið í þessum málum. „Þetta hefur verið gert í öðrum löndum. Þetta er ekki svona flókið, að við þurfum ein­hvern veg­inn að ves­en­ast í því hvernig nákvæm­lega er hægt að útfæra þetta í lögum hér á Alþingi. Það á bara að byrja á að gera þetta. Við erum að spila hérna leik með líf fólks.“

Benti hann á að ráð­herra þekkti það sem þjálf­ari þegar hann væri að spila leik og kom­inn undir að þá ætti að skipta um aðferð. „Við hættum jafn­vel að spila þennan fót­bolta yfir­leitt af því að hann kostar manns­líf. Við þurfum að velja ein­hvern annan leik, leik þar sem líf eru ekki undir,“ sagði hann. 

Björn Leví átti erfitt með að ljúka máli sínu og afsak­aði sig. „Ég á bara erfitt með mig hérna því að skamm­sýni sumra þing­manna hér í óund­ir­búnum fyr­ir­spurnum leggst dálítið þungt á mig. Mér finnst gríð­ar­lega sjálf­hverft ein­hvern veg­inn að horfa á þetta ein­hvern veg­inn sem – bara afsakið.“

Afglæpavæðing ein og sér leysir ekki vandann

Ráð­herr­ann svar­aði í annað sinn og ítrek­aði að þetta hvíldi þungt á öllum. Björn Leví greip fram í og sagði: „Gerum þá eitt­hvað.“

Willum Þór sagði að stjórn­völd væru að gera fjöl­margt til þess að styðja fólk og hjálpa því í gegnum þennan skelfi­lega sjúk­dóm, bráð­drep­andi sjúk­dóm þegar kæmi að hættu­legum efnum og fjöl­mörgum mor­fín­tengdum lyfjum. 

„Afglæpa­væð­ingin ein og sér leysir ekki þennan vanda, eins og hátt­virtur þing­maður sjálfur fór svo rétti­lega yfir, kring­um­stæð­urnar eru bara miklu flókn­ari en svo. Við þurfum að horfa á þetta í heild sinni í skaða­minnk­andi úrræðum. Afglæpa­væð­ing í sinni ein­angr­uðu mynd varð­andi það að við séum ekki að refsa fólki er hluti af því, ég er alveg sam­mála. Hvernig við útfærum það, það hefur hins vegar reynst okkur flókið og það er miður. 

Ég vildi svo sann­ar­lega að ég gæti leyst það bara einn og sér og við höfum margrætt þetta hér og tekið það í gegnum þingið. Það má hins vegar ekki verða til þess að við séum að ríf­ast um þetta eða kljást um einn ein­angr­aðan þátt, við þurfum að gera fjöl­margt. Það hef ég við­ur­kennt í þessum ræðu­stóli og við erum í þeirri vinnu. Við ætlum að taka höndum saman um það,“ sagði hann. Björn Leví kall­aði fram í: „Gerum þá eitt­hvað í því.“