Ungt fólk flýr klær GAMMA og heldur sig í hreiðrinu

Pétur Már Guð­munds­son og fjöl­skylda höfðu búið í leigu­í­búðum árum saman, en þurftu að lokum að flýja hækk­andi leigu og íbúð­ar­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Síðast leigði Pétur, ásamt sam­býl­is­konu sinni og börnum, íbúð á Braga­götu í mið­borg Reykja­víkur og borg­uðu þau 200 þús­und krónur í leigu á mán­uði. Leigu­sam­steypur voru farnar að skoða eign­ina og aðrar í kring, leigusal­inn ætl­aði að hækka leig­una og þau sáu ekki fram á að hafa efni á því að leigja eða kaupa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. „Það var nátt­úr­lega eins há leiga og við gátum mögu­lega borgað. Svo stóð til að hækka það enn frekar, þá var það eig­in­lega ekki hægt,“ segir Pétur.

Fjöl­skyldan varð að flytja inn á tengda­for­eldra Péturs þar sem hún borg­aði niður skuldir og lagði fyrir. Loks fengu þau lán hjá for­eldrum sínum til þess að kaupa sér íbúð. „Við keyptum okkur hús á Stokks­eyri, 200 fer­metra hús með 2.000 fer­metra lóð á tæpar 24 millj­ónir. Þetta er allt annar veru­leiki en í bænum. Þessi mark­aður í Reykja­vík er martröð, og hann hefur bara versnað síðan.“ 

Unga fólkið situr eftir

Ungt fólk situr eftir í lengstu sam­felldu upp­sveiflu lýð­veld­is­sög­unnar. Þrátt fyrir auk­inn hag­vöxt og kaup­mátt hefur sjaldan verið erf­ið­ara fyrir ungt fólk að koma sér upp þaki yfir höf­uðið. Hús­næð­is­skortur, fjölgun erlendra ferða­manna og upp­kaup stórra leigu­fé­laga á jafn­vel heilu íbúða­blokk­unum hefur ýtt undir sífellt hækk­andi hús­næðis- og leigu­verð á und­an­förnum árum sem veldur því að fjöldi fólks kemst ekki úr for­eldra­húsum, gefst jafn­vel upp og flytur úr landi. Ekki sér fyrir end­ann á þeirri þróun en sam­kvæmt nýlegri spá grein­ing­ar­deildar Arion banka gæti hús­næð­is­verð hækkað um allt að þrjá­tíu pró­sent á næstu þremur árum. 

Kyn­slóðin sem er að stíga sín fyrstu skref á bæði vinnu­mark­aði og hús­næð­is­mark­aði verður einna verst úti. Há leiga á óör­uggum leigu­mark­aði hefur einnig orðið til þess að fólk nær ekki að safna upp í útborgun á eigin íbúð. Það situr fast.

Á sama tíma hefur eldri kyn­slóðin sjaldan haft það jafn gott. Hækkandi fast­eigna­verð hefur orðið til þess að eign­ar­hlutur þeirra í fast­eign­unum hefur farið sífellt hækk­andi og tekjur þeirra hafa auk­ist. Stærsta aðgerð fyrri rík­is­stjórnar í hús­næð­is­málum, Leið­rétt­ingin, sneri einnig að eldri kyn­slóð­inni, en skildi þá ungu út undan. Þar voru 72,2 millj­arðar króna teknir úr rík­is­sjóði og milli­færðir að stærstum hluta á þann helm­ing þjóð­ar­innar sem fyrir átti mestar eignir á Íslandi – eign­irnar sem þessi hópur getur nú ann­að­hvort leigt ungu kyn­slóð­inni á sögu­lega háu verði eða ferða­mönnum. Þá fjár­festa líf­eyr­is­sjóð­irnir í auknum mæli í stórum leigu­fé­lögum sem kaupa upp heilu íbúða­blokk­irnar og stjórna orðið leigu­verði á stórum svæðum. Líf­eyr­is­sjóð­irnir taka þannig þátt í að breikka kyn­slóða­bilið með því að ýta undir hátt leigu­verð hjá ungu fólki svo að eldra fólk njóti góðs af.