Hótaði að kveikja í sér: „Mér líður eins og öllum sé sama um mig“

„Það er komið fram við mig eins og ég sé dauður en ekki lif­andi,“ segir maður sem hellti yfir sig grill­vökva og hót­aði að kveikja í sér fyrir utan höf­uð­stöðvar Rauða kross­ins í síð­ustu viku. Hann kom til Íslands í mars síð­ast­liðnum og sótti um hæli. Nú dvelur hann á Land­spít­al­anum þar sem hann fær sál­ræna aðhlynn­ingu. 

Maðurinn skelfur og er með nístandi höf­uð­verk. Á mið­viku­dag­inn ákvað hann að hætta að borða og drekka. „Ég sé enga ástæðu til að lifa lengur, mér líður eins og öllum sé sama um mig og eng­inn vilji hjálpa mér. Þá er kannski betra að vera bara dauður.“

„Ég sé enga ástæðu til að lifa lengur“ 

Hann er íranskur að upp­runa og hefur hrak­ist milli Evr­ópu­ríkja und­an­farin sex ár; átt við­komu í Tyrk­landi, Grikk­landi, Ítalíu, Kýpur og Svíþjóð. Hann seg­ist verða fyrir stöð­ugu áreiti og hót­unum af hendi íranskra stjórn­valda sem saki hann um njósnir. Þetta rekur hann til þess að hann er krist­innar trúar og tók þátt í mót­mælum í heima­land­inu á yngri árum.

Trú­bræður hans í Íran sæta ofsóknum. Af 80 millj­ónum íbúa er aðeins hálft pró­sent kristið. Í skýrslu frá 2013 er haft eftir Ahmed Shaheed, sér­stökum tals­manni Sam­ein­uðu þjóð­anna um mann­rétt­inda­mál í Íran, að þar séu kristnir menn sóttir til saka og fang­els­aðir á hæpnum for­sendum, til að mynda með vísan til þess að trú­ar­iðkun þeirra ógni þjóðar­ör­yggi. Hafa kristnir Íranir flykkst úr landi und­an­farin ár.

Umdeildur samn­ingur veikti rétt­ar­gæsl­una Samn­ingur inn­an­rík­is­ráðu­neyt­is­ins við Rauða kross­inn í ráð­herra­tíð Hönnu Birnu Krist­jáns­dóttur var gagn­rýndur harð­lega, meðal ann­ars af lög­fræð­ing­unum Ragnari Aðal­steins­syni, Helgu Völu Helga­dóttur og Kristrúnu Elsu Harð­ar­dóttur. Lýsti Ragnar, einn virt­asti mann­rétt­inda­lög­maður Íslands, nýja samn­ingnum með eft­ir­far­andi hætti í við­tali við Reykja­vík viku­blað: „Formið verður með öðrum hætti en það hefur verið hingað til. Þetta verður stofn­ana­bundið, eins og ég óttað­ist og það gerir hæl­is­leit­endum auð­vitað miklu erf­ið­ara að fá þá aðstoð sem þeir þurfa á að halda.“ Ragnar benti einnig á að nær allir hæl­is­leit­endur væru öreigar, svo þessar breyt­ingar yrðu til þess að lög­menn þyrftu að taka mál þeirra að sér á sinn kostnað þegar hæl­is­leit­andi vildi skipta um lög­mann. Allir pen­ing­arnir sem ráð­stafað væri til rétt­ar­gæslu myndu nú renna til Rauða kross­ins. Kristrún Elsa, sem er fyrrum starfs­maður Útlend­inga­stofn­unar, tók í sama streng. Í við­tali við Morg­un­blaðið benti hún á að hags­muna­á­rekstur gæti orðið þegar ein­stak­lingur sem starfar alfarið við rétt­ar­að­stoð við hæl­is­leit­endur fengi greitt fyrir störf sín frá Inn­an­ríki­ráðu­neyt­inu. Eins furð­aði hún sig á því að Rauði Krossinn hefði sam­þykkt að dregið yrði úr þjón­ustu við hæl­is­leit­endur með þessum hætti. Hermann Ottósson, sem sést á mynd ásamt Hönnu Birnu hér að ofan, hefur gegnt starfi fram­kvæmda­stjóra Rauða kross­ins und­an­farin ár. Í gær til­kynnti hann stjórn Rauða kross­ins að hann vildi láta af störfum.

Á fimmtu­dag­inn í síð­ustu viku, þann 27. ágúst, var mað­ur­inn orð­inn úrkula vonar. Mál hans hafði taf­ist og biðin eftir fyrsta svari yfir­valda var komin langt umfram 90 daga við­mið­un­ar­tíma máls­með­ferðar. Hann vildi ná tali af rétt­ar­gæslu­manni sínum, en eftir að tekið var upp nýtt fyr­ir­komu­lag rétt­ar­gæslu­mála hæl­is­leit­enda hafa aðeins tveir til þrír lög­fræð­ingar Rauða kross­ins unnið við að gæta hags­muna þeirra hér­lendis.

Maðurinn gerði árang­urs­lausa til­raun til að ná sam­bandi við annan af rétt­ar­gæslu­mönn­unum, þann sem honum hafði verið úthlutað. Nokkru síðar bár­ust smá­skila­boð frá lög­fræð­ingnum: „Dear xxxx I am out of Iceland unt­ill 9 sept­em­ber. Please call my colleague xxxxxxxxx, 5704000. She is hand­ling your case while I am away.“ 

Ang­istar­til­finn­ing greip mann­inn. Hann ræddi við hinn lög­fræð­ing­inn sem sagð­ist mundu reyna að aðstoða hann. Maðurinn bjóst við að heyra frá honum aftur dag­inn eftir en úr því varð ekki. „Mér leið eins og öllum væri sama um mig,“ segir hann. „Ég fór að húsa­kynnum Rauða kross­ins og ætl­aði að kveikja í mér – ekki inni í hús­inu heldur fyrir utan – en lög­reglan yfir­bug­aði mig.“ Í kjöl­farið var hann vistaður á geðsviði Land­spít­al­ans og þar dvelur hann enn. Hann sótt­ist sjálfur eftir því af fyrra bragði að fá að segja sögu sína.

Vinur manns­ins réttir honum vatns­glas og hvetur hann til að fá sér sopa. Að öðrum kosti muni hann hvað og hverju örmagn­ast og hætta að geta hreyft sig. Hæl­is­leit­and­inn horfir á glasið, tekur það svo upp og hellir vatn­inu út um glugg­ann. 

Bætt við 4. sept­em­ber kl. 19:30: 
Samkvæmt upp­lýs­ingum frá Rauða kross­inum hafa sjálf­boða­liðar og starfs­fólk sam­tak­anna verið í reglu­legu sam­bandi við mann­inn allt frá því hann kom til Íslands. Þá er Stund­inni tjáð að mað­ur­inn hafi verið lát­inn vita fyr­ir­fram að lög­maður hans færi í sum­ar­frí og annar rétt­ar­gæslu­maður gæti tekið við mál­inu. Auk þess hafi Rauði kross­inn reynt að ná sam­bandi við mann­inn sím­leiðis dag­inn áður en hann hót­aði að kveikja í sér fyrir utan húsa­kynni Rauða kross­ins þann 28. ágúst. Starfs­maður Rauða kross­ins segir í sam­tali við Stundina að sjálf­boða­liðar og starfs­menn sam­tak­anna hafi hitt mann­inn dag­lega á Land­spít­al­anum frá því að hann var vistaður þar.